២. បឋមឥសិទត្តសុត្តំ

៣៤៤. ឯកំ សមយំ សម្ពហុលា ថេរា ភិក្ខូ មច្ឆិកាសណ្ឌេ វិហរន្តិ អម្ពាដកវនេ. អថ ខោ ចិត្តោ គហបតិ យេន ថេរា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ថេរេ ភិក្ខូ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ចិត្តោ គហបតិ ថេរេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេន្តុ មេ, ភន្តេ, ថេរា ស្វាតនាយ ភត្ត’’ន្តិ. អធិវាសេសុំ ខោ ថេរា ភិក្ខូ តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ ចិត្តោ គហបតិ ថេរានំ ភិក្ខូនំ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ថេរេ ភិក្ខូ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ចិត្តស្ស គហបតិស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិំសុ.

អថ ខោ ចិត្តោ គហបតិ យេន ថេរា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ថេរេ ភិក្ខូ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ចិត្តោ គហបតិ អាយស្មន្តំ ថេរំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធាតុនានត្តំ, ធាតុនានត្ត’ន្តិ, ភន្តេ ថេរ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតា’’តិ? ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា ថេរោ តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ ចិត្តោ គហបតិ អាយស្មន្តំ ថេរំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធាតុនានត្តំ, ធាតុនានត្ត’ន្តិ, ភន្តេ ថេរ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតា’’តិ? ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ថេរោ តុណ្ហី អហោសិ. តតិយម្បិ ខោ ចិត្តោ គហបតិ អាយស្មន្តំ ថេរំ ឯតទវោច – ‘‘‘ធាតុនានត្តំ, ធាតុនានត្ត’ន្តិ, ភន្តេ ថេរ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតា’’តិ? តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា ថេរោ តុណ្ហី អហោសិ.

តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឥសិទត្តោ តស្មិំ ភិក្ខុសង្ឃេ សព្ពនវកោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មា ឥសិទត្តោ អាយស្មន្តំ ថេរំ ឯតទវោច – ‘‘ព្យាករោមហំ, ភន្តេ ថេរ, ចិត្តស្ស គហបតិនោ ឯតំ បញ្ហ’’ន្តិ? ‘‘ព្យាករោហិ ត្វំ, អាវុសោ ឥសិទត្ត, ចិត្តស្ស គហបតិនោ ឯតំ បញ្ហ’’ន្តិ. ‘‘ឯវញ្ហិ ត្វំ, គហបតិ, បុច្ឆសិ – ‘ធាតុនានត្តំ, ធាតុនានត្តន្តិ, ភន្តេ ថេរ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ធាតុនានត្តំ, វុត្តំ ភគវតា’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឥទំ ខោ, គហបតិ, ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតា – ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ…បេ… មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ. ឯត្តាវតា ខោ, គហបតិ, ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតា’’តិ.

អថ ខោ ចិត្តោ គហបតិ អាយស្មតោ ឥសិទត្តស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ថេរេ ភិក្ខូ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសិ សម្បវារេសិ. អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ ភុត្តាវិនោ ឱនីតបត្តបាណិនោ ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមិំសុ. អថ ខោ អាយស្មា ថេរោ អាយស្មន្តំ ឥសិទត្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ ខោ តំ, អាវុសោ ឥសិទត្ត, ឯសោ បញ្ហោ បដិភាសិ, នេសោ បញ្ហោ មំ បដិភាសិ. តេនហាវុសោ ឥសិទត្ត, យទា អញ្ញថាបិ [យទា អញ្ញទាបិ (សី. បី.) អញ្ញទាបិ (?)] ឯវរូបោ បញ្ហោ អាគច្ឆេយ្យ, តញ្ញេវេត្ថ បដិភាសេយ្យា’’តិ. ទុតិយំ.