៧. អចេលកស្សបសុត្តំ

១៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. អទ្ទសា ខោ អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បុច្ឆេយ្យាម មយំ ភវន្តំ គោតមំ កញ្ចិទេវ [កិញ្ចិទេវ (ក.)] ទេសំ, សចេ នោ ភវំ គោតមោ ឱកាសំ ករោតិ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយា’’តិ.

‘‘អកាលោ ខោ តាវ, កស្សប, បញ្ហស្ស; អន្តរឃរំ បវិដ្ឋម្ហា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច ‘‘បុច្ឆេយ្យាម មយំ ភវន្តំ គោតមំ កញ្ចិទេវ ទេសំ, សចេ នោ ភវំ គោតមោ ឱកាសំ ករោតិ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយា’’តិ. ‘‘អកាលោ ខោ តាវ, កស្សប, បញ្ហស្ស; អន្តរឃរំ បវិដ្ឋម្ហា’’តិ. តតិយម្បិ ខោ អចេលោ កស្សបោ…បេ… អន្តរឃរំ បវិដ្ឋម្ហាតិ. ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ន ខោ បន មយំ ភវន្តំ គោតមំ ពហុទេវ បុច្ឆិតុកាមា’’តិ. ‘‘បុច្ឆ, កស្សប, យទាកង្ខសី’’តិ.

‘‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, ‘សយំកតំ ទុក្ខ’ន្តិ? ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ ភគវា អវោច. ‘កិំ បន, ភោ គោតម, បរំកតំ ទុក្ខ’ន្តិ? ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ ភគវា អវោច. ‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, សយំកតញ្ច បរំកតញ្ច ទុក្ខ’ន្តិ? ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ ភគវា អវោច. ‘កិំ បន ភោ គោតម, អសយំការំ អបរំការំ អធិច្ចសមុប្បន្នំ ទុក្ខ’ន្តិ? ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ ភគវា អវោច. ‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, នត្ថិ ទុក្ខ’ន្តិ? ‘ន ខោ, កស្សប, នត្ថិ ទុក្ខំ. អត្ថិ ខោ, កស្សប, ទុក្ខ’ន្តិ. ‘តេន ហិ ភវំ គោតមោ ទុក្ខំ ន ជានាតិ, ន បស្សតី’តិ. ‘ន ខ្វាហំ, កស្សប, ទុក្ខំ ន ជានាមិ, ន បស្សាមិ. ជានាមិ ខ្វាហំ, កស្សប, ទុក្ខំ; បស្សាមិ ខ្វាហំ, កស្សប, ទុក្ខ’’’ន្តិ.

‘‘កិ នុ ខោ, ភោ គោតម, ‘សយំកតំ ទុក្ខ’ន្តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ វទេសិ. ‘កិំ បន, ភោ គោតម, បរំកតំ ទុក្ខ’ន្តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ វទេសិ. ‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, សយំកតញ្ច បរំកតញ្ច ទុក្ខ’ន្តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ វទេសិ. ‘កិំ បន, ភោ គោតម, អសយំការំ អបរំការំ អធិច្ចសមុប្បន្នំ ទុក្ខ’ន្តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘មា ហេវំ, កស្សបា’តិ វទេសិ. ‘កិំ នុ ខោ, ភោ គោតម, នត្ថិ ទុក្ខ’ន្តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘ន ខោ, កស្សប, នត្ថិ ទុក្ខំ, អត្ថិ ខោ, កស្សប, ទុក្ខ’ន្តិ វទេសិ. ‘តេន ហិ ភវំ គោតមោ ទុក្ខំ ន ជានាតិ ន បស្សតី’តិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘ន ខ្វាហំ, កស្សប, ទុក្ខំ ន ជានាមិ ន បស្សាមិ. ជានាមិ ខ្វាហំ, កស្សប, ទុក្ខំ; បស្សាមិ ខ្វាហំ, កស្សប, ទុក្ខ’ន្តិ វទេសិ. អាចិក្ខតុ ច [អយំ ចការោ សី. បោត្ថកេ នត្ថិ] មេ, ភន្តេ, ភគវា ទុក្ខំ. ទេសេតុ ច [អយំ ចការោ សី. បោត្ថកេ នត្ថិ] មេ, ភន្តេ, ភគវា ទុក្ខ’’ន្តិ.

‘‘‘សោ ករោតិ សោ បដិសំវេទយតី’តិ [បដិសំវេទិយតីតិ (សី. បី. ក.)] ខោ, កស្សប, អាទិតោ សតោ ‘សយំកតំ ទុក្ខ’ន្តិ ឥតិ វទំ សស្សតំ ឯតំ បរេតិ. ‘អញ្ញោ ករោតិ អញ្ញោ បដិសំវេទយតី’តិ ខោ, កស្សប, វេទនាភិតុន្នស្ស សតោ ‘បរំកតំ ទុក្ខ’ន្តិ ឥតិ វទំ ឧច្ឆេទំ ឯតំ បរេតិ. ឯតេ តេ, កស្សប, ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម មជ្ឈេន តថាគតោ ធម្មំ ទេសេតិ – ‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា; សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ. អវិជ្ជាយ ត្វេវ អសេសវិរាគនិរោធា សង្ខារនិរោធោ; សង្ខារនិរោធា វិញ្ញាណនិរោធោ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតី’’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ…បេ… ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ.

‘‘យោ ខោ, កស្សប, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ, សោ ចត្តារោ មាសេ បរិវសតិ. ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន [អច្ចយេន បរិវុដ្ឋបរិវាសំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] (បរិវុត្ថបរិវាសំ) អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ [ភិក្ខូ អាកង្ខមានា (ស្យា. កំ. បី. ក.)] បព្ពាជេន្តិ ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ. អបិ ច មយា បុគ្គលវេមត្តតា វិទិតា’’តិ.

‘‘សចេ, ភន្តេ, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ, ចត្តារោ មាសេ បរិវសតិ. ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន [អច្ចយេន បរិវុដ្ឋបរិវាសំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] (បរិវុត្ថបរិវាសំ) អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ [ភិក្ខូ អាកង្ខមានា (ស្យា. កំ. បី. ក.)] បព្ពាជេន្តិ ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ. អហំ ចត្តារិ វស្សានិ បរិវសិស្សាមិ, ចតុន្នំ វស្សានំ អច្ចយេន [អច្ចយេន បរិវុដ្ឋបរិវាសំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] (បរិវុត្ថបរិវាសំ) អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តុ ឧបសម្បាទេន្តុ ភិក្ខុភាវាយា’’តិ.

អលត្ថ ខោ អចេលោ កស្សបោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ច បនាយស្មា កស្សបោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា កស្សបោ អរហតំ អហោសីតិ. សត្តមំ.