៣. នានាតិត្ថិយវគ្គោ

១. សិវសុត្តំ

១០២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ សិវោ ទេវបុត្តោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណោ កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សិវោ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សេយ្យោ ហោតិ ន បាបិយោ.

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, បញ្ញា លព្ភតិ នាញ្ញតោ.

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សោកមជ្ឈេ ន សោចតិ.

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, ញាតិមជ្ឈេ វិរោចតិ.

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សត្តា គច្ឆន្តិ សុគ្គតិំ.

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សត្តា តិដ្ឋន្តិ សាតត’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា សិវំ ទេវបុត្តំ គាថាយ បច្ចភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ.

២. ខេមសុត្តំ

១០៣. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ ខេមោ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘ចរន្តិ ពាលា ទុម្មេធា, អមិត្តេនេវ អត្តនា;

ករោន្តា បាបកំ កម្មំ, យំ ហោតិ កដុកប្ផលំ.

‘‘ន តំ កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា អនុតប្បតិ;

យស្ស អស្សុមុខោ រោទំ, វិបាកំ បដិសេវតិ.

‘‘តញ្ច កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា នានុតប្បតិ;

យស្ស បតីតោ សុមនោ, វិបាកំ បដិសេវតិ.

‘‘បដិកច្ចេវ [បដិគច្ចេវ (សី.)] តំ កយិរា, យំ ជញ្ញា ហិតមត្តនោ;

ន សាកដិកចិន្តាយ, មន្តា ធីរោ បរក្កមេ.

‘‘យថា សាកដិកោ មដ្ឋំ [បន្ថំ (សី.), បសត្ថំ (ស្យា. កំ.)], សមំ ហិត្វា មហាបថំ;

វិសមំ មគ្គមារុយ្ហ, អក្ខច្ឆិន្នោវ ឈាយតិ.

‘‘ឯវំ ធម្មា អបក្កម្ម, អធម្មមនុវត្តិយ;

មន្ទោ មច្ចុមុខំ បត្តោ, អក្ខច្ឆិន្នោវ ឈាយតី’’តិ.

៣. សេរីសុត្តំ

១០៤. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សេរី ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘អន្នមេវាភិនន្ទន្តិ, ឧភយេ ទេវមានុសា;

អថ កោ នាម សោ យក្ខោ, យំ អន្នំ នាភិនន្ទតី’’តិ.

‘‘យេ នំ ទទន្តិ សទ្ធាយ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

តមេវ អន្នំ ភជតិ, អស្មិំ លោកេ បរម្ហិ ច.

‘‘តស្មា វិនេយ្យ មច្ឆេរំ, ទជ្ជា ទានំ មលាភិភូ;

បុញ្ញានិ បរលោកស្មិំ, បតិដ្ឋា ហោន្តិ បាណិន’’ន្តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវសុភាសិតមិទំ, ភន្តេ, ភគវតា –

‘‘យេ នំ ទទន្តិ សទ្ធាយ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

តមេវ អន្នំ ភជតិ, អស្មិំ លោកេ បរម្ហិ ច.

‘‘តស្មា វិនេយ្យ មច្ឆេរំ, ទជ្ជា ទានំ មលាភិភូ;

បុញ្ញានិ បរលោកស្មិំ, បតិដ្ឋា ហោន្តិ បាណិន’’ន្តិ.

‘‘ភូតបុព្ពាហំ, ភន្តេ, សិរី [សេរី (សី. ស្យា. កំ. បី.)] នាម រាជា អហោសិំ ទាយកោ ទានបតិ ទានស្ស វណ្ណវាទី. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ចតូសុ ទ្វារេសុ ទានំ ទីយិត្ថ សមណ-ព្រាហ្មណ-កបណទ្ធិក-វនិព្ពកយាចកានំ. អថ ខោ មំ, ភន្តេ, ឥត្ថាគារំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោច [ឥត្ថាគារា ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ (ក.)] – ‘ទេវស្ស ខោ [ទេវស្សេវ ខោ (ក. សី.)] ទានំ ទីយតិ; អម្ហាកំ ទានំ ន ទីយតិ. សាធុ មយម្បិ ទេវំ និស្សាយ ទានានិ ទទេយ្យាម, បុញ្ញានិ ករេយ្យាមា’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោស្មិ ទាយកោ ទានបតិ ទានស្ស វណ្ណវាទី. ទានំ ទស្សាមាតិ វទន្តេ កិន្តិ វទេយ្យ’ន្តិ? សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, បឋមំ ទ្វារំ ឥត្ថាគារស្ស អទាសិំ. តត្ថ ឥត្ថាគារស្ស ទានំ ទីយិត្ថ; មម ទានំ បដិក្កមិ.

‘‘អថ ខោ មំ, ភន្តេ, ខត្តិយា អនុយន្តា ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘ទេវស្ស ខោ ទានំ ទីយតិ; ឥត្ថាគារស្ស ទានំ ទីយតិ; អម្ហាកំ ទានំ ន ទីយតិ. សាធុ មយម្បិ ទេវំ និស្សាយ ទានានិ ទទេយ្យាម, បុញ្ញានិ ករេយ្យាមា’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោស្មិ ទាយកោ ទានបតិ ទានស្ស វណ្ណវាទី. ទានំ ទស្សាមាតិ វទន្តេ កិន្តិ វទេយ្យ’ន្តិ? សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ទុតិយំ ទ្វារំ ខត្តិយានំ អនុយន្តានំ អទាសិំ. តត្ថ ខត្តិយានំ អនុយន្តានំ ទានំ ទីយិត្ថ, មម ទានំ បដិក្កមិ.

‘‘អថ ខោ មំ, ភន្តេ, ពលកាយោ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោច – ‘ទេវស្ស ខោ ទានំ ទីយតិ; ឥត្ថាគារស្ស ទានំ ទីយតិ; ខត្តិយានំ អនុយន្តានំ ទានំ ទីយតិ; អម្ហាកំ ទានំ ន ទីយតិ. សាធុ មយម្បិ ទេវំ និស្សាយ ទានានិ ទទេយ្យាម, បុញ្ញានិ ករេយ្យាមា’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោស្មិ ទាយកោ ទានបតិ ទានស្ស វណ្ណវាទី. ទានំ ទស្សាមាតិ វទន្តេ កិន្តិ វទេយ្យ’ន្តិ? សោ ខ្វាហំ ភន្តេ, តតិយំ ទ្វារំ ពលកាយស្ស អទាសិំ. តត្ថ ពលកាយស្ស ទានំ ទីយិត្ថ, មម ទានំ បដិក្កមិ.

‘‘អថ ខោ មំ, ភន្តេ, ព្រាហ្មណគហបតិកា ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘ទេវស្ស ខោ ទានំ ទីយតិ; ឥត្ថាគារស្ស ទានំ ទីយតិ; ខត្តិយានំ អនុយន្តានំ ទានំ ទីយតិ; ពលកាយស្ស ទានំ ទីយតិ; អម្ហាកំ ទានំ ន ទីយតិ. សាធុ មយម្បិ ទេវំ និស្សាយ ទានានិ ទទេយ្យាម, បុញ្ញានិ ករេយ្យាមា’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯតទហោសិ – ‘អហំ ខោស្មិ ទាយកោ ទានបតិ ទានស្ស វណ្ណវាទី. ទានំ ទស្សាមាតិ វទន្តេ កិន្តិ វទេយ្យ’ន្តិ? សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ចតុត្ថំ ទ្វារំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ អទាសិំ. តត្ថ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ ទានំ ទីយិត្ថ, មម ទានំ បដិក្កមិ.

‘‘អថ ខោ មំ, ភន្តេ, បុរិសា ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘ន ខោ ទានិ ទេវស្ស កោចិ ទានំ ទីយតី’តិ. ឯវំ វុត្តាហំ, ភន្តេ, តេ បុរិសេ ឯតទវោចំ – ‘តេន ហិ, ភណេ, យោ ពាហិរេសុ ជនបទេសុ អាយោ សញ្ជាយតិ តតោ ឧបឌ្ឍំ អន្តេបុរេ បវេសេថ, ឧបឌ្ឍំ តត្ថេវ ទានំ ទេថ សមណ-ព្រាហ្មណ-កបណទ្ធិក-វនិព្ពក-យាចកាន’ន្តិ. សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ឯវំ ទីឃរត្តំ កតានំ បុញ្ញានំ ឯវំ ទីឃរត្តំ កតានំ កុសលានំ ធម្មានំ បរិយន្តំ នាធិគច្ឆាមិ – ឯត្តកំ បុញ្ញន្តិ វា ឯត្តកោ បុញ្ញវិបាកោតិ វា ឯត្តកំ សគ្គេ ឋាតព្ពន្តិ វាតិ. អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវសុភាសិតមិទំ, ភន្តេ, ភគវតា –

‘‘យេ នំ ទទន្តិ សទ្ធាយ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

តមេវ អន្នំ ភជតិ, អស្មិំ លោកេ បរម្ហិ ច.

‘‘តស្មា វិនេយ្យ មច្ឆេរំ, ទជ្ជា ទានំ មលាភិភូ;

បុញ្ញានិ បរលោកស្មិំ, បតិដ្ឋា ហោន្តិ បាណិន’’ន្តិ.

៤. ឃដីការសុត្តំ

១០៥. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ ឃដីការោ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘អវិហំ ឧបបន្នាសេ, វិមុត្តា សត្ត ភិក្ខវោ;

រាគទោសបរិក្ខីណា, តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិក’’ន្តិ.

‘‘កេ ច តេ អតរុំ បង្កំ, មច្ចុធេយ្យំ សុទុត្តរំ;

កេ ហិត្វា មានុសំ ទេហំ, ទិព្ពយោគំ ឧបច្ចគុ’’ន្តិ.

‘‘ឧបកោ បលគណ្ឌោ [ផលគណ្ឌោ (ក.)] ច, បុក្កុសាតិ ច តេ តយោ;

ភទ្ទិយោ ខណ្ឌទេវោ ច, ពាហុរគ្គិ ច សង្គិយោ [ពាហុទន្តី ច បិង្គិយោ (សី. ស្យា.)];

តេ ហិត្វា មានុសំ ទេហំ, ទិព្ពយោគំ ឧបច្ចគុ’’ន្តិ.

‘‘កុសលី ភាសសី តេសំ, មារបាសប្បហាយិនំ;

កស្ស តេ ធម្មមញ្ញាយ, អច្ឆិទុំ ភវពន្ធន’’ន្តិ.

‘‘ន អញ្ញត្រ ភគវតា, នាញ្ញត្រ តវ សាសនា;

យស្ស តេ ធម្មមញ្ញាយ, អច្ឆិទុំ ភវពន្ធនំ.

‘‘យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

តំ តេ ធម្មំ ឥធញ្ញាយ, អច្ឆិទុំ ភវពន្ធន’’ន្តិ.

‘‘គម្ភីរំ ភាសសី វាចំ, ទុព្ពិជានំ សុទុព្ពុធំ;

កស្ស ត្វំ ធម្មមញ្ញាយ, វាចំ ភាសសិ ឦទិស’’ន្តិ.

‘‘កុម្ភការោ បុរេ អាសិំ, វេកឡិង្គេ ឃដីករោ;

មាតាបេត្តិភរោ អាសិំ, កស្សបស្ស ឧបាសកោ.

‘‘វិរតោ មេថុនា ធម្មា, ព្រហ្មចារី និរាមិសោ;

អហុវា តេ សគាមេយ្យោ, អហុវា តេ បុរេ សខា.

‘‘សោហមេតេ បជានាមិ, វិមុត្តេ សត្ត ភិក្ខវោ;

រាគទោសបរិក្ខីណេ, តិណ្ណេ លោកេ វិសត្តិក’’ន្តិ.

‘‘ឯវមេតំ តទា អាសិ, យថា ភាសសិ ភគ្គវ;

កុម្ភការោ បុរេ អាសិ, វេកឡិង្គេ ឃដីករោ.

‘‘មាតាបេត្តិភរោ អាសិ, កស្សបស្ស ឧបាសកោ;

វិរតោ មេថុនា ធម្មា, ព្រហ្មចារី និរាមិសោ;

អហុវា មេ សគាមេយ្យោ, អហុវា មេ បុរេ សខា’’តិ.

‘‘ឯវមេតំ បុរាណានំ, សហាយានំ អហុ សង្គមោ;

ឧភិន្នំ ភាវិតត្តានំ, សរីរន្តិមធារិន’’ន្តិ.

៥. ជន្តុសុត្តំ

១០៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ សម្ពហុលា ភិក្ខូ, កោសលេសុ វិហរន្តិ ហិមវន្តបស្សេ អរញ្ញកុដិកាយ ឧទ្ធតា ឧន្នឡា ចបលា មុខរា វិកិណ្ណវាចា មុដ្ឋស្សតិនោ អសម្បជានា អសមាហិតា វិព្ភន្តចិត្តា បាកតិន្ទ្រិយា.

អថ ខោ ជន្តុ ទេវបុត្តោ តទហុបោសថេ បន្នរសេ យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘សុខជីវិនោ បុរេ អាសុំ, ភិក្ខូ គោតមសាវកា;

អនិច្ឆា បិណ្ឌមេសនា [បិណ្ឌមេសានា (?)], អនិច្ឆា សយនាសនំ;

លោកេ អនិច្ចតំ ញត្វា, ទុក្ខស្សន្តំ អកំសុ តេ.

‘‘ទុប្បោសំ កត្វា អត្តានំ, គាមេ គាមណិកា វិយ;

ភុត្វា ភុត្វា និបជ្ជន្តិ, បរាគារេសុ មុច្ឆិតា.

‘‘សង្ឃស្ស អញ្ជលិំ កត្វា, ឥធេកច្ចេ វទាមហំ [វន្ទាមហំ (ក.)];

អបវិទ្ធា អនាថា តេ, យថា បេតា តថេវ តេ [តថេវ ច (សី.)].

‘‘យេ ខោ បមត្តា វិហរន្តិ, តេ មេ សន្ធាយ ភាសិតំ;

យេ អប្បមត្តា វិហរន្តិ, នមោ តេសំ ករោមហ’’ន្តិ.

៦. រោហិតស្សសុត្តំ

១០៧. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ រោហិតស្សោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យត្ថ នុ ខោ, ភន្តេ, ន ជាយតិ ន ជីយតិ ន មីយតិ [ន ជិយ្យតិ ន មិយ្យតិ (ស្យា. កំ. ក.)] ន ចវតិ ន ឧបបជ្ជតិ, សក្កា នុ ខោ សោ, ភន្តេ, គមនេន លោកស្ស អន្តោ ញាតុំ វា ទដ្ឋុំ វា បាបុណិតុំ វា’’តិ? ‘‘យត្ថ ខោ, អាវុសោ, ន ជាយតិ ន ជីយតិ ន មីយតិ ន ចវតិ ន ឧបបជ្ជតិ, នាហំ តំ គមនេន លោកស្ស អន្តំ ញាតេយ្យំ ទដ្ឋេយ្យំ បត្តេយ្យន្តិ វទាមី’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវសុភាសិតមិទំ, ភន្តេ, ភគវតា – ‘យត្ថ ខោ, អាវុសោ, ន ជាយតិ ន ជីយតិ ន មីយតិ ន ចវតិ ន ឧបបជ្ជតិ, នាហំ តំ គមនេន លោកស្ស អន្តំ ញាតេយ្យំ ទដ្ឋេយ្យំ បត្តេយ្យន្តិ វទាមី’តិ.

‘‘ភូតបុព្ពាហំ, ភន្តេ, រោហិតស្សោ នាម ឥសិ អហោសិំ ភោជបុត្តោ ឥទ្ធិមា វេហាសង្គមោ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវរូបោ ជវោ អហោសិ; សេយ្យថាបិ នាម ទឡ្ហធម្មា [ទឡ្ហធម្មោ (សព្ពត្ថ) ដីកា ច មោគ្គល្លានព្យាករណំ ច ឱលោកេតព្ពំ] ធនុគ្គហោ សុសិក្ខិតោ កតហត្ថោ កតយោគ្គោ កតូបាសនោ លហុកេន អសនេន អប្បកសិរេនេវ តិរិយំ តាលច្ឆាយំ អតិបាតេយ្យ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវរូបោ បទវីតិហារោ អហោសិ; សេយ្យថាបិ នាម បុរត្ថិមា សមុទ្ទា បច្ឆិមោ សមុទ្ទោ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវរូបំ ឥច្ឆាគតំ ឧប្បជ្ជិ – ‘អហំ គមនេន លោកស្ស អន្តំ បាបុណិស្សាមី’តិ. សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ឯវរូបេន ជវេន សមន្នាគតោ ឯវរូបេន ច បទវីតិហារេន អញ្ញត្រេវ អសិត-បីត-ខាយិត-សាយិតា អញ្ញត្រ ឧច្ចារ-បស្សាវកម្មា អញ្ញត្រ និទ្ទាកិលមថបដិវិនោទនា វស្សសតាយុកោ វស្សសតជីវី វស្សសតំ គន្ត្វា អប្បត្វាវ លោកស្ស អន្តំ អន្តរាវ កាលង្កតោ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវសុភាសិតមិទំ, ភន្តេ, ភគវតា – ‘យត្ថ ខោ, អាវុសោ, ន ជាយតិ ន ជីយតិ ន មីយតិ ន ចវតិ ន ឧបបជ្ជតិ, នាហំ តំ គមនេន លោកស្ស អន្តំ ញាតេយ្យំ ទដ្ឋេយ្យំ បត្តេយ្យន្តិ វទាមី’’’តិ.

‘‘ន ខោ បនាហំ, អាវុសោ, អប្បត្វា លោកស្ស អន្តំ ទុក្ខស្ស អន្តកិរិយំ វទាមិ. អបិ ច ខ្វាហំ, អាវុសោ, ឥមស្មិំយេវ ព្យាមមត្តេ កឡេវរេ សសញ្ញិម្ហិ សមនកេ លោកញ្ច បញ្ញបេមិ លោកសមុទយញ្ច លោកនិរោធញ្ច លោកនិរោធគាមិនិញ្ច បដិបទន្តិ.

‘‘គមនេន ន បត្តព្ពោ, លោកស្សន្តោ កុទាចនំ;

ន ច អប្បត្វា លោកន្តំ, ទុក្ខា អត្ថិ បមោចនំ.

‘‘តស្មា ហវេ លោកវិទូ សុមេធោ,

លោកន្តគូ វុសិតព្រហ្មចរិយោ;

លោកស្ស អន្តំ សមិតាវិ ញត្វា,

នាសីសតិ លោកមិមំ បរញ្ចា’’តិ.

៧. នន្ទសុត្តំ

១០៨. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ នន្ទោ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘អច្ចេន្តិ កាលា តរយន្តិ រត្តិយោ,

វយោគុណា អនុបុព្ពំ ជហន្តិ;

ឯតំ ភយំ មរណេ បេក្ខមានោ,

បុញ្ញានិ កយិរាថ សុខាវហានី’’តិ.

‘‘អច្ចេន្តិ កាលា តរយន្តិ រត្តិយោ,

វយោគុណា អនុបុព្ពំ ជហន្តិ;

ឯតំ ភយំ មរណេ បេក្ខមានោ,

លោកាមិសំ បជហេ សន្តិបេក្ខោ’’តិ.

៨. នន្ទិវិសាលសុត្តំ

១០៩. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ នន្ទិវិសាលោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘ចតុចក្កំ នវទ្វារំ, បុណ្ណំ លោភេន សំយុតំ;

បង្កជាតំ មហាវីរ, កថំ យាត្រា ភវិស្សតី’’តិ.

‘‘ឆេត្វា នទ្ធិំ វរត្តញ្ច, ឥច្ឆាលោភញ្ច បាបកំ;

សមូលំ តណ្ហមព្ពុយ្ហ, ឯវំ យាត្រា ភវិស្សតី’’តិ.

៩. សុសិមសុត្តំ

១១០. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘តុយ្ហម្បិ នោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ រុច្ចតី’’តិ?

‘‘កស្ស ហិ នាម, ភន្តេ, អពាលស្ស អទុដ្ឋស្ស អមូឡ្ហស្ស អវិបល្លត្ថចិត្តស្ស អាយស្មា សារិបុត្តោ ន រុច្ចេយ្យ? បណ្ឌិតោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. មហាបញ្ញោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. បុថុបញ្ញោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. ហាសបញ្ញោ [ហាសុបញ្ញោ (សី.)], ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. ជវនបញ្ញោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. តិក្ខបញ្ញោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. និព្ពេធិកបញ្ញោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. អប្បិច្ឆោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. សន្តុដ្ឋោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. បវិវិត្តោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. អសំសដ្ឋោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. អារទ្ធវីរិយោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. វត្តា, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. វចនក្ខមោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. ចោទកោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. បាបគរហី, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. កស្ស ហិ នាម, ភន្តេ, អពាលស្ស អទុដ្ឋស្ស អមូឡ្ហស្ស អវិបល្លត្ថចិត្តស្ស អាយស្មា សារិបុត្តោ ន រុច្ចេយ្យា’’តិ?

‘‘ឯវមេតំ, អានន្ទ, ឯវមេតំ, អានន្ទ! កស្ស ហិ នាម, អានន្ទ, អពាលស្ស អទុដ្ឋស្ស អមូឡ្ហស្ស អវិបល្លត្ថចិត្តស្ស សារិបុត្តោ ន រុច្ចេយ្យ? បណ្ឌិតោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. មហាបញ្ញោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. បុថុបញ្ញោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. ហាសបញ្ញោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. ជវនបញ្ញោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. តិក្ខបញ្ញោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. និព្ពេធិកបញ្ញោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. អប្បិច្ឆោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. សន្តុដ្ឋោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. បវិវិត្តោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. អសំសដ្ឋោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. អារទ្ធវីរិយោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. វត្តា, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. វចនក្ខមោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. ចោទកោ, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. បាបគរហី, អានន្ទ, សារិបុត្តោ. កស្ស ហិ នាម, អានន្ទ, អពាលស្ស អទុដ្ឋស្ស អមូឡ្ហស្ស អវិបល្លត្ថចិត្តស្ស សារិបុត្តោ ន រុច្ចេយ្យា’’តិ?

អថ ខោ សុសិមោ [សុសីមោ (សី.)] ទេវបុត្តោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ មហតិយា ទេវបុត្តបរិសាយ បរិវុតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សុសិមោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឯវមេតំ, ភគវា, ឯវមេតំ, សុគត. កស្ស ហិ នាម, ភន្តេ, អពាលស្ស អទុដ្ឋស្ស អមូឡ្ហស្ស អវិបល្លត្ថចិត្តស្ស អាយស្មា សារិបុត្តោ ន រុច្ចេយ្យ? បណ្ឌិតោ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. មហាបញ្ញោ, ភន្តេ, បុថុបញ្ញោ, ភន្តេ, ហាសបញ្ញោ, ភន្តេ, ជវនបញ្ញោ, ភន្តេ, តិក្ខបញ្ញោ, ភន្តេ, និព្ពេធិកបញ្ញោ, ភន្តេ, អប្បិច្ឆោ, ភន្តេ, សន្តុដ្ឋោ, ភន្តេ, បវិវិត្តោ, ភន្តេ, អសំសដ្ឋោ, ភន្តេ, អារទ្ធវីរិយោ, ភន្តេ, វត្តា, ភន្តេ, វចនក្ខមោ, ភន្តេ, ចោទកោ, ភន្តេ, បាបគរហី, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ. កស្ស ហិ នាម, ភន្តេ, អពាលស្ស អទុដ្ឋស្ស អមូឡ្ហស្ស អវិបល្លត្ថចិត្តស្ស អាយស្មា សារិបុត្តោ ន រុច្ចេយ្យ?

‘‘អហម្បិ ហិ, ភន្តេ, យញ្ញទេវ ទេវបុត្តបរិសំ ឧបសង្កមិំ, ឯតទេវ ពហុលំ សទ្ទំ សុណាមិ – ‘បណ្ឌិតោ អាយស្មា សារិបុត្តោ; មហាបញ្ញោ អាយស្មា, បុថុបញ្ញោ អាយស្មា, ហាសបញ្ញោ អាយស្មា, ជវនបញ្ញោ អាយស្មា, តិក្ខបញ្ញោ អាយស្មា, និព្ពេធិកបញ្ញោ អាយស្មា, អប្បិច្ឆោ អាយស្មា, សន្តុដ្ឋោ អាយស្មា, បវិវិត្តោ អាយស្មា, អសំសដ្ឋោ អាយស្មា, អារទ្ធវីរិយោ អាយស្មា, វត្តា អាយស្មា, វចនក្ខមោ អាយស្មា, ចោទកោ អាយស្មា, បាបគរហី អាយស្មា សារិបុត្តោ’តិ. កស្ស ហិ នាម, ភន្តេ, អពាលស្ស អទុដ្ឋស្ស អមូឡ្ហស្ស អវិបល្លត្ថចិត្តស្ស អាយស្មា សារិបុត្តោ ន រុច្ចេយ្យា’’តិ?

អថ ខោ សុសិមស្ស ទេវបុត្តស្ស ទេវបុត្តបរិសា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តមនា បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ឧច្ចាវចា វណ្ណនិភា ឧបទំសេតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ នាម មណិ វេឡុរិយោ សុភោ ជាតិមា អដ្ឋំសោ សុបរិកម្មកតោ បណ្ឌុកម្ពលេ និក្ខិត្តោ ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតិ ច; ឯវមេវំ សុសិមស្ស ទេវបុត្តស្ស ទេវបុត្តបរិសា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តមនា បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ឧច្ចាវចា វណ្ណនិភា ឧបទំសេតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ នាម និក្ខំ ជម្ពោនទំ ទក្ខកម្មារបុត្តឧក្កាមុខសុកុសលសម្បហដ្ឋំ បណ្ឌុកម្ពលេ និក្ខិត្តំ ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតិ ច; ឯវមេវំ សុសិមស្ស ទេវបុត្តស្ស ទេវបុត្តបរិសា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តមនា បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ឧច្ចាវចា វណ្ណនិភា ឧបទំសេតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ នាម សរទសមយេ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ រត្តិយា បច្ចូសសមយំ ឱសធិតារកា ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតិ ច; ឯវមេវំ សុសិមស្ស ទេវបុត្តស្ស ទេវបុត្តបរិសា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តមនា បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ឧច្ចាវចា វណ្ណនិភា ឧបទំសេតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ នាម សរទសមយេ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ អាទិច្ចោ នភំ អព្ភុស្សក្កមានោ [អព្ភុស្សុក្កមានោ (សី. ស្យា. កំ. បី.), អព្ភុគ្គមមានោ (ទី. និ. ២.២៥៨)] សព្ពំ អាកាសគតំ តមគតំ អភិវិហច្ច ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតិ ច; ឯវមេវំ សុសិមស្ស ទេវបុត្តស្ស ទេវបុត្តបរិសា អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តមនា បមុទិតា បីតិសោមនស្សជាតា ឧច្ចាវចា វណ្ណនិភា ឧបទំសេតិ.

អថ ខោ សុសិមោ ទេវបុត្តោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អារព្ភ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘បណ្ឌិតោតិ សមញ្ញាតោ, សារិបុត្តោ អកោធនោ;

អប្បិច្ឆោ សោរតោ ទន្តោ, សត្ថុវណ្ណាភតោ ឥសី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អារព្ភ សុសិមំ ទេវបុត្តំ គាថាយ បច្ចភាសិ –

‘‘បណ្ឌិតោតិ សមញ្ញាតោ, សារិបុត្តោ អកោធនោ;

អប្បិច្ឆោ សោរតោ ទន្តោ, កាលំ កង្ខតិ សុទន្តោ’’ [កាលំ កង្ខតិ ភតកោ សុទន្តោ (សី.), កាលំ កង្ខតិ ភាវិតោ សុទន្តោ (ស្យា. កំ.), កាលំ កង្ខតិ ភតិកោ សុទន្តោ (បី.)] តិ.

១០. នានាតិត្ថិយសាវកសុត្តំ

១១១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ សម្ពហុលា នានាតិត្ថិយសាវកា ទេវបុត្តា អសមោ ច សហលិ [សហលី (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ច នីកោ [និង្កោ (សី. បី.), និកោ (ស្យា. កំ.)] ច អាកោដកោ ច វេគព្ភរិ ច [វេដម្ពរី ច (សី. ស្យា. កំ. បី.)] មាណវគាមិយោ ច អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ វេឡុវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ អសមោ ទេវបុត្តោ បូរណំ កស្សបំ អារព្ភ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘ឥធ ឆិន្ទិតមារិតេ, ហតជានីសុ កស្សបោ;

ន បាបំ សមនុបស្សតិ, បុញ្ញំ វា បន អត្តនោ;

ស វេ វិស្សាសមាចិក្ខិ, សត្ថា អរហតិ មានន’’ន្តិ.

អថ ខោ សហលិ ទេវបុត្តោ មក្ខលិំ គោសាលំ អារព្ភ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘តបោជិគុច្ឆាយ សុសំវុតត្តោ,

វាចំ បហាយ កលហំ ជនេន;