៧. ឧបាទាបរិតស្សនាសុត្តំ

៧. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ឧបាទាបរិតស្សនញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ អនុបាទាអបរិតស្សនញ្ច. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ, ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧបាទាបរិតស្សនា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, រូបវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ. តស្ស តំ រូបំ វិបរិណមតិ អញ្ញថា ហោតិ. តស្ស រូបវិបរិណាមញ្ញថាភាវា រូបវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស រូបវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ បរិយាទានា ឧត្តាសវា ច ហោតិ វិឃាតវា ច អបេក្ខវា ច ឧបាទាយ ច បរិតស្សតិ.

‘‘វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វេទនាវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា វេទនំ, វេទនាយ វា អត្តានំ. តស្ស សា វេទនា វិបរិណមតិ អញ្ញថា ហោតិ. តស្ស វេទនាវិបរិណាមញ្ញថាភាវា វេទនាវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស វេទនាវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ បរិយាទានា ឧត្តាសវា ច ហោតិ វិឃាតវា ច អបេក្ខវា ច ឧបាទាយ ច បរិតស្សតិ.

‘‘សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, សង្ខារវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា សង្ខារេ, សង្ខារេសុ វា អត្តានំ. តស្ស តេ សង្ខារា វិបរិណមន្តិ អញ្ញថា ហោន្តិ. តស្ស សង្ខារវិបរិណាមញ្ញថាភាវា សង្ខារវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស សង្ខារវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ បរិយាទានា ឧត្តាសវា ច ហោតិ វិឃាតវា ច អបេក្ខវា ច ឧបាទាយ ច បរិតស្សតិ.

‘‘វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ; អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. តស្ស តំ វិញ្ញាណំ វិបរិណមតិ អញ្ញថា ហោតិ. តស្ស វិញ្ញាណវិបរិណាមញ្ញថាភាវា វិញ្ញាណវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស វិញ្ញាណវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ បរិយាទានា ឧត្តាសវា ច ហោតិ វិឃាតវា ច អបេក្ខវា ច ឧបាទាយ ច បរិតស្សតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឧបាទាបរិតស្សនា ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អនុបាទាអបរិតស្សនា ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អរិយានំ ទស្សាវី អរិយធម្មស្ស កោវិទោ អរិយធម្មេ សុវិនីតោ, សប្បុរិសានំ ទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស កោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ សុវិនីតោ ន រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន រូបវន្តំ វា អត្តានំ; ន អត្តនិ វា រូបំ, ន រូបស្មិំ វា អត្តានំ. តស្ស តំ រូបំ វិបរិណមតិ អញ្ញថា ហោតិ. តស្ស រូបវិបរិណាមញ្ញថាភាវា ន រូបវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស ន រូបវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ អបរិយាទានា ន ចេវុត្តាសវា [ន ចេវ ឧត្តាសវា (បី. ក.)] ហោតិ ន ច វិឃាតវា ន ច អបេក្ខវា, អនុបាទាយ ច ន បរិតស្សតិ.

‘‘ន វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន វេទនាវន្តំ វា អត្តានំ; ន អត្តនិ វា វេទនំ, ន វេទនាយ វា អត្តានំ. តស្ស សា វេទនា វិបរិណមតិ អញ្ញថា ហោតិ. តស្ស វេទនាវិបរិណាមញ្ញថាភាវា ន វេទនាវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស ន វេទនាវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ អបរិយាទានា ន ចេវុត្តាសវា ហោតិ ន ច វិឃាតវា ន ច អបេក្ខវា, អនុបាទាយ ច ន បរិតស្សតិ.

‘‘ន សញ្ញំ…បេ… ន សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន សង្ខារវន្តំ វា អត្តានំ; ន អត្តនិ វា សង្ខារេ, ន សង្ខារេសុ វា អត្តានំ. តស្ស តេ សង្ខារា វិបរិណមន្តិ អញ្ញថា ហោន្តិ. តស្ស សង្ខារវិបរិណាមញ្ញថាភាវា ន សង្ខារវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស ន សង្ខារវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ អបរិយាទានា ន ចេវុត្តាសវា ហោតិ ន ច វិឃាតវា ន ច អបេក្ខវា, អនុបាទាយ ច ន បរិតស្សតិ.

‘‘ន វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ…បេ… តស្ស តំ វិញ្ញាណំ វិបរិណមតិ អញ្ញថា ហោតិ. តស្ស វិញ្ញាណវិបរិណាមញ្ញថាភាវា ន វិញ្ញាណវិបរិណាមានុបរិវត្តិ វិញ្ញាណំ ហោតិ. តស្ស ន វិញ្ញាណវិបរិណាមានុបរិវត្តិជា បរិតស្សនា ធម្មសមុប្បាទា ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋន្តិ. ចេតសោ អបរិយាទានា ន ចេវុត្តាសវា ហោតិ ន ច វិឃាតវា ន ច អបេក្ខវា, អនុបាទាយ ច ន បរិតស្សតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អនុបាទា អបរិតស្សនំ ហោតី’’តិ. សត្តមំ.