១. បឋមវគ្គោ

១. ទារុណសុត្តំ

១៥៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ កដុកោ ផរុសោ អន្តរាយិកោ អនុត្តរស្ស យោគក្ខេមស្ស អធិគមាយ. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘ឧប្បន្នំ លាភសក្ការសិលោកំ បជហិស្សាម, ន ច នោ ឧប្បន្នោ លាភសក្ការសិលោកោ ចិត្តំ បរិយាទាយ ឋស្សតី’តិ. ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. បឋមំ.

២. ពឡិសសុត្តំ

១៥៨. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ កដុកោ ផរុសោ អន្តរាយិកោ អនុត្តរស្ស យោគក្ខេមស្ស អធិគមាយ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ពាឡិសិកោ អាមិសគតំ ពឡិសំ គម្ភីរេ ឧទករហទេ បក្ខិបេយ្យ. តមេនំ អញ្ញតរោ អាមិសចក្ខុ មច្ឆោ គិលេយ្យ. ឯវញ្ហិ សោ, ភិក្ខវេ, មច្ឆោ គិលពឡិសោ ពាឡិសិកស្ស អនយំ អាបន្នោ ព្យសនំ អាបន្នោ យថាកាមករណីយោ ពាឡិសិកស្ស’’.

‘‘ពាឡិសិកោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, មារស្សេតំ បាបិមតោ អធិវចនំ. ពឡិសន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកស្សេតំ អធិវចនំ. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នំ លាភសក្ការសិលោកំ អស្សាទេតិ និកាមេតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិលពឡិសោ មារស្ស អនយំ អាបន្នោ ព្យសនំ អាបន្នោ យថាកាមករណីយោ បាបិមតោ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ កដុកោ ផរុសោ អន្តរាយិកោ អនុត្តរស្ស យោគក្ខេមស្ស អធិគមាយ. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘ឧប្បន្នំ លាភសក្ការសិលោកំ បជហិស្សាម, ន ច នោ ឧប្បន្នោ លាភសក្ការសិលោកោ ចិត្តំ បរិយាទាយ ឋស្សតី’តិ. ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. កុម្មសុត្តំ

១៥៩. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរស្មិំ ឧទករហទេ មហាកុម្មកុលំ ចិរនិវាសិ អហោសិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរោ កុម្មោ អញ្ញតរំ កុម្មំ ឯតទវោច – ‘មា ខោ ត្វំ, តាត កុម្ម, ឯតំ បទេសំ អគមាសី’តិ. អគមាសិ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ កុម្មោ តំ បទេសំ. តមេនំ លុទ្ទោ បបតាយ វិជ្ឈិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សោ កុម្មោ យេន សោ កុម្មោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ, ភិក្ខវេ, សោ កុម្មោ តំ កុម្មំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន តំ កុម្មំ ឯតទវោច – ‘កច្ចិ ត្វំ, តាត កុម្ម, ន តំ បទេសំ អគមាសី’តិ? ‘អគមាសិំ ខ្វាហំ, តាត កុម្ម, តំ បទេស’ន្តិ. ‘កច្ចិ បនាសិ, តាត កុម្ម, អក្ខតោ អនុបហតោ’តិ? ‘អក្ខតោ ខោម្ហិ, តាត កុម្ម, អនុបហតោ, អត្ថិ ច មេ ឥទំ សុត្តកំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធ’ន្តិ. ‘តគ្ឃសិ, តាត កុម្ម, ខតោ, តគ្ឃ ឧបហតោ. ឯតេន ហិ តេ, តាត កុម្ម, សុត្តកេន បិតរោ ច បិតាមហា ច អនយំ អាបន្នា ព្យសនំ អាបន្នា. គច្ឆ ទានិ ត្វំ, តាត កុម្ម, ន ទានិ ត្វំ អម្ហាក’’’ន្តិ.

‘‘លុទ្ទោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, មារស្សេតំ បាបិមតោ អធិវចនំ. បបតាតិ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកស្សេតំ អធិវចនំ. សុត្តកន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, នន្ទិរាគស្សេតំ អធិវចនំ. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នំ លាភសក្ការសិលោកំ អស្សាទេតិ និកាមេតិ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិទ្ធោ បបតាយ [ភិក្ខុ បបតាយ (ស្យា. កំ.), ភិក្ខុ វិទ្ធោ បបតាយ (?)] អនយំ អាបន្នោ ព្យសនំ អាបន្នោ យថាកាមករណីយោ បាបិមតោ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. តតិយំ.

៤. ទីឃលោមិកសុត្តំ

១៦០. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ទីឃលោមិកា ឯឡកា កណ្ដកគហនំ បវិសេយ្យ. សា តត្រ តត្រ សជ្ជេយ្យ, តត្រ តត្រ គយ្ហេយ្យ [គច្ឆេយ្យ (សី.), គណ្ហេយ្យ (ស្យា. កំ. បី. ក.)], តត្រ តត្រ ពជ្ឈេយ្យ, តត្រ តត្រ អនយព្យសនំ អាបជ្ជេយ្យ. ‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ លាភសក្ការសិលោកេន អភិភូតោ បរិយាទិណ្ណចិត្តោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ. សោ តត្រ តត្រ សជ្ជតិ, តត្រ តត្រ គយ្ហតិ, តត្រ តត្រ ពជ្ឈតិ, តត្រ តត្រ អនយព្យសនំ អាបជ្ជតិ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. មីឡ្ហកសុត្តំ

១៦១. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មីឡ្ហកា គូថាទី គូថបូរា បុណ្ណា គូថស្ស. បុរតោ ចស្ស មហាគូថបុញ្ជោ. សា តេន អញ្ញា មីឡ្ហកា អតិមញ្ញេយ្យ – ‘អហម្ហិ គូថាទី គូថបូរា បុណ្ណា គូថស្ស, បុរតោ ច ម្យាយំ មហាគូថបុញ្ជោ’តិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ លាភសក្ការសិលោកេន អភិភូតោ បរិយាទិណ្ណចិត្តោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ. សោ តត្ថ ភុត្តាវី ច ហោតិ យាវទត្ថោ, និមន្តិតោ ច ស្វាតនាយ, បិណ្ឌបាតោ ចស្ស បូរោ. សោ អារាមំ គន្ត្វា ភិក្ខុគណស្ស មជ្ឈេ វិកត្ថតិ – ‘ភុត្តាវី ចម្ហិ យាវទត្ថោ, និមន្តិតោ ចម្ហិ ស្វាតនាយ, បិណ្ឌបាតោ ច ម្យាយំ បូរោ, លាភី ចម្ហិ ចីវរ-បិណ្ឌបាត-សេនាសន-គិលានប្បច្ចយ-ភេសជ្ជបរិក្ខារានំ, ឥមេ បនញ្ញេ ភិក្ខូ អប្បបុញ្ញា អប្បេសក្ខា ន លាភិនោ ចីវរ-បិណ្ឌបាតសេនាសន-គិលានប្បច្ចយ-ភេសជ្ជ-បរិក្ខារាន’ន្តិ. សោ តេន លាភសក្ការសិលោកេន អភិភូតោ បរិយាទិណ្ណចិត្តោ អញ្ញេ បេសលេ ភិក្ខូ អតិមញ្ញតិ. តញ្ហិ តស្ស, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសស្ស ហោតិ ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. អសនិសុត្តំ

១៦២. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. [ឧបរិ តតិយវគ្គេ តតិយចតុត្ថសុត្តេសុ ‘‘មា ច ខោ ត្វំ តាត សេខំ… អនុបាបុណាតូ’’តិ អាគតំ. តេន នយេន ឥធាបិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. ឯត្ថ ហិ កិំ សទ្ទេន បដិក្ខេបត្ថោបិ សក្កា ញាតុំ, យថា ‘‘សយំ អភិញ្ញាយ កមុទ្ទិសេយ្យ’’ន្តិ. តស្មា កំ… អាគច្ឆតូតិ ឯត្ថ កមបិ… មា អាគច្ឆតូតិ ច, កំ សេខំ… អនុបាបុណាតូតិ ឯត្ថ កមបិ សេខំ… មា បាបុណាតូតិ ច អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អដ្ឋកថាដីកាសុ ច អយមេវត្ថោ ញាបិតោ] កំ, ភិក្ខវេ, អសនិវិចក្កំ អាគច្ឆតុ [ឧបរិ តតិយវគ្គេ តរិយចតុត្ថសុត្តេសុ ‘‘មា ច ខោ ត្វំ តាត សេខំ… អនុបាបុណាតូ’’តិ អាគតំ. តេន នយេន ឥធាបិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. ឯត្ថ ហិ កិំ សទ្ទេន បដិក្ខេបត្ថោបិ សក្កា ញាតុំ, យថា ‘‘សយំ អភិញ្ញាយ កមុទ្ទិសេយ្យ’’ន្តិ. តស្មា កំ… អាគច្ឆតូតិ ឯត្ថ កមបិ… មា អាគច្ឆតូតិច, តំ សេខំ… អនុបាបុណាតូតិ ឯត្ថ កមបិ សេខំ… មា បាបុណាតូតិ ច អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អដ្ឋកថាដីកាសុ ច អយមេវត្ថោ ញាបិតោ], សេខំ [អសនិវិចក្កំ, តំ សេខំ (បី. ក.), អសនិវិចក្កំ, សេខំ (ស្យា. កំ.), អសនិវិចក្កំ អាគច្ឆតុ, កំ សេខំ (?)] អប្បត្តមានសំ លាភសក្ការសិលោកោ អនុបាបុណាតុ’’ [អនុបាបុណាតិ (បី. ក.)].

‘‘អសនិវិចក្កន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកស្សេតំ អធិវចនំ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ទិទ្ធសុត្តំ

១៦៣. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. កំ, ភិក្ខវេ, ទិទ្ធគតេន វិសល្លេន សល្លេន [ទិដ្ឋិគតេន វិសល្លេន (ក. សី.), ទិដ្ឋិគតេន សល្លេន (ស្យា. កំ.), ទិដ្ឋិគតេន វិសល្លេន សល្លេន (ក.), ទិដ្ឋគតេន វិសល្លេន សល្លេន (បី.)] វិជ្ឈតុ, សេខំ [វិជ្ឈតុ, តំ សេខំ (សី.), វិជ្ឈតិ, តំ សេខំ (បី. ក.)] អប្បត្តមានសំ លាភសក្ការសិលោកោ អនុបាបុណាតុ’’ [អនុបាបុណាតិ (បី. ក.)].

‘‘សល្លន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកស្សេតំ អធិវចនំ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. សិង្គាលសុត្តំ

១៦៤. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. អស្សុត្ថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, រត្តិយា បច្ចូសសមយំ ជរសិង្គាលស្ស [សិង្គាលស្ស (ក.), ជរសិគាលស្ស (សី. ស្យា. កំ.)] វស្សមានស្សា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯសោ ខោ, ភិក្ខវេ, ជរសិង្គាលោ ឧក្កណ្ឌកេន [ឧក្កណ្ឌកេន (សី.), ឧក្កណ្ណកេន (ស្យា. កំ. បី.)] នាម រោគជាតេន ផុដ្ឋោ នេវ ពិលគតោ រមតិ, ន រុក្ខមូលគតោ រមតិ, ន អជ្ឈោកាសគតោ រមតិ; យេន យេន គច្ឆតិ, យត្ថ យត្ថ តិដ្ឋតិ, យត្ថ យត្ថ និសីទតិ, យត្ថ យត្ថ និបជ្ជតិ; តត្ថ តត្ថ អនយព្យសនំ អាបជ្ជតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ លាភសក្ការសិលោកេន អភិភូតោ បរិយាទិណ្ណចិត្តោ នេវ សុញ្ញាគារគតោ រមតិ, ន រុក្ខមូលគតោ រមតិ, ន អជ្ឈោកាសគតោ រមតិ; យេន យេន គច្ឆតិ, យត្ថ យត្ថ តិដ្ឋតិ, យត្ថ យត្ថ និសីទតិ, យត្ថ យត្ថ និបជ្ជតិ; តត្ថ តត្ថ អនយព្យសនំ អាបជ្ជតិ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. វេរម្ភសុត្តំ

១៦៥. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. ឧបរិ, ភិក្ខវេ, អាកាសេ វេរម្ភា [វេរម្ពា (សី. បី.)] នាម វាតា វាយន្តិ. តត្ថ យោ បក្ខី គច្ឆតិ តមេនំ វេរម្ភា វាតា ខិបន្តិ. តស្ស វេរម្ភវាតក្ខិត្តស្ស អញ្ញេនេវ បាទា គច្ឆន្តិ, អញ្ញេន បក្ខា គច្ឆន្តិ, អញ្ញេន សីសំ គច្ឆតិ, អញ្ញេន កាយោ គច្ឆតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ លាភសក្ការសិលោកេន អភិភូតោ បរិយាទិណ្ណចិត្តោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ គាមំ វា និគមំ វា បិណ្ឌាយ បវិសតិ អរក្ខិតេនេវ កាយេន អរក្ខិតាយ វាចាយ អរក្ខិតេន ចិត្តេន, អនុបដ្ឋិតាយ សតិយា, អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ. សោ តត្ថ បស្សតិ មាតុគាមំ ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា. តស្ស មាតុគាមំ ទិស្វា ទុន្និវត្ថំ វា ទុប្បារុតំ វា រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតិ. សោ រាគានុទ្ធំសិតេន ចិត្តេន សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តតិ. តស្ស អញ្ញេ ចីវរំ ហរន្តិ, អញ្ញេ បត្តំ ហរន្តិ, អញ្ញេ និសីទនំ ហរន្តិ, អញ្ញេ សូចិឃរំ ហរន្តិ, វេរម្ភវាតក្ខិត្តស្សេវ សកុណស្ស. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ. នវមំ.

១០. សគាថកសុត្តំ

១៦៦. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ទារុណោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… អធិគមាយ. ឥធាហំ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បស្សាមិ សក្ការេន អភិភូតំ បរិយាទិណ្ណចិត្តំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នំ. ឥធ បនាហំ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បស្សាមិ អសក្ការេន អភិភូតំ បរិយាទិណ្ណចិត្តំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នំ. ឥធ បនាហំ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ បស្សាមិ សក្ការេន ច អសក្ការេន ច តទុភយេន អភិភូតំ បរិយាទិណ្ណចិត្តំ, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នំ. ឯវំ ទារុណោ ខោ, ភិក្ខវេ, លាភសក្ការសិលោកោ…បេ… ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘យស្ស សក្ករិយមានស្ស, អសក្ការេន ចូភយំ;

សមាធិ ន វិកម្បតិ, អប្បមាណវិហារិនោ [អប្បមាទវិហារិនោ (បី. ក.) អប្បមាណោតិ ហេត្ថ ផលសមាធិ, ន សតិ].

‘‘តំ ឈាយិនំ សាតតិកំ, សុខុមំ ទិដ្ឋិវិបស្សកំ;

ឧបាទានក្ខយារាមំ, អាហុ សប្បុរិសោ ឥតី’’តិ. ទសមំ;

បឋមោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទារុណោ ពឡិសំ កុម្មំ, ទីឃលោមិ ច មីឡ្ហកំ;

អសនិ ទិទ្ធំ សិង្គាលំ, វេរម្ភេន សគាថកន្តិ.