២. ទុតិយវគ្គោ

១. ទុគ្គតសុត្តំ

១៣៤. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខុ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. យំ, ភិក្ខវេ, បស្សេយ្យាថ ទុគ្គតំ ទុរូបេតំ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អម្ហេហិបិ ឯវរូបំ បច្ចនុភូតំ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ…បេ… យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ អលំ វិរជ្ជិតុំ អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. សុខិតសុត្តំ

១៣៥. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… យំ, ភិក្ខវេ, បស្សេយ្យាថ សុខិតំ សុសជ្ជិតំ, និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ – ‘អម្ហេហិបិ ឯវរូបំ បច្ចនុភូតំ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ទុតិយំ.

៣. តិំសមត្តសុត្តំ

១៣៦. រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. អថ ខោ តិំសមត្តា បាវេយ្យកា [បាឋេយ្យកា (កត្ថចិ) វិនយបិដកេ មហាវគ្គេ កថិនក្ខន្ធកេបិ] ភិក្ខូ សព្ពេ អារញ្ញិកា សព្ពេ បិណ្ឌបាតិកា សព្ពេ បំសុកូលិកា សព្ពេ តេចីវរិកា សព្ពេ សសំយោជនា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អថ ខោ ភគវតោ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមេ ខោ តិំសមត្តា បាវេយ្យកា ភិក្ខូ សព្ពេ អារញ្ញិកា សព្ពេ បិណ្ឌបាតិកា សព្ពេ បំសុកូលិកា សព្ពេ តេចីវរិកា សព្ពេ សសំយោជនា. យំនូនាហំ ឥមេសំ តថា ធម្មំ ទេសេយ្យំ យថា នេសំ ឥមស្មិំយេវ អាសនេ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចេយ្យុ’’ន្តិ. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, កតមំ នុ ខោ ពហុតរំ, យំ វា វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, យំ វា ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ? ‘‘យថា ខោ មយំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាម, ឯតទេវ, ភន្តេ, ពហុតរំ, យំ នោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទក’’ន្តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខវេ, សាធុ ខោ មេ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាថ. ឯតទេវ, ភិក្ខវេ, ពហុតរំ, យំ វោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា សន្ធាវតំ សំសរតំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, គុន្នំ សតំ គោភូតានំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, មហិំសានំ [មហិសានំ (សី. បី.)] សតំ មហិំសភូតានំ សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ …បេ… ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ឧរព្ភានំ សតំ ឧរព្ភភូតានំ…បេ… អជានំ សតំ អជភូតានំ… មិគានំ សតំ មិគភូតានំ… កុក្កុដានំ សតំ កុក្កុដភូតានំ… សូករានំ សតំ សូករភូតានំ… ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ចោរា គាមឃាតាតិ គហេត្វា សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ចោរា បារិបន្ថិកាតិ គហេត្វា សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ. ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ចោរា បារទារិកាតិ គហេត្វា សីសច្ឆិន្នានំ លោហិតំ បស្សន្នំ បគ្ឃរិតំ, ន ត្វេវ ចតូសុ មហាសមុទ្ទេសុ ឧទកំ. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ.

‘‘ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ. ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ តិំសមត្តានំ បាវេយ្យកានំ ភិក្ខូនំ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសូ’’តិ. តតិយំ.

៤. មាតុសុត្តំ

១៣៧. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នមាតាភូតបុព្ពោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បិតុសុត្តំ

១៣៨. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ…បេ… ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នបិតាភូតបុព្ពោ …បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. ភាតុសុត្តំ

១៣៩. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នភាតាភូតបុព្ពោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ភគិនិសុត្តំ

១៤០. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នភគិនិភូតបុព្ពោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. សត្តមំ.

៨. បុត្តសុត្តំ

១៤១. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ នបុត្តភូតបុព្ពោ…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ធីតុសុត្តំ

១៤២. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ន សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ សុលភរូបោ យោ ន ធីតាភូតបុព្ពោ ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា. តំ កិស្ស ហេតុ? អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ឯវំ ទីឃរត្តំ វោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ បច្ចនុភូតំ តិព្ពំ បច្ចនុភូតំ ព្យសនំ បច្ចនុភូតំ, កដសី វឌ្ឍិតា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ. នវមំ.

១០. វេបុល្លបព្ពតសុត្តំ

១៤៣. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘អនមតគ្គោយំ, ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរតំ. ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘បាចីនវំសោ’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន មនុស្សានំ ‘តិវរា’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. តិវរានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ ចត្តារីស វស្សសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ អហោសិ. តិវរា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា បាចីនវំសំ បព្ពតំ ចតូហេន អារោហន្តិ, ចតូហេន ឱរោហន្តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន កកុសន្ធោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ. កកុសន្ធស្ស, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស វិធុរសញ្ជីវំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. បស្សថ, ភិក្ខវេ, សា ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរហិតា, តេ ច មនុស្សា កាលង្កតា, សោ ច ភគវា បរិនិព្ពុតោ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អទ្ធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អនស្សាសិកា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘វង្កកោ’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន មនុស្សានំ ‘រោហិតស្សា’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. រោហិតស្សានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ តិំសវស្សសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ អហោសិ. រោហិតស្សា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា វង្កកំ បព្ពតំ តីហេន អារោហន្តិ, តីហេន ឱរោហន្តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន កោណាគមនោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ. កោណាគមនស្ស, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ភិយ្យោសុត្តរំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. បស្សថ, ភិក្ខវេ, សា ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរហិតា, តេ ច មនុស្សា កាលង្កតា, សោ ច ភគវា បរិនិព្ពុតោ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘សុបស្សោ’ត្វេវ [សុផស្សោត្វេវ (សី.)] សមញ្ញា ឧទបាទិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន មនុស្សានំ ‘សុប្បិយា’ត្វេវ [អប្បិយាត្វេវ (សី.)] សមញ្ញា ឧទបាទិ. សុប្បិយានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ វីសតិវស្សសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ អហោសិ. សុប្បិយា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា សុបស្សំ បព្ពតំ ទ្វីហេន អារោហន្តិ, ទ្វីហេន ឱរោហន្តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខវេ, សមយេន កស្សបោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ ហោតិ. កស្សបស្ស, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស តិស្សភារទ្វាជំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. បស្សថ, ភិក្ខវេ, សា ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរហិតា, តេ ច មនុស្សា កាលង្កតា, សោ ច ភគវា បរិនិព្ពុតោ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អទ្ធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា…បេ… អលំ វិមុច្ចិតុំ.

‘‘ឯតរហិ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ឥមស្ស វេបុល្លស្ស បព្ពតស្ស ‘វេបុល្លោ’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. ឯតរហិ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ មនុស្សានំ ‘មាគធកា’ត្វេវ សមញ្ញា ឧទបាទិ. មាគធកានំ, ភិក្ខវេ, មនុស្សានំ អប្បកំ អាយុប្បមាណំ បរិត្តំ លហុកំ [លហុសំ (សី.)]; យោ ចិរំ ជីវតិ សោ វស្សសតំ អប្បំ វា ភិយ្យោ. មាគធកា, ភិក្ខវេ, មនុស្សា វេបុល្លំ បព្ពតំ មុហុត្តេន អារោហន្តិ មុហុត្តេន ឱរោហន្តិ. ឯតរហិ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ. មយ្ហំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តមោគ្គល្លានំ នាម សាវកយុគំ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. ភវិស្សតិ, ភិក្ខវេ, សោ សមយោ យា អយញ្ចេវិមស្ស បព្ពតស្ស សមញ្ញា អន្តរធាយិស្សតិ, ឥមេ ច មនុស្សា កាលំ ករិស្សន្តិ, អហញ្ច បរិនិព្ពាយិស្សាមិ. ឯវំ អនិច្ចា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អទ្ធុវា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា; ឯវំ អនស្សាសិកា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, អលមេវ សព្ពសង្ខារេសុ និព្ពិន្ទិតុំ, អលំ វិរជ្ជិតុំ, អលំ វិមុច្ចិតុ’’ន្តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘បាចីនវំសោ តិវរានំ, រោហិតស្សាន វង្កកោ;

សុប្បិយានំ សុបស្សោតិ, មាគធានញ្ច វេបុល្លោ.

‘‘អនិច្ចា វត សង្ខារា, ឧប្បាទវយធម្មិនោ;

ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈន្តិ, តេសំ វូបសមោ សុខោ’’តិ. ទសមំ;

ទុតិយោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទុគ្គតំ សុខិតញ្ចេវ, តិំស មាតាបិតេន ច;

ភាតា ភគិនី បុត្តោ ច, ធីតា វេបុល្លបព្ពតំ.

អនមតគ្គសំយុត្តំ សមត្តំ.