២. បាសាទកម្បនវគ្គោ

១. បុព្ពសុត្តំ

៨២៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘បុព្ពេវ មេ, ភិក្ខវេ, សម្ពោធា អនភិសម្ពុទ្ធស្ស ពោធិសត្តស្សេវ សតោ ឯតទហោសិ – ‘កោ នុ ខោ ហេតុ, កោ បច្ចយោ ឥទ្ធិបាទភាវនាយា’តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘ឥធ ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ឥតិ មេ ឆន្ទោ ន ច អតិលីនោ ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតោ ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តោ ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តោ ភវិស្សតិ. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ’’’.

‘‘វីរិយសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ឥតិ មេ វីរិយំ ន ច អតិលីនំ ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតំ ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តំ ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តំ ភវិស្សតិ. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ.

‘‘ចិត្តសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ឥតិ មេ ចិត្តំ ន ច អតិលីនំ ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតំ ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តំ ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តំ ភវិស្សតិ. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ.

‘‘វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ឥតិ មេ វីមំសា ន ច អតិលីនា ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតា ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តា ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តា ភវិស្សតិ. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខុ, ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ; អាវិភាវំ, តិរោភាវំ; តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានោ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ អាកាសេ; បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោតិ, សេយ្យថាបិ ឧទកេ; ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ [អភិជ្ជមានោ (សី. បី. ក.)] គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ បថវិយំ; អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមតិ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ; ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរិមសតិ [បរាមសតិ (សី. ស្យា. កំ.)] បរិមជ្ជតិ; យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតិ.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខុ, ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ ទិព្ពាយ សោតធាតុយា វិសុទ្ធាយ អតិក្កន្តមានុសិកាយ ឧភោ សទ្ទេ សុណាតិ – ទិព្ពេ ច មានុសេ ច, ទូរេ សន្តិកេ ចាតិ.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខុ, ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, បរសត្តានំ បរបុគ្គលានំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាតិ. សរាគំ វា ចិត្តំ ‘សរាគំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; វីតរាគំ វា ចិត្តំ ‘វីតរាគំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; សទោសំ វា ចិត្តំ ‘សទោសំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; វីតទោសំ វា ចិត្តំ ‘វីតទោសំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; សមោហំ វា ចិត្តំ ‘សមោហំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; វីតមោហំ វា ចិត្តំ ‘វីតមោហំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; សំខិត្តំ វា ចិត្តំ ‘សំខិត្តំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; វិក្ខិត្តំ វា ចិត្តំ ‘វិក្ខិត្តំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; មហគ្គតំ វា ចិត្តំ ‘មហគ្គតំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; អមហគ្គតំ វា ចិត្តំ ‘អមហគ្គតំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; សឧត្តរំ វា ចិត្តំ ‘សឧត្តរំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; អនុត្តរំ វា ចិត្តំ ‘អនុត្តរំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; សមាហិតំ វា ចិត្តំ ‘សមាហិតំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; អសមាហិតំ វា ចិត្តំ ‘អសមាហិតំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; វិមុត្តំ វា ចិត្តំ ‘វិមុត្តំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ; អវិមុត្តំ វា ចិត្តំ ‘អវិមុត្តំ ចិត្ត’ន្តិ បជានាតិ’’.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខុ, ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ តិស្សោបិ ជាតិយោ ចតស្សោបិ ជាតិយោ បញ្ចបិ ជាតិយោ ទសបិ ជាតិយោ វីសម្បិ ជាតិយោ តិំសម្បិ ជាតិយោ ចត្តាលីសម្បិ ជាតិយោ បញ្ញាសម្បិ ជាតិយោ ជាតិសតម្បិ ជាតិសហស្សម្បិ ជាតិសតសហស្សម្បិ អនេកេបិ សំវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ វិវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ – ‘អមុត្រាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិំ [ឧប្បាទិំ (សី.)]; តត្រាបាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ ឥធូបបន្នោ’តិ. ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ ភិក្ខុ, ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ – ‘ឥមេ វត, ភោន្តោ, សត្តា កាយទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា វចីទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា មនោទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ ឧបវាទកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា; តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា. ឥមេ វា បន, ភោន្តោ, សត្តា កាយសុចរិតេន សមន្នាគតា វចីសុចរិតេន សមន្នាគតា មនោសុចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ អនុបវាទកា សម្មាទិដ្ឋិកា សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា; តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នា’តិ. ឥតិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខុ, ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. បឋមំ.

២. មហប្ផលសុត្តំ

៨២៤. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា. កថំ ភាវិតា ច, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា កថំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ‘ឥតិ មេ ឆន្ទោ ន ច អតិលីនោ ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតោ ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តោ ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តោ ភវិស្សតិ’. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ.

‘‘វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ…បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ‘ឥតិ មេ វីមំសា ន ច អតិលីនា ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតា ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តា ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តា ភវិស្សតិ’. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ឯវំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ…បេ… យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតិ…បេ….

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ឆន្ទសមាធិសុត្តំ

៨២៥. ‘‘ឆន្ទំ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ – អយំ វុច្ចតិ ឆន្ទសមាធិ. សោ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘បធានសង្ខារា’តិ. ឥតិ អយញ្ច ឆន្ទោ, អយញ្ច ឆន្ទសមាធិ, ឥមេ ច បធានសង្ខារា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតោ ឥទ្ធិបាទោ’’’.

‘‘វីរិយំ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ – អយំ វុច្ចតិ ‘វីរិយសមាធិ’. សោ អនុប្បន្នានំ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘បធានសង្ខារា’តិ. ឥតិ ឥទញ្ច វីរិយំ, អយញ្ច វីរិយសមាធិ, ឥមេ ច បធានសង្ខារា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘វីរិយសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតោ ឥទ្ធិបាទោ’’’.

‘‘ចិត្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ – អយំ វុច្ចតិ ‘ចិត្តសមាធិ’. សោ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘បធានសង្ខារា’តិ. ឥតិ ឥទញ្ច ចិត្តំ, អយញ្ច ចិត្តសមាធិ, ឥមេ ច បធានសង្ខារា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘ចិត្តសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតោ ឥទ្ធិបាទោ’’’.

‘‘វីមំសំ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ – អយំ វុច្ចតិ ‘វីមំសាសមាធិ’. សោ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘បធានសង្ខារា’តិ. ឥតិ អយញ្ច វីមំសា, អយញ្ច វីមំសាសមាធិ, ឥមេ ច បធានសង្ខារា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតោ ឥទ្ធិបាទោ’’’តិ. តតិយំ.

៤. មោគ្គល្លានសុត្តំ

៨២៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ហេដ្ឋាមិគារមាតុបាសាទេ វិហរន្តិ ឧទ្ធតា ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា មុដ្ឋស្សតិនោ អសម្បជានា អសមាហិតា ភន្តចិត្តា [វិព្ភន្តចិត្តា (សី. ស្យា. កំ.)] បាកតិន្ទ្រិយា.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯតេ ខោ, មោគ្គល្លាន, សព្រហ្មចារិនោ ហេដ្ឋាមិគារមាតុបាសាទេ វិហរន្តិ ឧទ្ធតា ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា មុដ្ឋស្សតិនោ អសម្បជានា អសមាហិតា ភន្តចិត្តា បាកតិន្ទ្រិយា. គច្ឆ, មោគ្គល្លាន, តេ ភិក្ខូ សំវេជេហី’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា តថារូបំ ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខារេសិ [អភិសង្ខរេសិ (ស្យា. បី. ក.)] យថា បាទង្គុដ្ឋកេន មិគារមាតុបាសាទំ សង្កម្បេសិ សម្បកម្បេសិ សម្បចាលេសិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ សំវិគ្គា លោមហដ្ឋជាតា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ – ‘‘អច្ឆរិយំ វត, ភោ, អព្ភុតំ វត, ភោ! និវាតញ្ច វត អយញ្ច មិគារមាតុបាសាទោ គម្ភីរនេមោ សុនិខាតោ អចលោ អសម្បកម្បី, អថ ច បន សង្កម្បិតោ សម្បកម្បិតោ សម្បចាលិតោ’’តិ!

អថ ខោ ភគវា យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, សំវិគ្គា លោមហដ្ឋជាតា ឯកមន្តំ ឋិតា’’តិ? ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ ភន្តេ! និវាតញ្ច វត អយញ្ច មិគារមាតុបាសាទោ គម្ភីរនេមោ សុនិខាតោ អចលោ អសម្បកម្បី, អថ ច បន សង្កម្បិតោ សម្បកម្បិតោ សម្បចាលិតោ’’តិ! ‘‘តុម្ហេវ ខោ, ភិក្ខវេ, សំវេជេតុកាមេន មោគ្គល្លានេន ភិក្ខុនា បាទង្គុដ្ឋកេន មិគារមាតុបាសាទោ, សង្កម្បិតោ សម្បកម្បិតោ សម្បចាលិតោ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កតមេសំ ធម្មានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា មោគ្គល្លានោ ភិក្ខុ ឯវំមហិទ្ធិកោ ឯវំមហានុភាវោ’’តិ? ‘‘ភគវំមូលកា នោ, ភន្តេ, ធម្មា, ភគវំនេត្តិកា ភគវំបដិសរណា. សាធុ វត, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ បដិភាតុ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ.

‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថ. ចតុន្នំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា មោគ្គល្លានោ ភិក្ខុ ឯវំមហិទ្ធិកោ ឯវំមហានុភាវោ. កតមេសំ ចតុន្នំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ…បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ‘ឥតិ មេ វីមំសា ន ច អតិលីនា ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតា ភវិស្សតិ; ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តា ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តា ភវិស្សតិ’. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា មោគ្គល្លានោ ភិក្ខុ ឯវំមហិទ្ធិកោ ឯវំមហានុភាវោ. ឥមេសញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា មោគ្គល្លានោ ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ…បេ… យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតិ…បេ… ឥមេសញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា មោគ្គល្លានោ ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ឧណ្ណាភព្រាហ្មណសុត្តំ

៨២៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ អាយស្មា អានន្ទោ កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឧណ្ណាភោ ព្រាហ្មណោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘កិមត្ថិយំ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, សមណេ គោតមេ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’’តិ? ‘‘ឆន្ទប្បហានត្ថំ ខោ, ព្រាហ្មណ, ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’’តិ.

‘‘អត្ថិ បន, ភោ អានន្ទ, មគ្គោ អត្ថិ បដិបទា ឯតស្ស ឆន្ទស្ស បហានាយា’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, មគ្គោ អត្ថិ បដិបទា ឯតស្ស ឆន្ទស្ស បហានាយា’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភោ អានន្ទ, មគ្គោ កតមា បដិបទា ឯតស្ស ឆន្ទស្ស បហានាយា’’តិ? ‘‘ឥធ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ…បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, មគ្គោ អយំ បដិបទា ឯតស្ស ឆន្ទស្ស បហានាយា’’តិ.

‘‘ឯវំ សន្តេ, ភោ អានន្ទ, សន្តកំ ហោតិ នោ អសន្តកំ. ឆន្ទេនេវ ឆន្ទំ បជហិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ’’. ‘‘តេន ហិ, ព្រាហ្មណ, តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ. យថា តេ ខមេយ្យ តថា តំ ព្យាករេយ្យាសិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, ព្រាហ្មណ, អហោសិ តេ បុព្ពេ ឆន្ទោ ‘អារាមំ គមិស្សាមី’តិ? តស្ស តេ អារាមគតស្ស យោ តជ្ជោ ឆន្ទោ សោ បដិប្បស្សទ្ធោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ’’. ‘‘អហោសិ តេ បុព្ពេ វីរិយំ ‘អារាមំ គមិស្សាមី’តិ? តស្ស តេ អារាមគតស្ស យំ តជ្ជំ វីរិយំ តំ បដិប្បស្សទ្ធ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ’’. ‘‘អហោសិ តេ បុព្ពេ ចិត្តំ ‘អារាមំ គមិស្សាមី’តិ? តស្ស តេ អារាមគតស្ស យំ តជ្ជំ ចិត្តំ តំ បដិប្បស្សទ្ធ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ’’. ‘‘អហោសិ តេ បុព្ពេ វីមំសា ‘អារាមំ គមិស្សាមី’តិ? តស្ស តេ អារាមគតស្ស យា តជ្ជា វីមំសា សា បដិប្បស្សទ្ធា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ’’.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ព្រាហ្មណ, យោ សោ ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ, តស្ស យោ បុព្ពេ ឆន្ទោ អហោសិ អរហត្តប្បត្តិយា, អរហត្តប្បត្តេ [អរហត្តេ បត្តេ (សី. ស្យា. កំ.)] យោ តជ្ជោ ឆន្ទោ សោ បដិប្បស្សទ្ធោ; យំ បុព្ពេ វីរិយំ អហោសិ អរហត្តប្បត្តិយា, អរហត្តប្បត្តេ យំ តជ្ជំ វីរិយំ តំ បដិប្បស្សទ្ធំ; យំ បុព្ពេ ចិត្តំ អហោសិ អរហត្តប្បត្តិយា, អរហត្តប្បត្តេ យំ តជ្ជំ ចិត្តំ តំ បដិប្បស្សទ្ធំ; យា បុព្ពេ វីមំសា អហោសិ អរហត្តប្បត្តិយា, អរហត្តប្បត្តេ យា តជ្ជា វីមំសា សា បដិប្បស្សទ្ធា. តំ កិំ មញ្ញសិ, ព្រាហ្មណ, ឥតិ ឯវំ សន្តេ, សន្តកំ វា ហោតិ នោ អសន្តកំ វា’’តិ?

‘‘អទ្ធា, ភោ អានន្ទ, ឯវំ សន្តេ, សន្តកំ ហោតិ នោ អសន្តកំ. អភិក្កន្តំ, ភោ អានន្ទ, អភិក្កន្តំ, ភោ អានន្ទ! សេយ្យថាបិ, ភោ អានន្ទ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា អានន្ទេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភោ អានន្ទ, តំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភវំ អានន្ទោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. បឋមសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

៨២៨. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា មហិទ្ធិកា អហេសុំ មហានុភាវា, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា មហិទ្ធិកា ភវិស្សន្តិ មហានុភាវា, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា មហិទ្ធិកា មហានុភាវា, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ…បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា មហិទ្ធិកា អហេសុំ មហានុភាវា, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា មហិទ្ធិកា ភវិស្សន្តិ មហានុភាវា, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា មហិទ្ធិកា មហានុភាវា, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទុតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

៨២៩. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោសុំ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា អហេសុំ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ អហេសុំ; អាវិភាវំ, តិរោភាវំ; តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានា អគមំសុ, សេយ្យថាបិ អាកាសេ; បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ អកំសុ, សេយ្យថាបិ ឧទកេ; ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ [អភិជ្ជមានា (សី. បី. ក.)] អគមំសុ, សេយ្យថាបិ បថវិយំ; អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមិំសុ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ; ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរិមសិំសុ [បរាមសិំសុ (ស្យា. កំ. ក.)] បរិមជ្ជិំសុ; យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេសុំ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោស្សន្តិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ភវិស្សន្តិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ភវិស្សន្តិ; អាវិភាវំ, តិរោភាវំ; តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានា គមិស្សន្តិ, សេយ្យថាបិ អាកាសេ; បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករិស្សន្តិ, សេយ្យថាបិ ឧទកេ; ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ គមិស្សន្តិ, សេយ្យថាបិ បថវិយំ; អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមិស្សន្តិ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ; ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរិមសិស្សន្តិ បរិមជ្ជិស្សន្តិ; យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោន្តិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោន្តិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោន្តិ; អាវិភាវំ, តិរោភាវំ; តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានា គច្ឆន្តិ, សេយ្យថាបិ អាកាសេ; បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោន្តិ, សេយ្យថាបិ ឧទកេ; ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ គច្ឆន្តិ, សេយ្យថាបិ បថវិយំ; អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមន្តិ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ; ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរិមសន្តិ [បរាមសន្តិ (ស្យា. កំ.)] បរិមជ្ជន្តិ; យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេន្តិ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តាតិ.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ…បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោសុំ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា អហេសុំ…បេ… យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេសុំ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោស្សន្តិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ភវិស្សន្តិ…បេ… យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា.

‘‘យេ ហិ កេចិ ភិក្ខវេ ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោន្តិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោន្តិ…បេ… យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា’’តិ. សត្តមំ.

៨. ភិក្ខុសុត្តំ

៨៣០. ‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ…បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ឥទ្ធាទិទេសនាសុត្តំ

៨៣១. ‘‘ឥទ្ធិំ វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ ឥទ្ធិបាទញ្ច ឥទ្ធិបាទភាវនញ្ច ឥទ្ធិបាទភាវនាគាមិនិញ្ច បដិបទំ. តំ សុណាថ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ…បេ… យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទោ? យោ សោ, ភិក្ខវេ, មគ្គោ យា បដិបទា ឥទ្ធិលាភាយ ឥទ្ធិបដិលាភាយ សំវត្តតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទោ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទភាវនា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ …បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទភាវនា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទភាវនាគាមិនី បដិបទា? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទភាវនាគាមិនី បដិបទា’’តិ. នវមំ.

១០. វិភង្គសុត្តំ

៨៣២. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា’’.

‘‘កថំ ភាវិតា ច, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា កថំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ‘ឥតិ មេ ឆន្ទោ ន ច អតិលីនោ ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតោ ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តោ ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តោ ភវិស្សតិ’. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – ‘យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ យថា រត្តិំ តថា ទិវា’. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ. វីរិយសមាធិ…បេ… ចិត្តសមាធិ…បេ… វីមំសាសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ – ‘ឥតិ មេ វីមំសា ន ច អតិលីនា ភវិស្សតិ, ន ច អតិប្បគ្គហិតា ភវិស្សតិ, ន ច អជ្ឈត្តំ សំខិត្តា ភវិស្សតិ, ន ច ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តា ភវិស្សតិ’. បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – ‘យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ; យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ; យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា’. ឥតិ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អតិលីនោ ឆន្ទោ? យោ, ភិក្ខវេ, ឆន្ទោ កោសជ្ជសហគតោ កោសជ្ជសម្បយុត្តោ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិលីនោ ឆន្ទោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតោ ឆន្ទោ? យោ, ភិក្ខវេ, ឆន្ទោ ឧទ្ធច្ចសហគតោ ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តោ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតោ ឆន្ទោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តោ ឆន្ទោ? យោ, ភិក្ខវេ, ឆន្ទោ ថិនមិទ្ធសហគតោ ថិនមិទ្ធសម្បយុត្តោ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តោ ឆន្ទោ.

‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តោ ឆន្ទោ? យោ, ភិក្ខវេ, ឆន្ទោ ពហិទ្ធា បញ្ច កាមគុណេ អារព្ភ អនុវិក្ខិត្តោ អនុវិសដោ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តោ ឆន្ទោ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បច្ឆាបុរេសញ្ញា សុគ្គហិតា ហោតិ សុមនសិកតា សូបធារិតា សុប្បដិវិទ្ធា បញ្ញាយ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បច្ឆាបុរេសញ្ញី ច វិហរតិ – យថា បុរេ តថា បច្ឆា, យថា បច្ឆា តថា បុរេ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ វិហរតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមមេវ កាយំ ឧទ្ធំ បាទតលា អធោ កេសមត្ថកា តចបរិយន្តំ បូរំ នានប្បការស្ស អសុចិនោ បច្ចវេក្ខតិ – ‘អត្ថិ ឥមស្មិំ កាយេ កេសា លោមា នខា ទន្តា តចោ មំសំ ន្ហារុ អដ្ឋិ អដ្ឋិមិញ្ជំ វក្កំ ហទយំ យកនំ កិលោមកំ បិហកំ បប្ផាសំ អន្តំ អន្តគុណំ ឧទរិយំ ករីសំ បិត្តំ សេម្ហំ បុព្ពោ លោហិតំ សេទោ មេទោ អស្សុ វសា ខេឡោ សិង្ឃាណិកា លសិកា មុត្ត’ន្តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថា អធោ តថា ឧទ្ធំ, យថា ឧទ្ធំ តថា អធោ វិហរតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា វិហរតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ ទិវា ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, សោ តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ រត្តិំ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ; យេហិ វា បន អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ រត្តិំ ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, សោ តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ទិវា ឆន្ទសមាធិប្បធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថា ទិវា តថា រត្តិំ, យថា រត្តិំ តថា ទិវា វិហរតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អាលោកសញ្ញា សុគ្គហិតា ហោតិ ទិវាសញ្ញា ស្វាធិដ្ឋិតា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អតិលីនំ វីរិយំ? យំ, ភិក្ខវេ, វីរិយំ កោសជ្ជសហគតំ កោសជ្ជសម្បយុត្តំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិលីនំ វីរិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតំ វីរិយំ? យំ, ភិក្ខវេ, វីរិយំ ឧទ្ធច្ចសហគតំ ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតំ វីរិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តំ វីរិយំ? យំ, ភិក្ខវេ, វីរិយំ ថិនមិទ្ធសហគតំ ថិនមិទ្ធសម្បយុត្តំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តំ វីរិយំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តំ វីរិយំ? យំ, ភិក្ខវេ, វីរិយំ ពហិទ្ធា បញ្ច កាមគុណេ អារព្ភ អនុវិក្ខិត្តំ អនុវិសដំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តំ វីរិយំ…បេ….

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អតិលីនំ ចិត្តំ? យំ, ភិក្ខវេ, ចិត្តំ កោសជ្ជសហគតំ កោសជ្ជសម្បយុត្តំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិលីនំ ចិត្តំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតំ ចិត្តំ? យំ, ភិក្ខវេ, ចិត្តំ ឧទ្ធច្ចសហគតំ ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតំ ចិត្តំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តំ ចិត្តំ? យំ, ភិក្ខវេ, ចិត្តំ ថិនមិទ្ធសហគតំ ថិនមិទ្ធសម្បយុត្តំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តំ ចិត្តំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តំ ចិត្តំ? យំ, ភិក្ខវេ, ចិត្តំ ពហិទ្ធា បញ្ច កាមគុណេ អារព្ភ អនុវិក្ខិត្តំ អនុវិសដំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តំ ចិត្តំ…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, អតិលីនា វីមំសា? យា, ភិក្ខវេ, វីមំសា កោសជ្ជសហគតា កោសជ្ជសម្បយុត្តា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិលីនា វីមំសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតា វីមំសា? យា, ភិក្ខវេ, វីមំសា ឧទ្ធច្ចសហគតា ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតិប្បគ្គហិតា វីមំសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តា វីមំសា? យា, ភិក្ខវេ, វីមំសា ថិនមិទ្ធសហគតា ថិនមិទ្ធសម្បយុត្តា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អជ្ឈត្តំ សំខិត្តា វីមំសា.

‘‘កតមា ច, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តា វីមំសា? យា, ភិក្ខវេ, វីមំសា ពហិទ្ធា បញ្ច កាមគុណេ អារព្ភ អនុវិក្ខិត្តា អនុវិសដា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ពហិទ្ធា វិក្ខិត្តា វីមំសា…បេ… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវដេន ចេតសា អបរិយោនទ្ធេន សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតិ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ឯវំ ពហុលីកតា មហប្ផលា ហោន្តិ មហានិសំសា.

‘‘ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ…បេ… យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតិ. ឯវំ ភាវិតេសុ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ឯវំ ពហុលីកតេសុ, អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. ទសមំ.

បាសាទកម្បនវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

បុព្ពំ មហប្ផលំ ឆន្ទំ, មោគ្គល្លានញ្ច ឧណ្ណាភំ;

ទ្វេ សមណព្រាហ្មណា ភិក្ខុ, ទេសនា វិភង្គេន ចាតិ.