១. វេឡុទ្វារវគ្គោ

១. ចក្កវត្តិរាជសុត្តំ

៩៩៧. សាវត្ថិនិទានំ. តត្រ ខោ ភគវា…បេ… ឯតទវោច – ‘‘កិញ្ចាបិ, ភិក្ខវេ, រាជា ចក្កវត្តី [ចក្កវត្តិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] ចតុន្នំ ទីបានំ ឥស្សរិយាធិបច្ចំ រជ្ជំ ការេត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ ទេវានំ តាវតិំសានំ សហព្យតំ, សោ តត្ថ នន្ទនេ វនេ អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតោ ទិព្ពេហិ ច បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតោ សមង្គីភូតោ បរិចារេតិ, សោ ចតូហិ ធម្មេហិ អសមន្នាគតោ, អថ ខោ សោ អបរិមុត្តោវ [អបរិមុត្តោ ច (ស្យា. កំ. ក.)] និរយា អបរិមុត្តោ តិរច្ឆានយោនិយា អបរិមុត្តោ បេត្តិវិសយា អបរិមុត្តោ អបាយទុគ្គតិវិនិបាតា. កិញ្ចាបិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បិណ្ឌិយាលោបេន យាបេតិ, នន្តកានិ ច ធារេតិ, សោ ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ, អថ ខោ សោ បរិមុត្តោ [បរិមុត្តោ ច (ស្យា. កំ. ក.)] និរយា បរិមុត្តោ តិរច្ឆានយោនិយា បរិមុត្តោ បេត្តិវិសយា បរិមុត្តោ អបាយទុគ្គតិវិនិបាតា’’.

‘‘កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. ធម្មេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ. សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, ឧជុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, ញាយប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, សាមីចិប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, យទិទំ – ចត្តារិ បុរិសយុគានិ អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា, ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ. អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ អច្ឆិទ្ទេហិ អសពលេហិ អកម្មាសេហិ ភុជិស្សេហិ វិញ្ញុប្បសត្ថេហិ អបរាមដ្ឋេហិ សមាធិសំវត្តនិកេហិ. ឥមេហិ ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ. យោ ច, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ទីបានំ បដិលាភោ, យោ ចតុន្នំ ធម្មានំ បដិលាភោ ចតុន្នំ ទីបានំ បដិលាភោ ចតុន្នំ ធម្មានំ បដិលាភស្ស កលំ នាគ្ឃតិ សោឡសិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ព្រហ្មចរិយោគធសុត្តំ

៩៩៨. ‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ.

‘‘កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន [វត្វា (សី. បី.) ឯវមីទិសេសុ ឋានេសុ] សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘យេសំ សទ្ធា ច សីលញ្ច, បសាទោ ធម្មទស្សនំ;

តេ វេ កាលេន បច្ចេន្តិ, ព្រហ្មចរិយោគធំ សុខ’’ន្តិ. ទុតិយំ;

៣. ទីឃាវុឧបាសកសុត្តំ

៩៩៩. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន ទីឃាវុ ឧបាសកោ អាពាធិកោ ហោតិ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. អថ ខោ ទីឃាវុ ឧបាសកោ បិតរំ ជោតិកំ គហបតិំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, គហបតិ, យេន ភគវា តេនុបសង្កម; ឧបសង្កមិត្វា មម វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទ – ‘ទីឃាវុ, ភន្តេ, ឧបាសកោ អាពាធិកោ ហោតិ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. សោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតី’តិ. ឯវញ្ច វទេហិ – ‘សាធុ កិរ, ភន្តេ, ភគវា យេន ទីឃាវុស្ស ឧបាសកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’’តិ. ‘‘ឯវំ, តាតា’’តិ ខោ ជោតិកោ គហបតិ ទីឃាវុស្ស ឧបាសកស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ជោតិកោ គហបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទីឃាវុ, ភន្តេ, ឧបាសកោ អាពាធិកោ ហោតិ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. សោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ. ឯវញ្ច វទេតិ – ‘សាធុ កិរ, ភន្តេ, ភគវា យេន ទីឃាវុស្ស ឧបាសកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ ភគវា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ទីឃាវុស្ស ឧបាសកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ទីឃាវុំ ឧបាសកំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ តេ, ទីឃាវុ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយំ? កច្ចិ ទុក្ខា វេទនា បដិក្កមន្តិ, នោ អភិក្កមន្តិ; បដិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ អភិក្កមោ’’តិ? ‘‘ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ, ន យាបនីយំ. ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ, នោ បដិក្កមន្តិ; អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ បដិក្កមោ’’តិ. ‘‘តស្មាតិហ តេ, ទីឃាវុ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ភវិស្សាមិ – ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ភវិស្សាមិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ’. ឯវញ្ហិ តេ, ទីឃាវុ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ.

‘‘យានិមានិ, ភន្តេ, ភគវតា ចត្តារិ សោតាបត្តិយង្គានិ ទេសិតានិ, សំវិជ្ជន្តេ តេ ធម្មា មយិ, អហញ្ច តេសុ ធម្មេសុ សន្ទិស្សាមិ. អហញ្ហិ, ភន្តេ, ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហី’’តិ. ‘‘តស្មាតិហ ត្វំ, ទីឃាវុ, ឥមេសុ ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ បតិដ្ឋាយ ឆ វិជ្ជាភាគិយេ ធម្មេ ឧត្តរិ ភាវេយ្យាសិ. ឥធ ត្វំ, ទីឃាវុ, សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរាហិ, អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញី, ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញី បហានសញ្ញី វិរាគសញ្ញី និរោធសញ្ញីតិ. ឯវញ្ហិ តេ, ទីឃាវុ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ.

‘‘យេមេ, ភន្តេ, ភគវតា ឆ វិជ្ជាភាគិយា ធម្មា ទេសិតា, សំវិជ្ជន្តេ តេ ធម្មា មយិ, អហញ្ច តេសុ ធម្មេសុ សន្ទិស្សាមិ. អហញ្ហិ, ភន្តេ, សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរាមិ, អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញី, ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញី បហានសញ្ញី វិរាគសញ្ញី និរោធសញ្ញី. អបិ ច មេ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘មា ហេវាយំ ជោតិកោ គហបតិ មមច្ចយេន វិឃាតំ អាបជ្ជី’’’តិ [អាបជ្ជតិ (ក.)]. ‘‘មា ត្វំ, តាត ទីឃាវុ, ឯវំ មនសាកាសិ. ឥង្ឃ ត្វំ, តាត ទីឃាវុ, យទេវ តេ ភគវា អាហ, តទេវ ត្វំ សាធុកំ មនសិ ករោហី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ទីឃាវុំ ឧបាសកំ ឥមិនា ឱវាទេន ឱវទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ ទីឃាវុ ឧបាសកោ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ កាលមកាសិ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘យោ សោ, ភន្តេ, ទីឃាវុ នាម ឧបាសកោ ភគវតា សំខិត្តេន ឱវាទេន ឱវទិតោ សោ កាលង្កតោ. តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ? ‘‘បណ្ឌិតោ, ភិក្ខវេ, ទីឃាវុ ឧបាសកោ, បច្ចបាទិ [អហោសិ សច្ចវាទី (ស្យា. កំ. បី. ក.)] ធម្មស្សានុធម្មំ, ន ច មំ ធម្មាធិករណំ [ន ច ធម្មាធិករណំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] វិហេសេសិ [វិហេឋេសិ (ឥតិបិ អញ្ញត្ថ)]. ទីឃាវុ, ភិក្ខវេ, ឧបាសកោ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ តត្ថ បរិនិព្ពាយី អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា’’តិ. តតិយំ.

៤. បឋមសារិបុត្តសុត្តំ

១០០០. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច អានន្ទោ សាវត្ថិយំ វិហរន្តិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘កតិនំ នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ធម្មានំ សមន្នាគមនហេតុ ឯវមយំ បជា ភគវតា ព្យាកតា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’’តិ? ‘‘ចតុន្នំ ខោ, អាវុសោ, ធម្មានំ សមន្នាគមនហេតុ ឯវមយំ បជា ភគវតា ព្យាកតា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’’.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ឥធាវុសោ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ. ឥមេសំ ខោ, អាវុសោ, ចតុន្នំ ធម្មានំ សមន្នាគមនហេតុ ឯវមយំ បជា ភគវតា ព្យាកតា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយសារិបុត្តសុត្តំ

១០០១. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘‘សោតាបត្តិយង្គំ, សោតាបត្តិយង្គ’ន្តិ ហិទំ, សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមំ នុ ខោ សារិបុត្ត, សោតាបត្តិយង្គ’’ន្តិ? ‘‘សប្បុរិសសំសេវោ ហិ, ភន្តេ, សោតាបត្តិយង្គំ, សទ្ធម្មស្សវនំ សោតាបត្តិយង្គំ, យោនិសោមនសិការោ សោតាបត្តិយង្គំ, ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ សោតាបត្តិយង្គ’’ន្តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! សប្បុរិសសំសេវោ ហិ, សារិបុត្ត, សោតាបត្តិយង្គំ, សទ្ធម្មស្សវនំ សោតាបត្តិយង្គំ, យោនិសោមនសិការោ សោតាបត្តិយង្គំ, ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ សោតាបត្តិយង្គំ’’.

‘‘‘សោតោ, សោតោ’តិ ហិទំ, សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមោ នុ ខោ, សារិបុត្ត, សោតោ’’តិ? ‘‘អយមេវ ហិ, ភន្តេ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ សោតោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធី’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! អយមេវ ហិ, សារិបុត្ត, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ សោតោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ’’.

‘‘‘សោតាបន្នោ, សោតាបន្នោ’តិ ហិទំ, សារិបុត្ត, វុច្ចតិ. កតមោ នុ ខោ, សារិបុត្ត, សោតាបន្នោ’’តិ? ‘‘យោ ហិ, ភន្តេ, ឥមិនា អរិយេន អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន សមន្នាគតោ អយំ វុច្ចតិ សោតាបន្នោ, ស្វាយំ អាយស្មា ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យោ ហិ, សារិបុត្ត, ឥមិនា អរិយេន អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន សមន្នាគតោ អយំ វុច្ចតិ សោតាបន្នោ, ស្វាយំ អាយស្មា ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ថបតិសុត្តំ

១០០២. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ សាធុកេ បដិវសន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អស្សោសុំ ខោ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ – ‘‘សម្ពហុលា កិរ ភិក្ខូ ភគវតោ ចីវរកម្មំ ករោន្តិ – ‘និដ្ឋិតចីវរោ ភគវា តេមាសច្ចយេន ចារិកំ បក្កមិស្សតី’’’តិ.

អថ ខោ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ មគ្គេ បុរិសំ ឋបេសុំ – ‘‘យទា ត្វំ, អម្ភោ បុរិស, បស្សេយ្យាសិ ភគវន្តំ អាគច្ឆន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ, អថ អម្ហាកំ អារោចេយ្យាសី’’តិ. ទ្វីហតីហំ ឋិតោ ខោ សោ បុរិសោ អទ្ទស ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន យេន ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឥសិទត្តបុរាណេ ថបតយោ ឯតទវោច – ‘‘អយំ សោ, ភន្តេ, ភគវា អាគច្ឆតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ. យស្ស ទានិ កាលំ មញ្ញថា’’តិ.

អថ ខោ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ភគវន្តំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធិំសុ. អថ ខោ ភគវា មគ្គា ឱក្កម្ម យេន អញ្ញតរំ រុក្ខមូលំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ឥសិទត្តបុរាណា ថបតយោ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –

‘‘យទា មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘សាវត្ថិយា កោសលេសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘សាវត្ថិយា កោសលេសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘កោសលេហិ មល្លេសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘កោសលេហិ មល្លេសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘មល្លេហិ វជ្ជីសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘មល្លេហិ វជ្ជីសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘វជ្ជីហិ កាសីសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ ភគវន្តំ សុណាម – ‘វជ្ជីហិ កាសីសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘កាសីហិ មាគធេ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘កាសីហិ មាគធេ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ អនប្បកា នោ តស្មិំ សមយេ អនត្តមនតា ហោតិ អនប្បកំ ទោមនស្សំ – ‘ទូរេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘មាគធេហិ កាសីសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘មាគធេហិ កាសីសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘កាសីហិ វជ្ជីសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘កាសីហិ វជ្ជីសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘វជ្ជីហិ មល្លេសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘វជ្ជីហិ មល្លេសុ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘មល្លេហិ កោសលេ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘មល្លេហិ កោសលេ ចារិកំ បក្កន្តោ’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘កោសលេហិ សាវត្ថិំ ចារិកំ បក្កមិស្សតី’តិ, ហោតិ នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតី’តិ. យទា បន មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សុណាម – ‘សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ’តិ, ហោតិ អនប្បកា នោ តស្មិំ សមយេ អត្តមនតា ហោតិ អនប្បកំ សោមនស្សំ – ‘អាសន្នេ នោ ភគវា’’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ថបតយោ, សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ, អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជា. អលញ្ច បន វោ, ថបតយោ, អប្បមាទាយា’’តិ. ‘‘អត្ថិ ខោ នោ, ភន្តេ, ឯតម្ហា សម្ពាធា អញ្ញោ សម្ពាធោ សម្ពាធតរោ ចេវ សម្ពាធសង្ខាតតរោ ចា’’តិ. ‘‘កតមោ បន វោ, ថបតយោ, ឯតម្ហា សម្ពាធា អញ្ញោ សម្ពាធោ សម្ពាធតរោ ចេវ សម្ពាធសង្ខាតតរោ ចា’’តិ?

‘‘ឥធ មយំ, ភន្តេ, យទា រាជា បសេនទិ កោសលោ ឧយ្យានភូមិំ និយ្យាតុកាមោ ហោតិ, យេ តេ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស នាគា ឱបវយ្ហា តេ កប្បេត្វា, យា តា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បជាបតិយោ បិយា មនាបា តា ឯកំ បុរតោ ឯកំ បច្ឆតោ និសីទាបេម. តាសំ ខោ បន, ភន្តេ, ភគិនីនំ ឯវរូបោ គន្ធោ ហោតិ, សេយ្យថាបិ នាម គន្ធករណ្ឌកស្ស តាវទេវ វិវរិយមានស្ស, យថា តំ រាជកញ្ញានំ គន្ធេន វិភូសិតានំ. តាសំ ខោ បន, ភន្តេ, ភគិនីនំ ឯវរូបោ កាយសម្ផស្សោ ហោតិ, សេយ្យថាបិ នាម តូលបិចុនោ វា កប្បាសបិចុនោ វា, យថា តំ រាជកញ្ញានំ សុខេធិតានំ. តស្មិំ ខោ បន, ភន្តេ, សមយេ នាគោបិ រក្ខិតព្ពោ ហោតិ, តាបិ ភគិនិយោ រក្ខិតព្ពា ហោន្តិ, អត្តាបិ រក្ខិតព្ពោ ហោតិ. ន ខោ បន មយំ, ភន្តេ, អភិជានាម តាសុ ភគិនីសុ បាបកំ ចិត្តំ ឧប្បាទេតា. អយំ ខោ នោ, ភន្តេ, ឯតម្ហា សម្ពាធា អញ្ញោ សម្ពាធោ សម្ពាធតរោ ចេវ សម្ពាធសង្ខាតតរោ ចា’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ថបតយោ, សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ, អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជា. អលញ្ច បន វោ, ថបតយោ, អប្បមាទាយ. ចតូហិ ខោ, ថបតយោ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ.

‘‘កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, ថបតយោ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… វិគតមលមច្ឆេរេន ចេតសា អជ្ឈាគារំ វសតិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោ. ឥមេហិ ខោ, ថបតយោ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ.

‘‘តុម្ហេ ខោ, ថបតយោ, ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតា – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… យំ ខោ បន កិញ្ចិ កុលេ ទេយ្យធម្មំ សព្ពំ តំ អប្បដិវិភត្តំ សីលវន្តេហិ កល្យាណធម្មេហិ. តំ កិំ មញ្ញថ, ថបតយោ, កតិវិធា តេ កោសលេសុ មនុស្សា យេ តុម្ហាកំ សមសមា, យទិទំ – ទានសំវិភាគេ’’តិ? ‘‘លាភា នោ, ភន្តេ, សុលទ្ធំ នោ, ភន្តេ! យេសំ នោ ភគវា ឯវំ បជានាតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. វេឡុទ្វារេយ្យសុត្តំ

១០០៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន វេឡុទ្វារំ នាម កោសលានំ ព្រាហ្មណគាមោ តទវសរិ. អស្សោសុំ ខោ តេ វេឡុទ្វារេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា – ‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ កោសលេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ វេឡុទ្វារំ អនុប្បត្តោ. តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា [ភគវាតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ’. សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ.

អថ ខោ តេ វេឡុទ្វារេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អប្បេកច្ចេ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អប្បេកច្ចេ ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ; សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អប្បេកច្ចេ យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អប្បេកច្ចេ ភគវតោ សន្តិកេ នាមគោត្តំ សាវេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អប្បេកច្ចេ តុណ្ហីភូតា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ វេឡុទ្វារេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘មយំ, ភោ គោតម, ឯវំកាមា ឯវំឆន្ទា ឯវំអធិប្បាយា – បុត្តសម្ពាធសយនំ អជ្ឈាវសេយ្យាម, កាសិកចន្ទនំ បច្ចនុភវេយ្យាម, មាលាគន្ធវិលេបនំ ធារេយ្យាម, ជាតរូបរជតំ សាទិយេយ្យាម, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជេយ្យាម. តេសំ នោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ឯវំកាមានំ ឯវំឆន្ទានំ ឯវំអធិប្បាយានំ តថា ធម្មំ ទេសេតុ យថា មយំ បុត្តសម្ពាធសយនំ អជ្ឈាវសេយ្យាម…បេ… សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជេយ្យាមា’’តិ.

‘‘អត្តូបនាយិកំ វោ, គហបតយោ, ធម្មបរិយាយំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភោ’’តិ ខោ តេ វេឡុទ្វារេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កតមោ ច, គហបតយោ, អត្តុបនាយិកោ ធម្មបរិយាយោ? ឥធ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘អហំ ខោស្មិ ជីវិតុកាមោ អមរិតុកាមោ សុខកាមោ ទុក្ខប្បដិកូលោ. យោ ខោ មំ ជីវិតុកាមំ អមរិតុកាមំ សុខកាមំ ទុក្ខប្បដិកូលំ ជីវិតា វោរោបេយ្យ, ន មេតំ អស្ស បិយំ មនាបំ. អហញ្ចេវ ខោ បន បរំ ជីវិតុកាមំ អមរិតុកាមំ សុខកាមំ ទុក្ខប្បដិកូលំ ជីវិតា វោរោបេយ្យំ, បរស្សបិ តំ អស្ស អប្បិយំ អមនាបំ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, បរស្ស បេសោ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, កថាហំ បរំ តេន សំយោជេយ្យ’ន្តិ! សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ អត្តនា ច បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, បរញ្ច បាណាតិបាតា វេរមណិយា សមាទបេតិ, បាណាតិបាតា វេរមណិយា ច វណ្ណំ ភាសតិ. ឯវមស្សាយំ កាយសមាចារោ តិកោដិបរិសុទ្ធោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យោ ខោ មេ អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទិយេយ្យ, ន មេតំ អស្ស បិយំ មនាបំ. អហញ្ចេវ ខោ បន បរស្ស អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទិយេយ្យំ, បរស្សបិ តំ អស្ស អប្បិយំ អមនាបំ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, បរស្ស បេសោ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, កថាហំ បរំ តេន សំយោជេយ្យ’ន្តិ! សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ អត្តនា ច អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, បរញ្ច អទិន្នាទានា វេរមណិយា សមាទបេតិ, អទិន្នាទានា វេរមណិយា ច វណ្ណំ ភាសតិ. ឯវមស្សាយំ កាយសមាចារោ តិកោដិបរិសុទ្ធោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យោ ខោ មេ ទារេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជេយ្យ, ន មេតំ អស្ស បិយំ មនាបំ. អហញ្ចេវ ខោ បន បរស្ស ទារេសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជេយ្យំ, បរស្សបិ តំ អស្ស អប្បិយំ អមនាបំ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, បរស្ស បេសោ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, កថាហំ បរំ តេន សំយោជេយ្យ’ន្តិ! សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ អត្តនា ច កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ, បរញ្ច កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណិយា សមាទបេតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណិយា ច វណ្ណំ ភាសតិ. ឯវមស្សាយំ កាយសមាចារោ តិកោដិបរិសុទ្ធោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យោ ខោ មេ មុសាវាទេន អត្ថំ ភញ្ជេយ្យ, ន មេតំ អស្ស បិយំ មនាបំ. អហញ្ចេវ ខោ បន បរស្ស មុសាវាទេន អត្ថំ ភញ្ជេយ្យំ, បរស្សបិ តំ អស្ស អប្បិយំ អមនាបំ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, បរស្ស បេសោ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, កថាហំ បរំ តេន សំយោជេយ្យ’ន្តិ! សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ អត្តនា ច មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, បរញ្ច មុសាវាទា វេរមណិយា សមាទបេតិ, មុសាវាទា វេរមណិយា ច វណ្ណំ ភាសតិ. ឯវមស្សាយំ វចីសមាចារោ តិកោដិបរិសុទ្ធោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – យោ ខោ មំ បិសុណាយ វាចាយ មិត្តេ ភិន្ទេយ្យ [មិត្តេហិ ភេទេយ្យ (ស្យា. កំ. បី. ក.)], ន មេតំ អស្ស បិយំ មនាបំ. អហញ្ចេវ ខោ បន បរំ បិសុណាយ វាចាយ មិត្តេ ភិន្ទេយ្យំ, បរស្សបិ តំ អស្ស អប្បិយំ អមនាបំ…បេ… ឯវមស្សាយំ វចីសមាចារោ តិកោដិបរិសុទ្ធោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – យោ ខោ មំ ផរុសាយ វាចាយ សមុទាចរេយ្យ, ន មេតំ អស្ស បិយំ មនាបំ. អហញ្ចេវ ខោ បន បរំ ផរុសាយ វាចាយ សមុទាចរេយ្យំ, បរស្សបិ តំ អស្ស អប្បិយំ អមនាបំ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ…បេ… ឯវមស្សាយំ វចីសមាចារោ តិកោដិបរិសុទ្ធោ ហោតិ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘យោ ខោ មំ សម្ផភាសេន សម្ផប្បលាបភាសេន សមុទាចរេយ្យ, ន មេតំ អស្ស បិយំ មនាបំ. អហញ្ចេវ ខោ បន បរំ សម្ផភាសេន សម្ផប្បលាបភាសេន សមុទាចរេយ្យំ, បរស្សបិ តំ អស្ស អប្បិយំ អមនាបំ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, បរស្ស បេសោ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ. យោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ អប្បិយោ អមនាបោ, កថាហំ បរំ តេន សំយោជេយ្យ’ន្តិ! សោ ឥតិ បដិសង្ខាយ អត្តនា ច សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ, បរញ្ច សម្ផប្បលាបា វេរមណិយា សមាទបេតិ, សម្ផប្បលាបា វេរមណិយា ច វណ្ណំ ភាសតិ. ឯវមស្សាយំ វចីសមាចារោ តិកោដិបរិសុទ្ធោ ហោតិ.

‘‘សោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ; ធម្មេ …បេ… សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ…បេ… អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សាតិ. អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ. យតោ ខោ, គហបតយោ, អរិយសាវកោ ឥមេហិ សត្តហិ សទ្ធម្មេហិ [ធម្មេហិ (សី.)] សមន្នាគតោ ហោតិ ឥមេហិ ចតូហិ អាកង្ខិយេហិ ឋានេហិ, សោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ [ខីណតិរច្ឆានយោនិយោ (សី. ស្យា. កំ. បី.), ខីណតិរច្ឆានយោនិកោ (ក.)] ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ វេឡុទ្វារេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឯតេ មយំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាម ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកេ នោ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតេ [បាណុបេតំ (ក.)] សរណំ គតេ’’តិ. សត្តមំ.

៨. បឋមគិញ្ជកាវសថសុត្តំ

១០០៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា ញាតិកេ វិហរតិ គិញ្ជកាវសថេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘សាឡ្ហោ នាម, ភន្តេ, ភិក្ខុ កាលង្កតោ; តស្ស កា គតិ កោ អភិសម្បរាយោ? នន្ទា នាម, ភន្តេ, ភិក្ខុនី កាលង្កតា; តស្សា កា គតិ កោ អភិសម្បរាយោ? សុទត្តោ នាម, ភន្តេ, ឧបាសកោ កាលង្កតោ; តស្ស កា គតិ កោ អភិសម្បរាយោ? សុជាតា នាម, ភន្តេ, ឧបាសិកា កាលង្កតា; តស្សា កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ?

‘‘សាឡ្ហោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ កាលង្កតោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. នន្ទា, អានន្ទ, ភិក្ខុនី កាលង្កតា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនី អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. សុទត្តោ, អានន្ទ, ឧបាសកោ កាលង្កតោ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមី; សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតិ. សុជាតា, អានន្ទ, ឧបាសិកា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា.

‘‘អនច្ឆរិយំ ខោ បនេតំ, អានន្ទ, យំ មនុស្សភូតោ កាលំ ករេយ្យ; តស្មិំ តស្មិំ ចេ មំ កាលង្កតេ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បដិបុច្ឆិស្សថ. វិហេសា បេសា, អានន្ទ, អស្ស តថាគតស្ស. តស្មាតិហានន្ទ, ធម្មាទាសំ នាម ធម្មបរិយាយំ ទេសេស្សាមិ; យេន សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’.

‘‘កតមោ ច សោ, អានន្ទ, ធម្មាទាសោ ធម្មបរិយាយោ; យេន សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’?

‘‘ឥធ, អានន្ទ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ. អយំ ខោ សោ, អានន្ទ, ធម្មាទាសោ ធម្មបរិយាយោ; យេន សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ. អដ្ឋមំ.

(តីណិបិ សុត្តន្តានិ ឯកនិទានានិ).

៩. ទុតិយគិញ្ជកាវសថសុត្តំ

១០០៥. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អសោកោ នាម, ភន្តេ, ភិក្ខុ កាលង្កតោ; តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ? អសោកា នាម, ភន្តេ, ភិក្ខុនី កាលង្កតា…បេ… អសោកោ នាម, ភន្តេ, ឧបាសកោ កាលង្កតោ…បេ… អសោកា នាម, ភន្តេ, ឧបាសិកា កាលង្កតា; តស្សា កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ?

‘‘អសោកោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ កាលង្កតោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ…បេ… (បុរិមវេយ្យាករណេន ឯកនិទានំ).

‘‘អយំ ខោ សោ, អានន្ទ, ធម្មាទាសោ ធម្មបរិយាយោ; យេន សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ. នវមំ.

១០. តតិយគិញ្ជកាវសថសុត្តំ

១០០៦. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កក្កដោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ កាលង្កតោ; តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ? កឡិភោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ…បេ… និកតោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ…បេ… កដិស្សហោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ…បេ… តុដ្ឋោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ…បេ… សន្តុដ្ឋោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ…បេ… ភទ្ទោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ…បេ… សុភទ្ទោ នាម, ភន្តេ, ញាតិកេ ឧបាសកោ កាលង្កតោ; តស្ស កា គតិ កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ?

‘‘កក្កដោ, អានន្ទ, ឧបាសកោ កាលង្កតោ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ តត្ថ បរិនិព្ពាយី អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា. កឡិភោ, អានន្ទ …បេ… និកតោ, អានន្ទ…បេ… កដិស្សហោ, អានន្ទ …បេ… តុដ្ឋោ, អានន្ទ…បេ… សន្តុដ្ឋោ, អានន្ទ…បេ… ភទ្ទោ, អានន្ទ…បេ… សុភទ្ទោ, អានន្ទ, ឧបាសកោ កាលង្កតោ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ តត្ថ បរិនិព្ពាយី អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា. (សព្ពេ ឯកគតិកា កាតព្ពា).

‘‘បរោបញ្ញាស, អានន្ទ, ញាតិកេ ឧបាសកា កាលង្កតា បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកា តត្ថ បរិនិព្ពាយិនោ អនាវត្តិធម្មា តស្មា លោកា. សាធិកនវុតិ, អានន្ទ, ញាតិកេ ឧបាសកា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមិនោ; សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ. ឆាតិរេកានិ ខោ, អានន្ទ, បញ្ចសតានិ ញាតិកេ ឧបាសកា កាលង្កតា តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នា អវិនិបាតធម្មា និយតា សម្ពោធិបរាយណា.

‘‘ឥធានន្ទ, អរិយសាវកោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥតិបិ សោ ភគវា…បេ… សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាតិ. ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ អខណ្ឌេហិ…បេ… សមាធិសំវត្តនិកេហិ. អយំ ខោ សោ, អានន្ទ, ធម្មាទាសោ ធម្មបរិយាយោ; យេន សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អាកង្ខមានោ អត្តនាវ អត្តានំ ព្យាករេយ្យ – ‘ខីណនិរយោម្ហិ ខីណតិរច្ឆានយោនិ ខីណបេត្តិវិសយោ ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោ, សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’’តិ. ទសមំ.

វេឡុទ្វារវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

រាជា ឱគធទីឃាវុ, សារិបុត្តាបរេ ទុវេ;

ថបតី វេឡុទ្វារេយ្យា, គិញ្ជកាវសថេ តយោតិ.