១. ទហរសុត្តំ

១១២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ភវម្បិ នោ គោតមោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ បដិជានាតី’’តិ? ‘‘យញ្ហិ តំ, មហារាជ, សម្មា វទមានោ វទេយ្យ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ, មមេវ [មមំ (សព្ពត្ថ)] តំ សម្មា វទមានោ វទេយ្យ. អហញ្ហិ, មហារាជ, អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’’តិ.

‘‘យេបិ តេ, ភោ គោតម, សមណព្រាហ្មណា សង្ឃិនោ គណិនោ គណាចរិយា ញាតា យសស្សិនោ តិត្ថករា សាធុសម្មតា ពហុជនស្ស, សេយ្យថិទំ – បូរណោ កស្សបោ, មក្ខលិ គោសាលោ, និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ, សញ្ចយោ ពេលដ្ឋបុត្តោ, បកុធោ កច្ចាយនោ, អជិតោ កេសកម្ពលោ; តេបិ មយា ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ បដិជានាថា’តិ បុដ្ឋា សមានា អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ន បដិជានន្តិ. កិំ បន ភវំ គោតមោ ទហរោ ចេវ ជាតិយា នវោ ច បព្ពជ្ជាយា’’តិ?

‘‘ចត្តារោ ខោ មេ, មហារាជ, ទហរាតិ ន ឧញ្ញាតព្ពា, ទហរាតិ ន បរិភោតព្ពា. កតមេ ចត្តារោ? ខត្តិយោ ខោ, មហារាជ, ទហរោតិ ន ឧញ្ញាតព្ពោ, ទហរោតិ ន បរិភោតព្ពោ. ឧរគោ ខោ, មហារាជ, ទហរោតិ ន ឧញ្ញាតព្ពោ, ទហរោតិ ន បរិភោតព្ពោ. អគ្គិ ខោ, មហារាជ, ទហរោតិ ន ឧញ្ញាតព្ពោ, ទហរោតិ ន បរិភោតព្ពោ. ភិក្ខុ, ខោ, មហារាជ, ទហរោតិ ន ឧញ្ញាតព្ពោ, ទហរោតិ ន បរិភោតព្ពោ. ឥមេ ខោ, មហារាជ, ចត្តារោ ទហរាតិ ន ឧញ្ញាតព្ពា, ទហរាតិ ន បរិភោតព្ពា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘ខត្តិយំ ជាតិសម្បន្នំ, អភិជាតំ យសស្សិនំ;

ទហរោតិ នាវជានេយ្យ, ន នំ បរិភវេ នរោ.

‘‘ឋានញ្ហិ សោ មនុជិន្ទោ, រជ្ជំ លទ្ធាន ខត្តិយោ;

សោ កុទ្ធោ រាជទណ្ឌេន, តស្មិំ បក្កមតេ ភុសំ;

តស្មា តំ បរិវជ្ជេយ្យ, រក្ខំ ជីវិតមត្តនោ.

‘‘គាមេ វា យទិ វា រញ្ញេ, យត្ថ បស្សេ ភុជង្គមំ;

ទហរោតិ នាវជានេយ្យ, ន នំ បរិភវេ នរោ.

‘‘ឧច្ចាវចេហិ វណ្ណេហិ, ឧរគោ ចរតិ តេជសី [តេជសា (សី. ក.), តេជសិ (បី. ក.)];

សោ អាសជ្ជ ឌំសេ ពាលំ, នរំ នារិញ្ច ឯកទា;

តស្មា តំ បរិវជ្ជេយ្យ, រក្ខំ ជីវិតមត្តនោ.

‘‘បហូតភក្ខំ ជាលិនំ, បាវកំ កណ្ហវត្តនិំ;

ទហរោតិ នាវជានេយ្យ, ន នំ បរិភវេ នរោ.

‘‘លទ្ធា ហិ សោ ឧបាទានំ, មហា ហុត្វាន បាវកោ;

សោ អាសជ្ជ ឌហេ [ទហេ] ពាលំ, នរំ នារិញ្ច ឯកទា;

តស្មា តំ បរិវជ្ជេយ្យ, រក្ខំ ជីវិតមត្តនោ.

‘‘វនំ យទគ្គិ ឌហតិ [ទហតិ (ក.)], បាវកោ កណ្ហវត្តនី;

ជាយន្តិ តត្ថ បារោហា, អហោរត្តានមច្ចយេ.

‘‘យញ្ច ខោ សីលសម្បន្នោ, ភិក្ខុ ឌហតិ តេជសា;

ន តស្ស បុត្តា បសវោ, ទាយាទា វិន្ទរេ ធនំ;

អនបច្ចា អទាយាទា, តាលាវត្ថូ ភវន្តិ តេ.

‘‘តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ បោសោ, សម្បស្សំ អត្ថមត្តនោ;

ភុជង្គមំ បាវកញ្ច, ខត្តិយញ្ច យសស្សិនំ;

ភិក្ខុញ្ច សីលសម្បន្នំ, សម្មទេវ សមាចរេ’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ [និកុជ្ជិតំ (?)] វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ‘ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តី’តិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ, ភន្តេ, ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.