១០. ទសមោ បរិច្ឆេទោ

រូបវិភាគវណ្ណនា

៦២២. វុត្តមាទិម្ហិ យំ រូបំ, ចិត្តជានមនន្តរំ យំ រូបំ ចិត្តចេតសិកានំ អនន្តរំ អាទិម្ហិ បករណាទិម្ហិ ‘‘ចិត្តំ ចេតសិកំ រូប’’ន្តិអាទិនា វចនេន អាចរិយេន វុត្តំ, ឥតោ បរំ ឥទានិ តស្ស រូបស្ស វិភាវនំ សមាសេន សង្ខេបេន ករិស្សំ.

៦២៣. យំ រុប្បតីតិ រូបន្តិ យំ ធម្មជាតំ រុប្បតិ សីតាទិនា វិរុទ្ធបច្ចយេន វិការមាបជ្ជតិ. តថា រូបយតីតិ រូបំ យំ ធម្មជាតំ វណ្ណវិការមាបជ្ជមានំ ហទយង្គតភាវំ អជ្ឈាសយំ បកាសេតិ, ឥតិ តស្មា រូបំ, កិំ តំ? វណ្ណាយតនំ. រូបារូបភវាតីតោ, សុរូបោ រូបមព្រ្វិ ភគវា រូបារូបភវអតីតោ សុរូបោ រូបំ អព្រ្វិ កថេសិ.

៦២៥-៦. មហាភូតេនាតិ មហន្តោ ភូតោ ឧប្បត្តិ ឯតស្សាតិ មហាភូតោ, តេន. វញ្ចកត្តា មហាភូតសមាតិ វា.

៦៣០. និរុបាទានមានសោតិ ឧបាទានវិរហិតចិត្តោ.

៦៣៣. តស្ស សម្បត្តីតិ តស្ស កិច្ចស្ស សម្បត្តិ.

៦៣៤. ឧបព្រូហនរសាតិ វឌ្ឍនកិច្ចា.

៦៣៧. អាសយានុសយេ ញាណន្តិ ឯត្ថ អាសយោ នាម

សស្សតុច្ឆេទទិដ្ឋី ច, ខន្តី សច្ចានុលោមិកំ;

យថាភូតញ្ច យំ ញាណំ, ឯតំ អាសយសទ្ទិតំ.

អត្ថីតិ ខោ, កច្ចាន, អយមេកោ អន្តោ, អន្តោ ខោ, កច្ចាន, អត្ថិ ឥតិ អយំ ឯកោ អន្តោ កោដ្ឋាសោ, អយំ សស្សតទិដ្ឋិ. នត្ថីតិ ខោ, កច្ចាន, អយំ ទុតិយោ អន្តោ, អយំ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ. ខន្តី សច្ចានុលោមិកន្តិ ចតុន្នំ សច្ចានំ អនុលោមិកញាណំ, សង្ខារុបេក្ខាញាណន្តិ អត្ថោ. យថាភូតញ្ច យំ ញាណន្តិ សប្បច្ចយនាមរូបទស្សនំ ញាណំ. ឯតំអាសយសទ្ទិតន្តិ ឯតំ អាសយំ ឥតិ កថិតំ. ឯវំ វុត្តប្បការេន អាសយេ ញាណំ នាម. អនុសយោ នាម ទិដ្ឋានុសយាទយោ អនុសយា សត្ត. ឥន្ទ្រិយានំ បរោបរេតិ បរេ អធិកភាវេន ឱបរេ ច តិក្ខានុភាវេន អយំ សត្តោ តិក្ខសទ្ធិន្ទ្រិយោ មុទុសទ្ធិន្ទ្រិយោ ហីនសទ្ធិន្ទ្រិយោតិ អត្ថោ. សមាធិន្ទ្រិយាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥតិ សត្តានំ ឥន្ទ្រិយានំ បរឱបរេ ញាណំ.

៦៣៨. សព្ពញ្ញុតា ញាណន្តិ តិហេតុកកាមាវចរក្រិយាចតុក្កំ គហេតព្ពំ.

៦៤១. អក្ខិកូដេហិ មត្ថលុង្គេន បរិច្ឆិន្នោ អន្តតោ.

៦៤៥. ភាវសម្ភវសណ្ឋានាតិ ឥត្ថិបុមសម្ភវភូតវណ្ណាយតនំ.

៦៤៧. ឯតេ ទស ចតុសមុដ្ឋានា សម្ភារា ចតូហិ បច្ចយេហិ ចត្តាលីស ភវន្តិ.

៦៥២. និវិដ្ឋេតិ បតិដ្ឋិតេ.

៦៥៨. ឧព្ពិអធិកានំ បថវីអធិកានំ.

៦៦០-២. វិសេសេ សតីតិ និស្សយភូតានំ ចតុន្នំ វិសេសេ សតិ, សព្ពសោ សព្ពេសំ វិសេសបរិកប្បនំ បហាយ ឯវ កម្មវិសេសេន បសាទានំ វិសេសតា ញេយ្យា.

៦៦៣. សទ្ទីយតីតិ ឧច្ចារីយតេ. រសន្តីតិ អស្សាទេន្តិ.

៦៦៨. បរតោតិ បឋមកប្បតោ អបរភាគេ បដិសន្ធិយំ ភាវទ្វយំ សមុដ្ឋាតីតិ វិញ្ញេយ្យំ. ‘‘បវត្តេបិ សមុដ្ឋាយា’’តិអាទិកំ សោណកុមារាទយោ សន្ធាយ វុត្តំ.

៦៧២. ន តំ ព្យញ្ជនការណន្តិ តំ ឥន្ទ្រិយទ្វយំ ព្យញ្ជនស្ស ការណំ ន សិយា. តស្សាតិ ព្យញ្ជនស្ស.

៦៧៤. ឧព្ពាហនន្តិ នីហរណំ.

៦៧៦-៧. អន្នបានាទិកំ វត្ថុ យំ កម្មជំ អគ្គិំ ហរតិ, កេវលំ ឯកំ ហុត្វា តំ អន្នបានាទិកំ វត្ថុ ជីវិតំ បន បាលេតុំ ន ច សក្កោតិ. ឯកតោ ជីវិតំ បាលេតុញ្ច សក្កោន្តិ.

កាយេន រូបកាយេន អត្តនោ ភាវំ វិញ្ញាបេន្តានំ ភាវោ កាយគ្គហណានុសារេន កាយគ្គហណស្ស អនុចិន្តនេន គហិតាយ វាយោធាតុវិការសង្ខាតាយ ឯតាយ ធម្មជាតិយា បណ្ឌិតេហិ វិញ្ញាយតេ. ឥតិបិ តស្មា កាយវិញ្ញត្តិ.

៦៨១. ឯកាវជ្ជនវីថិយំ ហេដ្ឋា ឆហិ ចិត្តេហិ វាយោធាតុសមុដ្ឋិតំ ឧបត្ថម្ភំ លភិត្វា.

៦៨៤. សហ សទ្ទេន វាតិ សទ្ទេន សហេវ.

៦៩០-១. ឯតាសំ បន លហុតាទីនំ តិស្សន្នំ បវត្តិយំ និទស្សនំ កមតោ អារោគ្យំ លហុតា, មទ្ទិតំ ធម្មំ មុទុតា, ធន្តហេមំ កម្មញ្ញតា ហោតិ. លហុតាទិត្តយំ បន កម្មំ កាតុំ ន សក្កោតិ, អាហារាទិត្តយំយេវ លហុតាទិត្តយំ ករោតិ យស្មា, តតោ តំ តិជំ នាម.

៦៩៣. វុត្តមាការនានត្តាតិ ឯត្ថ អាការនានត្តា នាម អាចយាការអនុពន្ធតាការវសេន វុត្តំ. វេនេយ្យានំ វសេន វាតិ ឯកេ វេនេយ្យា អាចយវសេន ជាតិរូបំ ជានន្តិ, ឯកេ អនុពន្ធតាវសេន ជានន្តិ. ឥតិ វេនេយ្យានំ ជាននវសេន ជាតិរូបំ ទ្វិធា វុត្តំ.

៦៩៤. សភាវានបគមេ អត្តនោ សភាវស្ស អនបគមេ សតិ.

តេ មិទ្ធរូបវាទាចរិយា បដិក្ខិបិតព្ពា. កថំ? អទ្ធា មុនិសិ សម្ពុទ្ធោ, នត្ថិ នីវរណា តវាតិ យោ ត្វំ អទ្ធា ឯកន្តេន មុនិ អសិ សម្ពុទ្ធោ អសិ នីវរណា ធម្មា តវ តុយ្ហំ នត្ថិ, ឥតិ វចនេ សចេ មិទ្ធំ នីវរណំ រូបេ បវិដ្ឋំ សិយា. ភគវតា រូបកាយស្ស វិជ្ជមានត្តា ‘‘នត្ថិ នីវរណា តវា’’តិ វចនំ វត្តព្ពំ សិយា. ថិនមិទ្ធនីវរណំ អវិជ្ជានីវរណេន សហ នីវរណញ្ចេវ ហោតិ, នីវរណសម្បយុត្តញ្ច ហោតិ. ឥតិ សម្បយុត្តវចនតោ សម្បយុត្តស្ស រូបស្ស អភាវតោ តម្បិ ន វត្តព្ពំ សិយា. ន បុរេជាតបច្ចយាតិ អញ្ញមញ្ញបច្ចយាតិ អត្ថោ. សចេ ថិនមិទ្ធំ រូបំ សិយា, កថំ អរូបេបិ អញ្ញមញ្ញំ សិយា, ន សិយាតិ អត្ថោ. អរូបេបិ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ បដិច្ច ថិនមិទ្ធនីវរណំ ឧប្បជ្ជតិ. ឥតិ វចនេន ច ន មិទ្ធរូបំ សិយា, អរូបេ កថំ សិយាតិ អត្ថោ. អរូបមេវ មិទ្ធំ ឥតិ បដិក្ខិបិតព្ពា. អរូបេបិ ឯតស្ស មិទ្ធស្ស ឧប្បត្តិយា សាធកវចនតោ និដ្ឋំ ឯត្ថ ច អវគន្តព្ពំ ‘‘អរូប’’ន្តិ វិញ្ញុនា.

៧០៥-៦. កម្មេន វីសតិ រូបាតិ អដ្ឋិន្ទ្រិយវត្ថុអដ្ឋាវិនិព្ភោគសន្តតូបចយាកាសា កម្មជា. ចេតសា វិញ្ញត្តិទ្វយសទ្ទលហុតាទិត្តយអវិនិព្ភោគសន្តតូបចយាកាសា ចិត្តជា. ឧតុនា សទ្ទលហុតាទិត្តយអវិនិព្ភោគសន្តតូបចយាកាសា ឧតុជា. អាហារតោ លហុតាទិត្តយអវិនិព្ភោគសន្តតូបចយាកាសា អាហារជា.

៧០៧-១៧. ជាយេយ្យុំ យទិ តានិបីតិ តានិ ជរតាអនិច្ចតារូបា យទិ ជាយេយ្យុំ, ឯវំ សន្តេ តុ តេសំ ជរតាអនិច្ចតា ភេទា សិយុំ. ហិ សច្ចំ វចនំ បាកោ ន បច្ចតិ, ភេទោ វា ន ច ភិជ្ជតិ យស្មា, តស្មា តេសំ បាកភេទា សិយុន្តិ, តំ វចនំ នត្ថិ. ឯតំ ជរតាអនិច្ចតាទ្វយំ ជាតស្ស និប្ផន្នរូបស្ស បាកភេទត្តា ន ជាយតិ. សិយា កស្សចិ ពុទ្ធេត្ថាតិ ឯត្ថ ជរតាអនិច្ចតាវិនិច្ឆយាធិការេ កស្សចិ ជនស្ស ពុទ្ធិ ញាណំ យទិ សិយា, ‘‘រូបស្សូបចយោ’’តិ វចនេន ‘‘ជាតិ ជាយតី’’តិ វចនំ ទីបិតំ យថា, ឯវំ តថា បាកោបិ បច្ចតុ, ភេទោបិ បរិភិជ្ជតុ, ឯវំ ពុទ្ធិ សិយា. ជាតិ ន ចេវ ជាយតេ. ឥតិ ឥមិនា បការេន វិភាវិនា ញេយ្យា. ជាតិ ជាយមានស្ស និប្ផន្នរូបស្ស និព្ពត្តិ នាម បកាសិតា. តត្ថ យស្ស សិយា តត្ថ វចនេ យស្ស ជនស្ស ពុទ្ធិ សិយា. យេសំ និប្ផន្នរូបធម្មានំ ជាតិ អត្ថិ, សា ជាតិ អភិនិព្ពត្តិសម្មុតិំ តប្បច្ចយត្តវោហារំ តេសំ និប្ផន្នរូបធម្មានំ បច្ចយដ្ឋេន លទ្ធវោហារំ កម្មជាទិកំ វោហារំ លភតេវ យថា, តថា តេសំ និប្ផន្នរូបធម្មានំ តេ បាកភេទា អភិនិព្ពត្តិសម្មុតិំ នាម តប្បច្ចយត្តវោហារំ លភន្តិ, ឥតិ ពុទ្ធិ សិយា. តស្ស ជនស្ស ឯវំ វត្តព្ពំ – ឥទំ សន្តតូបចយទ្វយំ កម្មាទិសម្ភវំ ហោតិ យថា, ឯវំ បាកភេទា តំ កម្មាទិសម្ភវវោហារំ កទាចិបិ ន លភន្តិ. ហិ សច្ចំ វចនំ កស្មា ការណា ជនកានំ កម្មាទិបច្ចយានំ អានុភាវសង្ខាតេ ខណុប្បាទេ តេសំ បាកភេទានំ អភាវតោ ន លភន្តិ. វុត្តប្បការេន ខណុប្បាទេ ជាតិបរម្បរាភាវតោ សា ជាតិ លព្ភតេ, តស្មា ការណា ជាតិ ឯវ អភិនិព្ពត្តិសម្មុតិំ បច្ចយត្តវោហារំ លភតិ, ឥតរំ ជរតាអនិច្ចតាទ្វយំ បន ន លភតិ. តំ ជរតាអនិច្ចតាទ្វយំ ជិយ្យតិ ឥតិ ភិជ្ជតិ ឥតិ វា ន វត្តព្ពំ ហោតិ. កស្មា? កម្មាទិបច្ចយានំ អានុភាវក្ខណេ តស្ស ជរតាអនិច្ចតាទ្វយស្ស បច្ចយានំ អភាវតោ.

៧១៨-២៣. អនិច្ចំ សង្ខតញ្ចេតំ ជរាមរណំ អនិច្ចសង្ខាតំ ឥតិបិ វចនស្ស ភគវតា វុត្តត្តា ជរតាអនិច្ចតាទ្វយំ ជាយតិ, ឯវំ ឥតិ ត្វំ ចេ មញ្ញសិ, ឯវំ ‘‘ជាយតិ ឯវា’’តិ វចនំ ភគវតា ន វត្តព្ពំ. ហិ កស្មា ការណា? ‘‘អនិច្ចំ សង្ខតញ្ចេតំ, ជរាមរណមិច្ចបី’’តិវុត្តភាវាទិនា អាការទេសនាបរិយាយេន លេសេន ភគវតា អនិច្ចានំ និប្ផន្នរូបធម្មានំ ជរាមរណសង្ខាតំ សភាវតោ ជរាមរណំ អនិច្ចំ សង្ខតញ្ចាបិ ចិត្តជានំ វិការត្តា វិញ្ញត្តិយោ ‘‘ចិត្តជា’’តិ វុត្តា វិយ, តថា ឯវំ ភគវតា វុត្តំ. យទិ ឯវំ អត្ថេ សតិ ឯតំ រុប្បនលក្ខណត្តយំ អជាតត្តា ច សព្ពថា សព្ពាការេន ខំបុប្ផំវ នត្ថិ, អសង្ខតំ និព្ពានំ វិយ និច្ចំវាតិ ច ចោទកោ វទេយ្យ, នត្ថិ និច្ចន្តិ ឥទំ ឧភយវចនំ នោ ភគវតា វត្តព្ពំ. កស្មា? និស្សយធម្មានំ អាយត្តភាវេន បវត្តិតោ បថវិយាទីនំ និស្សយានំ ភាវេ សតិ តស្ស លក្ខណត្តយស្ស ភាវតោ, តស្មា ខំបុប្ផំវ តំ លក្ខណត្តយំ ន នត្ថិ, អត្ថីតិ អត្ថោ. បថវីអាទីនំ អភាវេ តំ លក្ខណត្តយំ ន ច លព្ភតិ យស្មា, តស្មា និព្ពានំ វិយ, តថា និច្ចំ ន.

៧២៤-៥. បរិច្ឆេទាទយោ អនិប្ផន្នា. តេសមេវ ច រូបានំ តេសមេវ និប្ផន្នរូបធម្មានំ វិការត្តា និប្ផន្នា ចេវ សង្ខតា សេសវសេន វុត្តានំ បភេទកតោតិ ទស្សនតោ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៧៦៧. គន្តុំ បនិច្ឆេ បិដកេភិធម្មេ,

យោ ធម្មសេនាបតិនា សមត្តំ;

ហិតត្ថិនា តេន ច ភិក្ខុនាយំ,

សក្កច្ច សម្មា បន សិក្ខិតព្ពោ.

យោ ភិក្ខុ អភិធម្មេ បិដកេ ធម្មសេនាបតិនា សមត្តំ សភាវំ គន្តុំ បាបុណិតុំ ឥច្ឆេយ្យ, តេន ច ភិក្ខុនា ហិតត្ថិនា សក្កច្ចំ អាទរេន សម្មា តីរណចិន្តនសជ្ឈាយនេហិ អយំ អភិធម្មាវតារោ សិក្ខិតព្ពោ.

ឥតិ អភិធម្មាវតារដីកាយ

រូបវិភាគវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទសមោ បរិច្ឆេទោ.