៣. សព្ពវគ្គោ

១. សព្ពសុត្តំ

២៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សព្ពំ វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ? ចក្ខុញ្ចេវ រូបា ច, សោតញ្ច [សោតញ្ចេវ (?) ឯវមិតរយុគលេសុបិ] សទ្ទា ច, ឃានញ្ច គន្ធា ច, ជិវ្ហា ច រសា ច, កាយោ ច ផោដ្ឋព្ពា ច, មនោ ច ធម្មា ច – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ. យោ, ភិក្ខវេ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមេតំ សព្ពំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ សព្ពំ បញ្ញាបេស្សាមី’តិ, តស្ស វាចាវត្ថុកមេវស្ស [វាចាវត្ថុរេវស្ស (សី. បី.), វាចាវត្ថុទេវស្ស (ស្យា. កំ.)]; បុដ្ឋោ ច ន សម្បាយេយ្យ, ឧត្តរិញ្ច វិឃាតំ អាបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា តំ, ភិក្ខវេ, អវិសយស្មិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. បហានសុត្តំ

២៤. ‘‘សព្ពប្បហានាយ [សព្ពំ បហានាយ (ស្យា. កំ. ក.)] វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សព្ពប្បហានាយ ធម្មោ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, បហាតព្ពំ, រូបា បហាតព្ពា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ បហាតព្ពំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ…បេ… យម្បិទំ សោតសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ… យម្បិទំ ឃានសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ. ជិវ្ហា បហាតព្ពា, រសា បហាតព្ពា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ បហាតព្ពំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ. កាយោ បហាតព្ពោ… មនោ បហាតព្ពោ, ធម្មា បហាតព្ពា, មនោវិញ្ញាណំ បហាតព្ពំ, មនោសម្ផស្សោ បហាតព្ពោ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ. អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពប្បហានាយ ធម្មោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អភិញ្ញាបរិញ្ញាបហានសុត្តំ

២៥. ‘‘សព្ពំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហានាយ វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហានាយ ធម្មោ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, រូបា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ…បេ… ជិវ្ហា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, រសា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ. កាយោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ… មនោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, ធម្មា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, មនោវិញ្ញាណំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, មនោសម្ផស្សោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ. អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហានាយ ធម្មោ’’តិ. តតិយំ.

៤. បឋមអបរិជាននសុត្តំ

២៦. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រូបេ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុសម្ផស្សំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ…បេ… ជិវ្ហំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រសេ…បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ…បេ… ជិវ្ហាសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កាយំ…បេ… មនំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ធម្មេ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ…បេ… មនោសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ.

‘‘សព្ពញ្ច ខោ, ភិក្ខវេ, អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រូបេ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុសម្ផស្សំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ…បេ… ជិវ្ហំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រសេ…បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ…បេ… ជិវ្ហាសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កាយំ…បេ… មនំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ធម្មេ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ…បេ… មនោសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយអបរិជាននសុត្តំ

២៧. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? យញ្ច, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ, យេ ច រូបា, យញ្ច ចក្ខុវិញ្ញាណំ, យេ ច ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា…បេ… យា ច ជិវ្ហា, យេ ច រសា, យញ្ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, យេ ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច កាយោ, យេ ច ផោដ្ឋព្ពា, យញ្ច កាយវិញ្ញាណំ, យេ ច កាយវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច មនោ, យេ ច ធម្មា, យញ្ច មនោវិញ្ញាណំ, យេ ច មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ.

‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? យញ្ច, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ, យេ ច រូបា, យញ្ច ចក្ខុវិញ្ញាណំ, យេ ច ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា…បេ… យា ច ជិវ្ហា, យេ ច រសា, យញ្ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, យេ ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច កាយោ, យេ ច ផោដ្ឋព្ពា, យញ្ច កាយវិញ្ញាណំ, យេ ច កាយវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច មនោ, យេ ច ធម្មា, យញ្ច មនោវិញ្ញាណំ, យេ ច មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. អាទិត្តសុត្តំ

២៨. ឯកំ សមយំ ភគវា គយាយំ វិហរតិ គយាសីសេ សទ្ធិំ ភិក្ខុសហស្សេន. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អាទិត្តំ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អាទិត្តំ? ចក្ខុ [ចក្ខុំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], ភិក្ខវេ, អាទិត្តំ, រូបា អាទិត្តា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អាទិត្តំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អាទិត្តោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អាទិត្តំ. កេន អាទិត្តំ? ‘រាគគ្គិនា, ទោសគ្គិនា, មោហគ្គិនា អាទិត្តំ, ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អាទិត្ត’ន្តិ វទាមិ…បេ… ជិវ្ហា អាទិត្តា, រសា អាទិត្តា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អាទិត្តំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អាទិត្តោ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អាទិត្តំ. កេន អាទិត្តំ? ‘រាគគ្គិនា, ទោសគ្គិនា, មោហគ្គិនា អាទិត្តំ, ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អាទិត្ត’ន្តិ វទាមិ…បេ… មនោ អាទិត្តោ, ធម្មា អាទិត្តា, មនោវិញ្ញាណំ អាទិត្តំ, មនោសម្ផស្សោ អាទិត្តោ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អាទិត្តំ. កេន អាទិត្តំ? ‘រាគគ្គិនា, ទោសគ្គិនា, មោហគ្គិនា អាទិត្តំ, ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អាទិត្ត’ន្តិ វទាមិ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ …បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុំ. ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ តស្ស ភិក្ខុសហស្សស្ស អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសូតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អទ្ធភូតសុត្តំ

២៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អទ្ធភូតំ [អន្ធភូតំ (សី. ស្យា. កំ.)]. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អទ្ធភូតំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, អទ្ធភូតំ, រូបា អទ្ធភូតា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អទ្ធភូតំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អទ្ធភូតោ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អទ្ធភូតំ. កេន អទ្ធភូតំ? ‘ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អទ្ធភូត’ន្តិ វទាមិ…បេ… ជិវ្ហា អទ្ធភូតា, រសា អទ្ធភូតា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អទ្ធភូតំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អទ្ធភូតោ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អទ្ធភូតំ. កេន អទ្ធភូតំ? ‘ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អទ្ធភូត’ន្តិ វទាមិ. កាយោ អទ្ធភូតោ…បេ… មនោ អទ្ធភូតោ, ធម្មា អទ្ធភូតា, មនោវិញ្ញាណំ អទ្ធភូតំ, មនោសម្ផស្សោ អទ្ធភូតោ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អទ្ធភូតំ. កេន អទ្ធភូតំ? ‘ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អទ្ធភូត’ន្តិ វទាមិ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ, វិរាគា វិមុច្ចតិ, វិមុត្តស្មិំ ‘វិមុត្ត’មិតិ ញាណំ ហោតិ, ‘ខីណា ជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សមុគ្ឃាតសារុប្បសុត្តំ

៣០. ‘‘សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសារុប្បំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមីតិ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសារុប្បា បដិបទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុំ មេតិ ន មញ្ញតិ. រូបេ ន មញ្ញតិ, រូបេសុ ន មញ្ញតិ, រូបតោ ន មញ្ញតិ, រូបា មេតិ ន មញ្ញតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ មេតិ ន មញ្ញតិ. ចក្ខុសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ មេតិ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ…បេ… ជិវ្ហំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាយ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហា មេតិ ន មញ្ញតិ. រសេ ន មញ្ញតិ, រសេសុ ន មញ្ញតិ, រសតោ ន មញ្ញតិ, រសា មេតិ ន មញ្ញតិ. ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណស្មិំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ មេតិ ន មញ្ញតិ. ជិវ្ហាសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សស្មិំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ មេតិ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ…បេ… មនំ ន មញ្ញតិ, មនស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនតោ ន មញ្ញតិ, មនោ មេតិ ន មញ្ញតិ. ធម្មេ ន មញ្ញតិ, ធម្មេសុ ន មញ្ញតិ, ធម្មតោ ន មញ្ញតិ, ធម្មា មេតិ ន មញ្ញតិ. មនោវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, មនោវិញ្ញាណស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនោវិញ្ញាណតោ ន មញ្ញតិ, មនោវិញ្ញាណំ មេតិ ន មញ្ញតិ. មនោសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សតោ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សោ មេតិ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. សព្ពំ ន មញ្ញតិ, សព្ពស្មិំ ន មញ្ញតិ, សព្ពតោ ន មញ្ញតិ, សព្ពំ មេតិ ន មញ្ញតិ. សោ ឯវំ អមញ្ញមានោ ន ច កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ. អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសារុប្បា បដិបទា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមសមុគ្ឃាតសប្បាយសុត្តំ

៣១. ‘‘សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុំ មេតិ ន មញ្ញតិ. រូបេ ន មញ្ញតិ…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. យញ្ហិ, ភិក្ខវេ, មញ្ញតិ, យស្មិំ មញ្ញតិ, យតោ មញ្ញតិ, យំ មេតិ មញ្ញតិ, តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា. អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ ភវមេវាភិនន្ទតិ…បេ… ជិវ្ហំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាយ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហា មេតិ ន មញ្ញតិ. រសេ ន មញ្ញតិ…បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. យញ្ហិ, ភិក្ខវេ, មញ្ញតិ, យស្មិំ មញ្ញតិ, យតោ មញ្ញតិ, យំ មេតិ មញ្ញតិ, តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា. អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ ភវមេវាភិនន្ទតិ…បេ… មនំ ន មញ្ញតិ, មនស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនតោ ន មញ្ញតិ, មនោ មេតិ ន មញ្ញតិ. ធម្មេ ន មញ្ញតិ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. យញ្ហិ, ភិក្ខវេ, មញ្ញតិ, យស្មិំ មញ្ញតិ, យតោ មញ្ញតិ, យំ មេតិ មញ្ញតិ, តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា. អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ ភវមេវាភិនន្ទតិ. យាវតា, ភិក្ខវេ, ខន្ធធាតុអាយតនំ តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. សោ ឯវំ អមញ្ញមានោ ន ច កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ. អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយសមុគ្ឃាតសប្បាយសុត្តំ

៣២. ‘‘សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា?

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ ភន្តេ’’.

‘‘រូបា…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’…បេ….

‘‘យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’…បេ….

‘‘ជិវ្ហា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចា ភន្តេ’’…បេ….

‘‘រសា… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ… ជិវ្ហាសម្ផស្សោ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… ធម្មា… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វាតិ?

‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’.

‘‘យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ ភន្តេ’’.

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… ជិវ្ហាយបិ និព្ពិន្ទតិ, រសេសុបិ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ធម្មេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា’’តិ. ទសមំ.

សព្ពវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សព្ពញ្ច ទ្វេបិ បហានា, បរិជានាបរេ ទុវេ;

អាទិត្តំ អទ្ធភូតញ្ច, សារុប្បា ទ្វេ ច សប្បាយា;

វគ្គោ តេន បវុច្ចតីតិ.