៩. អចេលកស្សបសុត្តំ

៣៥១. តេន ខោ បន សមយេន អចេលោ កស្សបោ មច្ឆិកាសណ្ឌំ អនុប្បត្តោ ហោតិ ចិត្តស្ស គហបតិនោ បុរាណគិហិសហាយោ. អស្សោសិ ខោ ចិត្តោ គហបតិ – ‘‘អចេលោ កិរ កស្សបោ មច្ឆិកាសណ្ឌំ អនុប្បត្តោ អម្ហាកំ បុរាណគិហិសហាយោ’’តិ. អថ ខោ ចិត្តោ គហបតិ យេន អចេលោ កស្សបោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អចេលេន កស្សបេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ចិត្តោ គហបតិ អចេលំ កស្សបំ ឯតទវោច – ‘‘កីវចិរំ បព្ពជិតស្ស, ភន្តេ, កស្សបា’’តិ? ‘‘តិំសមត្តានិ ខោ មេ, គហបតិ, វស្សានិ បព្ពជិតស្សា’’តិ. ‘‘ឥមេហិ បន តេ, ភន្តេ, តិំសមត្តេហិ វស្សេហិ អត្ថិ កោចិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មា [ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ (ស្យា. កំ.)] អលមរិយញាណទស្សនវិសេសោ អធិគតោ ផាសុវិហារោ’’តិ? ‘‘ឥមេហិ ខោ មេ, គហបតិ, តិំសមត្តេហិ វស្សេហិ បព្ពជិតស្ស នត្ថិ កោចិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសោ អធិគតោ ផាសុវិហារោ, អញ្ញត្រ នគ្គេយ្យា ច មុណ្ឌេយ្យា ច បាវឡនិប្ផោដនាយ ចា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, ចិត្តោ គហបតិ អចេលំ កស្សបំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ វត, ភោ, អព្ភុតំ វត, ភោ! ធម្មស្ស ស្វាក្ខាតតា [សព្ពត្ថបិ ឯវមេវ ទិស្សតិ] យត្រ ហិ នាម តិំសមត្តេហិ វស្សេហិ ន កោចិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសោ អធិគតោ អភវិស្ស ផាសុវិហារោ, អញ្ញត្រ នគ្គេយ្យា ច មុណ្ឌេយ្យា ច បាវឡនិប្ផោដនាយ ចា’’តិ!

‘‘តុយ្ហំ បន, គហបតិ, កីវចិរំ ឧបាសកត្តំ ឧបគតស្សា’’តិ? ‘‘មយ្ហម្បិ ខោ បន, ភន្តេ, តិំសមត្តានិ វស្សានិ ឧបាសកត្តំ ឧបគតស្សា’’តិ. ‘‘ឥមេហិ បន តេ, គហបតិ, តិំសមត្តេហិ វស្សេហិ អត្ថិ កោចិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសោ អធិគតោ ផាសុវិហារោ’’តិ? ‘‘គិហិនោបិ សិយា, ភន្តេ. អហញ្ហិ, ភន្តេ, យាវទេវ អាកង្ខាមិ, វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. អហញ្ហិ, ភន្តេ, យាវទេវ អាកង្ខាមិ, វិតក្កវិចារានំ វូបសមា …បេ… ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. អហញ្ហិ, ភន្តេ, យាវទេវ អាកង្ខាមិ, បីតិយា ច វិរាគា…បេ… តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. អហញ្ហិ, ភន្តេ, យាវទេវ អាកង្ខាមិ, សុខស្ស ច បហានា…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមិ. សចេ ខោ បនាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ [ភគវតា (ស្យា. កំ.)] បឋមតរំ កាលំ ករេយ្យំ, អនច្ឆរិយំ ខោ បនេតំ យំ មំ ភគវា ឯវំ ព្យាករេយ្យ – ‘នត្ថិ តំ សំយោជនំ យេន សំយោជនេន សំយុត្តោ ចិត្តោ គហបតិ បុន ឥមំ លោកំ អាគច្ឆេយ្យា’’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ កស្សបោ ចិត្តំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ! ធម្មស្ស ស្វាក្ខាតតា, យត្រ ហិ នាម គិហី ឱទាតវសនោ [គិហី ឱទាតវសនា (សី. បី.)] ឯវរូបំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ អធិគមិស្សតិ [អធិគមិស្សន្តិ (សី. បី.)] ផាសុវិហារំ. លភេយ្យាហំ, គហបតិ, ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ.

អថ ខោ ចិត្តោ គហបតិ អចេលំ កស្សបំ អាទាយ យេន ថេរា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ថេរេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, អចេលោ កស្សបោ អម្ហាកំ បុរាណគិហិសហាយោ. ឥមំ ថេរា បព្ពាជេន្តុ ឧបសម្បាទេន្តុ. អហមស្ស ឧស្សុក្កំ ករិស្សាមិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាន’’ន្តិ. អលត្ថ ខោ អចេលោ កស្សបោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ច បនាយស្មា កស្សបោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា កស្សបោ អរហតំ អហោសីតិ. នវមំ.