១. បឋមបេយ្យាលវគ្គោ

១. មាតុគាមសុត្តំ

២៨០. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ ឯកន្តអមនាបោ ហោតិ បុរិសស្ស. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន ច រូបវា ហោតិ, ន ច ភោគវា ហោតិ, ន ច សីលវា ហោតិ, អលសោ ច ហោតិ, បជញ្ចស្ស ន លភតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ ឯកន្តអមនាបោ ហោតិ បុរិសស្ស. បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ ឯកន្តមនាបោ ហោតិ បុរិសស្ស. កតមេហិ បញ្ចហិ? រូបវា ច ហោតិ, ភោគវា ច ហោតិ, សីលវា ច ហោតិ, ទក្ខោ ច ហោតិ អនលសោ, បជញ្ចស្ស លភតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ ឯកន្តមនាបោ ហោតិ បុរិសស្សា’’តិ. បឋមំ.

២. បុរិសសុត្តំ

២៨១. ‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ បុរិសោ ឯកន្តអមនាបោ ហោតិ មាតុគាមស្ស. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន ច រូបវា ហោតិ, ន ច ភោគវា ហោតិ, ន ច សីលវា ហោតិ, អលសោ ច ហោតិ, បជញ្ចស្ស ន លភតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ បុរិសោ ឯកន្តអមនាបោ ហោតិ មាតុគាមស្ស. បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ បុរិសោ ឯកន្តមនាបោ ហោតិ មាតុគាមស្ស. កតមេហិ បញ្ចហិ? រូបវា ច ហោតិ, ភោគវា ច ហោតិ, សីលវា ច ហោតិ, ទក្ខោ ច ហោតិ អនលសោ, បជញ្ចស្ស លភតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ បុរិសោ ឯកន្តមនាបោ ហោតិ មាតុគាមស្សា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អាវេណិកទុក្ខសុត្តំ

២៨២. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស អាវេណិកានិ ទុក្ខានិ, យានិ មាតុគាមោ បច្ចនុភោតិ, អញ្ញត្រេវ បុរិសេហិ. កតមានិ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ ទហរោវ សមានោ បតិកុលំ គច្ឆតិ, ញាតកេហិ វិនា ហោតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស បឋមំ អាវេណិកំ ទុក្ខំ, យំ មាតុគាមោ បច្ចនុភោតិ, អញ្ញត្រេវ បុរិសេហិ. បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ ឧតុនី ហោតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស ទុតិយំ អាវេណិកំ ទុក្ខំ, យំ មាតុគាមោ បច្ចនុភោតិ, អញ្ញត្រេវ បុរិសេហិ. បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ គព្ភិនី ហោតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស តតិយំ អាវេណិកំ ទុក្ខំ, យំ មាតុគាមោ បច្ចនុភោតិ, អញ្ញត្រេវ បុរិសេហិ. បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ វិជាយតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស ចតុត្ថំ អាវេណិកំ ទុក្ខំ, យំ មាតុគាមោ បច្ចនុភោតិ, អញ្ញត្រេវ បុរិសេហិ. បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ បុរិសស្ស បារិចរិយំ ឧបេតិ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្ស បញ្ចមំ អាវេណិកំ ទុក្ខំ, យំ មាតុគាមោ បច្ចនុភោតិ, អញ្ញត្រេវ បុរិសេហិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច មាតុគាមស្ស អាវេណិកានិ ទុក្ខានិ, យានិ មាតុគាមោ បច្ចនុភោតិ, អញ្ញត្រេវ បុរិសេហី’’តិ. តតិយំ.

៤. តីហិធម្មេហិសុត្តំ

២៨៣. ‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ យេភុយ្យេន កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ តីហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមោ បុព្ពណ្ហសមយំ មច្ឆេរមលបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ. មជ្ឈន្ហិកសមយំ ឥស្សាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ. សាយន្ហសមយំ កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា អគារំ អជ្ឈាវសតិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ យេភុយ្យេន កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. កោធនសុត្តំ

២៨៤. អថ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, មាតុគាមំ បស្សាមិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តំ. កតីហិ នុ ខោ, ភន្តេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ?

‘‘បញ្ចហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, កោធនោ ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ឧបនាហីសុត្តំ

២៨៥. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, ឧបនាហី ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ឥស្សុកីសុត្តំ

២៨៦. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, ឥស្សុកី ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. មច្ឆរីសុត្តំ

២៨៧. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, មច្ឆរី ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អតិចារីសុត្តំ

២៨៨. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, អតិចារី ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… ឧបបជ្ជតី’’តិ. នវមំ.

១០. ទុស្សីលសុត្តំ

២៨៩. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, ទុស្សីលោ ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. ទសមំ.

១១. អប្បស្សុតសុត្តំ

២៩០. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, អប្បស្សុតោ ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. ឯកាទសមំ.

១២. កុសីតសុត្តំ

២៩១. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, កុសីតោ ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. ទ្វាទសមំ.

១៣. មុដ្ឋស្សតិសុត្តំ

២៩២. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ច ហោតិ, អហិរិកោ ច ហោតិ, អនោត្តប្បី ច ហោតិ, មុដ្ឋស្សតិ ច ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. តេរសមំ.

១៤. បញ្ចវេរសុត្តំ

២៩៣. ‘‘បញ្ចហិ, អនុរុទ្ធ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ…បេ… និរយំ ឧបបជ្ជតិ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បាណាតិបាតី ច ហោតិ, អទិន្នាទាយី ច ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ច ហោតិ, មុសាវាទី ច ហោតិ, សុរាមេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋាយី ច ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, អនុរុទ្ធ, បញ្ចហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ មាតុគាមោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតី’’តិ. ចុទ្ទសមំ.

បឋមបេយ្យាលវគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

មាតុគាមោ បុរិសោ ច, អាវេណិកា តិធម្មោ ច [ទ្វេ មនាបាមនាបាច, អាវេណិកា តីហិ អនុរុទ្ធោ (សព្ពត្ថ)];

កោធនោ ឧបនាហី ច, ឥស្សុកី មច្ឆរេន ច;

អតិចារី ច ទុស្សីលោ, អប្បស្សុតោ ច កុសីតោ;

មុដ្ឋស្សតិ បញ្ចវេរំ, កណ្ហបក្ខេ បកាសិតោ.