៣. ឆឡិន្ទ្រិយវគ្គោ

១. បុនព្ភវសុត្តំ

៤៩១. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នាព្ភញ្ញាសិំ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ [អភិសម្ពុទ្ធោ បច្ចញ្ញាសិំ (សី. ស្យា. កំ.)]. យតោ ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ [ចេតោវិមុត្តិ (សី. បី. ក.)], អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. បឋមំ.

២. ជីវិតិន្ទ្រិយសុត្តំ

៤៩២. ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ តីណិ? ឥត្ថិន្ទ្រិយំ, បុរិសិន្ទ្រិយំ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ ឥន្ទ្រិយានី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អញ្ញិន្ទ្រិយសុត្តំ

៤៩៣. ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ តីណិ? អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ ឥន្ទ្រិយានី’’តិ. តតិយំ.

៤. ឯកពីជីសុត្តំ

៤៩៤. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… បញ្ញិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមត្តា បរិបូរត្តា អរហំ ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ អន្តរាបរិនិព្ពាយី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ អសង្ខារបរិនិព្ពាយី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ សសង្ខារបរិនិព្ពាយី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ ឧទ្ធំសោតោ ហោតិ អកនិដ្ឋគាមី, តតោ មុទុតរេហិ សកទាគាមី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ ឯកពីជី [ឯកពីជិ (ក.)] ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ កោលំកោលោ ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ សត្តក្ខត្តុបរមោ ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ ធម្មានុសារី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ សទ្ធានុសារី ហោតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. សុទ្ធកសុត្តំ

៤៩៥. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ ឆ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆ ឥន្ទ្រិយានី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. សោតាបន្នសុត្តំ

៤៩៦. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ ឆ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ…បេ… មនិន្ទ្រិយំ. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ឥមេសំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អរហន្តសុត្តំ

៤៩៧. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ ឆ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមេសំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា អនុបាទាវិមុត្តោ ហោតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘ភិក្ខុ អរហំ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ’’’តិ. សត្តមំ.

៨. សម្ពុទ្ធសុត្តំ

៤៩៨. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ ឆ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ. យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នាព្ភញ្ញាសិំ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្ស មណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. យតោ ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

៤៩៩. ‘‘ឆយិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ ឆ? ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សោតិន្ទ្រិយំ, ឃានិន្ទ្រិយំ, ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ, កាយិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមេសំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា, ន ច បនេតេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ’’. ‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមេសំ ឆន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានន្តិ, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា, តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

៥០០. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ចក្ខុន្ទ្រិយំ នប្បជានន្តិ, ចក្ខុន្ទ្រិយសមុទយំ នប្បជានន្តិ, ចក្ខុន្ទ្រិយនិរោធំ នប្បជានន្តិ, ចក្ខុន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានន្តិ; សោតិន្ទ្រិយំ…បេ… ឃានិន្ទ្រិយំ…បេ… ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ…បេ… កាយិន្ទ្រិយំ…បេ… មនិន្ទ្រិយំ នប្បជានន្តិ, មនិន្ទ្រិយសមុទយំ នប្បជានន្តិ, មនិន្ទ្រិយនិរោធំ នប្បជានន្តិ, មនិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ នប្បជានន្តិ. ន មេ តេ, ភិក្ខវេ…បេ… សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ចក្ខុន្ទ្រិយំ បជានន្តិ, ចក្ខុន្ទ្រិយសមុទយំ បជានន្តិ, ចក្ខុន្ទ្រិយនិរោធំ បជានន្តិ, ចក្ខុន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានន្តិ, សោតិន្ទ្រិយំ…បេ… ឃានិន្ទ្រិយំ…បេ… ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ…បេ… កាយិន្ទ្រិយំ…បេ… មនិន្ទ្រិយំ បជានន្តិ, មនិន្ទ្រិយសមុទយំ បជានន្តិ, មនិន្ទ្រិយនិរោធំ បជានន្តិ, មនិន្ទ្រិយនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បជានន្តិ, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា, តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. ទសមំ.

ឆឡិន្ទ្រិយវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

បុនព្ភវោ ជីវិតញ្ញាយ, ឯកពីជី ច សុទ្ធកំ;

សោតោ អរហសម្ពុទ្ធោ, ទ្វេ ច សមណព្រាហ្មណាតិ.