៦. ចតុត្ថសារិបុត្តកោដ្ឋិកសុត្តំ

៤១៥. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ, អាយស្មា ច មហាកោដ្ឋិកោ ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា មហាកោដ្ឋិកេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាកោដ្ឋិកំ ឯតទវោច – ‘‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ…បេ… ‘កិំ បនាវុសោ, នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ – ‘ឯតម្បិ ខោ, អាវុសោ, អព្យាកតំ ភគវតា – នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វទេសិ’’. ‘‘កោ នុ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ?

‘‘រូបារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, រូបរតស្ស រូបសម្មុទិតស្ស រូបនិរោធំ អជានតោ អបស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ; ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ; ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ; ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ. វេទនារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, វេទនារតស្ស វេទនាសម្មុទិតស្ស, វេទនានិរោធំ អជានតោ អបស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ…បេ… សញ្ញារាមស្ស ខោ, អាវុសោ…បេ… សង្ខារារាមស្ស ខោ អាវុសោ…បេ… វិញ្ញាណារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, វិញ្ញាណរតស្ស វិញ្ញាណសម្មុទិតស្ស វិញ្ញាណនិរោធំ អជានតោ អបស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ’’.

‘‘ន រូបារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, ន រូបរតស្ស ន រូបសម្មុទិតស្ស, រូបនិរោធំ ជានតោ បស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ. ន វេទនារាមស្ស ខោ, អាវុសោ…បេ… ន សញ្ញារាមស្ស ខោ, អាវុសោ…បេ… ន សង្ខារារាមស្ស ខោ, អាវុសោ…បេ… ន វិញ្ញាណារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, ន វិញ្ញាណរតស្ស ន វិញ្ញាណសម្មុទិតស្ស, វិញ្ញាណនិរោធំ ជានតោ បស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ. អយំ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ.

‘‘សិយា បនាវុសោ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ? ‘‘សិយា, អាវុសោ. ភវារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, ភវរតស្ស ភវសម្មុទិតស្ស, ភវនិរោធំ អជានតោ អបស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ. ន ភវារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, ន ភវរតស្ស ន ភវសម្មុទិតស្ស, ភវនិរោធំ ជានតោ បស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ. អយម្បិ ខោ, អាវុសោ, បរិយាយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ.

‘‘សិយា បនាវុសោ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ? ‘‘សិយា, អាវុសោ. ឧបាទានារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, ឧបាទានរតស្ស ឧបាទានសម្មុទិតស្ស, ឧបាទាននិរោធំ អជានតោ អបស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ. ន ឧបាទានារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, ន ឧបាទានរតស្ស ន ឧបាទានសម្មុទិតស្ស, ឧបាទាននិរោធំ ជានតោ បស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ…បេ… ‘នេវ, ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ. អយម្បិ ខោ អាវុសោ, បរិយាយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ.

‘‘សិយា បនាវុសោ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ? ‘‘សិយា, អាវុសោ. តណ្ហារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, តណ្ហារតស្ស តណ្ហាសម្មុទិតស្ស, តណ្ហានិរោធំ អជានតោ អបស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ…បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ហោតិ. ន តណ្ហារាមស្ស ខោ, អាវុសោ, ន តណ្ហារតស្ស ន តណ្ហាសម្មុទិតស្ស, តណ្ហានិរោធំ ជានតោ បស្សតោ យថាភូតំ, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ…បេ. … ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិបិស្ស ន ហោតិ. អយម្បិ ខោ, អាវុសោ, បរិយាយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ.

‘‘សិយា បនាវុសោ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ, យេនេតំ អព្យាកតំ ភគវតា’’តិ? ‘‘ឯត្ថ ទានិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ឥតោ ឧត្តរិ កិំ ឥច្ឆសិ? តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តស្ស, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនោ វដ្ដំ [វត្តំ (ស្យា. កំ. ក.) វទ្ធំ (បី.)] នត្ថិ បញ្ញាបនាយា’’តិ. ឆដ្ឋំ.