៤. សាមគាមសុត្តំ

៤១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ សាមគាមេ. តេន ខោ បន សមយេន និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ [នាថបុត្តោ (សី. បី.)] បាវាយំ អធុនាកាលង្កតោ [កាលកតោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ហោតិ. តស្ស កាលង្កិរិយាយ ភិន្នា និគណ្ឋា ទ្វេធិកជាតា [ទ្វេឡ្ហកជាតា (ស្យា. កំ. ក.)] ភណ្ឌនជាតា កលហជាតា វិវាទាបន្នា អញ្ញមញ្ញំ មុខសត្តីហិ វិតុទន្តា វិហរន្តិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ, អហំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាមិ. កិំ ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានិស្សសិ! មិច្ឆាបដិបន្នោ ត្វមសិ, អហមស្មិ សម្មាបដិបន្នោ. សហិតំ មេ, អសហិតំ តេ. បុរេវចនីយំ បច្ឆា អវច, បច្ឆាវចនីយំ បុរេ អវច. អធិចិណ្ណំ [អវិចិណ្ណំ (សី. បី.)] តេ វិបរាវត្តំ. អារោបិតោ តេ វាទោ. និគ្គហិតោសិ, ចរ វាទប្បមោក្ខាយ; និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ. វធោយេវ ខោ [វធោយេវេកោ (ស្យា. កំ. ក.)] មញ្ញេ និគណ្ឋេសុ នាដបុត្តិយេសុ វត្តតិ. យេបិ និគណ្ឋស្ស នាដបុត្តស្ស សាវកា គិហី ឱទាតវសនា តេបិ និគណ្ឋេសុ នាដបុត្តិយេសុ និព្ពិន្នរូបា [និព្ពិន្ទរូបា (ស្យា. កំ. ក.)] វិរត្តរូបា បដិវានរូបា យថា តំ ទុរក្ខាតេ ធម្មវិនយេ ទុប្បវេទិតេ អនិយ្យានិកេ អនុបសមសំវត្តនិកេ អសម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតេ ភិន្នថូបេ អប្បដិសរណេ.

៤២. អថ ខោ ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ បាវាយំ វស្សំវុដ្ឋោ [វស្សំវុត្ថោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យេន សាមគាមោ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘និគណ្ឋោ, ភន្តេ, នាដបុត្តោ បាវាយំ អធុនាកាលង្កតោ. តស្ស កាលង្កិរិយាយ ភិន្នា និគណ្ឋា ទ្វេធិកជាតា…បេ… ភិន្នថូបេ អប្បដិសរណេ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ចុន្ទំ សមណុទ្ទេសំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ ខោ ឥទំ, អាវុសោ ចុន្ទ, កថាបាភតំ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. អាយាម, អាវុសោ ចុន្ទ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិស្សាម; ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ ភគវតោ អារោចេស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បច្ចស្សោសិ.

អថ ខោ អាយស្មា ច អានន្ទោ ចុន្ទោ ច សមណុទ្ទេសោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, ចុន្ទោ សមណុទ្ទេសោ ឯវមាហ – ‘និគណ្ឋោ, ភន្តេ, នាដបុត្តោ បាវាយំ អធុនាកាលង្កតោ. តស្ស កាលង្កិរិយាយ ភិន្នា និគណ្ឋា ទ្វេធិកជាតា…បេ… ភិន្នថូបេ អប្បដិសរណេ’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ឯវំ ហោតិ – ‘មាហេវ ភគវតោ អច្ចយេន សង្ឃេ វិវាទោ ឧប្បជ្ជិ; ស្វាស្ស [សោ (សី. បី.), ស្វាយំ (ក.)] វិវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សាន’’’ន្តិ.

៤៣. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, អានន្ទ, យេ វោ មយា ធម្មា អភិញ្ញា ទេសិតា, សេយ្យថិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ចត្តារោ សម្មប្បធានា ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បញ្ច ពលានិ សត្ត ពោជ្ឈង្គា អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, បស្សសិ នោ ត្វំ, អានន្ទ, ឥមេសុ ធម្មេសុ ទ្វេបិ ភិក្ខូ នានាវាទេ’’តិ? ‘‘យេ មេ, ភន្តេ, ធម្មា ភគវតា អភិញ្ញា ទេសិតា, សេយ្យថិទំ – ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ចត្តារោ សម្មប្បធានា ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បញ្ច ពលានិ សត្ត ពោជ្ឈង្គា អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, នាហំ បស្សាមិ ឥមេសុ ធម្មេសុ ទ្វេបិ ភិក្ខូ នានាវាទេ. យេ ច ខោ [សន្តិ ច ខោ (ស្យា. កំ.), សន្តិ ច (ក.)], ភន្តេ, បុគ្គលា ភគវន្តំ បតិស្សយមានរូបា វិហរន្តិ តេបិ ភគវតោ អច្ចយេន សង្ឃេ វិវាទំ ជនេយ្យុំ អជ្ឈាជីវេ វា អធិបាតិមោក្ខេ វា. ស្វាស្ស [សោស្ស (សី. បី.), ស្វាយំ (ក.)] វិវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ. អប្បមត្តកោ សោ, អានន្ទ, វិវាទោ យទិទំ – អជ្ឈាជីវេ វា អធិបាតិមោក្ខេ វា. មគ្គេ វា ហិ, អានន្ទ, បដិបទាយ វា សង្ឃេ វិវាទោ ឧប្បជ្ជមានោ ឧប្បជ្ជេយ្យ; ស្វាស្ស វិវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានំ.

៤៤. ‘‘ឆយិមានិ, អានន្ទ, វិវាទមូលានិ. កតមានិ ឆ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ កោធនោ ហោតិ ឧបនាហី. យោ សោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ កោធនោ ហោតិ ឧបនាហី សោ សត្ថរិបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សង្ឃេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយបិ ន បរិបូរការី ហោតិ. យោ សោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេ… សង្ឃេ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយ ន បរិបូរការី ហោតិ, សោ សង្ឃេ វិវាទំ ជនេតិ; យោ ហោតិ វិវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ, ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានំ. ឯវរូបញ្ចេ តុម្ហេ, អានន្ទ, វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា សមនុបស្សេយ្យាថ, តត្រ តុម្ហេ, អានន្ទ, តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានាយ វាយមេយ្យាថ. ឯវរូបញ្ចេ តុម្ហេ, អានន្ទ, វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ន សមនុបស្សេយ្យាថ. តត្រ តុម្ហេ, អានន្ទ, តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវាយ បដិបជ្ជេយ្យាថ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានំ ហោតិ, ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវោ ហោតិ.

៤៥. ‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ មក្ខី ហោតិ បឡាសី…បេ… ឥស្សុកី ហោតិ មច្ឆរី…បេ… សឋោ ហោតិ មាយាវី…បេ… បាបិច្ឆោ ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ [មិច្ឆាទិដ្ឋី (ស្យា. កំ. បី. ក.)] …បេ… សន្ទិដ្ឋិបរាមាសី ហោតិ អាធានគ្គាហី ទុប្បដិនិស្សគ្គី. យោ សោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សន្ទិដ្ឋិបរាមាសី ហោតិ អាធានគ្គាហី ទុប្បដិនិស្សគ្គី សោ សត្ថរិបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សង្ឃេបិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, សិក្ខាយបិ ន បរិបូរការី ហោតិ. យោ សោ, អានន្ទ, ភិក្ខុ សត្ថរិ អគារវោ វិហរតិ អប្បតិស្សោ, ធម្មេ… សង្ឃេ… សិក្ខាយ ន បរិបូរការី ហោតិ សោ សង្ឃេ វិវាទំ ជនេតិ; យោ ហោតិ វិវាទោ ពហុជនាហិតាយ ពហុជនាសុខាយ, ពហុនោ ជនស្ស អនត្ថាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានំ. ឯវរូបញ្ចេ តុម្ហេ, អានន្ទ, វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា សមនុបស្សេយ្យាថ. តត្រ តុម្ហេ, អានន្ទ, តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានាយ វាយមេយ្យាថ. ឯវរូបញ្ចេ តុម្ហេ, អានន្ទ, វិវាទមូលំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ន សមនុបស្សេយ្យាថ, តត្រ តុម្ហេ, អានន្ទ, តស្សេវ បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវាយ បដិបជ្ជេយ្យាថ. ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស បហានំ ហោតិ, ឯវមេតស្ស បាបកស្ស វិវាទមូលស្ស អាយតិំ អនវស្សវោ ហោតិ. ឥមានិ ខោ, អានន្ទ, ឆ វិវាទមូលានិ.

៤៦. ‘‘ចត្តារិមានិ, អានន្ទ, អធិករណានិ. កតមានិ ចត្តារិ? វិវាទាធិករណំ, អនុវាទាធិករណំ, អាបត្តាធិករណំ, កិច្ចាធិករណំ – ឥមានិ ខោ, អានន្ទ, ចត្តារិ អធិករណានិ. សត្ត ខោ បនិមេ, អានន្ទ, អធិករណសមថា – ឧប្បន្នុប្បន្នានំ អធិករណានំ សមថាយ វូបសមាយ សម្មុខាវិនយោ ទាតព្ពោ, សតិវិនយោ ទាតព្ពោ, អមូឡ្ហវិនយោ ទាតព្ពោ, បដិញ្ញាយ ការេតព្ពំ, យេភុយ្យសិកា, តស្សបាបិយសិកា, តិណវត្ថារកោ.

៤៧. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, សម្មុខាវិនយោ ហោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខូ វិវទន្តិ ធម្មោតិ វា អធម្មោតិ វា វិនយោតិ វា អវិនយោតិ វា. តេហានន្ទ, ភិក្ខូហិ សព្ពេហេវ សមគ្គេហិ សន្និបតិតព្ពំ. សន្និបតិត្វា ធម្មនេត្តិ សមនុមជ្ជិតព្ពា. ធម្មនេត្តិំ សមនុមជ្ជិត្វា យថា តត្ថ សមេតិ តថា តំ អធិករណំ វូបសមេតព្ពំ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សម្មុខាវិនយោ ហោតិ; ឯវញ្ច បនិធេកច្ចានំ អធិករណានំ វូបសមោ ហោតិ យទិទំ – សម្មុខាវិនយេន.

៤៨. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, យេភុយ្យសិកា ហោតិ? តេ ចេ, អានន្ទ, ភិក្ខូ ន សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ តស្មិំ អាវាសេ វូបសមេតុំ. តេហានន្ទ, ភិក្ខូហិ យស្មិំ អាវាសេ ពហុតរា ភិក្ខូ សោ អាវាសោ គន្តព្ពោ. តត្ថ សព្ពេហេវ សមគ្គេហិ សន្និបតិតព្ពំ. សន្និបតិត្វា ធម្មនេត្តិ សមនុមជ្ជិតព្ពា. ធម្មនេត្តិំ សមនុមជ្ជិត្វា យថា តត្ថ សមេតិ តថា តំ អធិករណំ វូបសមេតព្ពំ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, យេភុយ្យសិកា ហោតិ, ឯវញ្ច បនិធេកច្ចានំ អធិករណានំ វូបសមោ ហោតិ យទិទំ – យេភុយ្យសិកាយ.

៤៩. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, សតិវិនយោ ហោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ ឯវរូបាយ គរុកាយ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ បារាជិកេន វា បារាជិកសាមន្តេន វា – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ [ឯវរូបំ (សី. ស្យា. កំ. បី.) ឯវរូបាយ-ឥតិ វុច្ចមានវចនេន សមេតិ. វិនយេនបិ សំសន្ទេតព្ពំ] គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ? សោ ឯវមាហ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. តស្ស ខោ [តស្ស ខោ ឯវំ (សព្ពត្ថ)], អានន្ទ, ភិក្ខុនោ សតិវិនយោ ទាតព្ពោ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, សតិវិនយោ ហោតិ, ឯវញ្ច បនិធេកច្ចានំ អធិករណានំ វូបសមោ ហោតិ យទិទំ – សតិវិនយេន.

៥០. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, អមូឡ្ហវិនយោ ហោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ ឯវរូបាយ គរុកាយ អាបត្តិយា ចោទេន្តិ បារាជិកេន វា បារាជិកសាមន្តេន វា – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ? (សោ ឯវមាហ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. តមេនំ សោ និព្ពេឋេន្តំ អតិវេឋេតិ – ‘ឥង្ឃាយស្មា សាធុកមេវ ជានាហិ យទិ សរសិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ.) [( ) ឯត្ថន្តរេ បាឋោ ចូឡវ. ២៣៧ នត្ថិ តស្សបាបិយសិកាវារេឯវេតេន ភវិតព្ពំ] សោ ឯវមាហ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ឧម្មាទំ បាបុណិំ ចេតសោ វិបរិយាសំ. តេន មេ ឧម្មត្តកេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ [ភាសិតបរិកន្តំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. នាហំ តំ សរាមិ. មូឡ្ហេន មេ ឯតំ កត’ន្តិ. តស្ស ខោ [តស្ស ខោ ឯវំ (ស្យា. កំ. ក.)], អានន្ទ, ភិក្ខុនោ អមូឡ្ហវិនយោ ទាតព្ពោ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, អមូឡ្ហវិនយោ ហោតិ, ឯវញ្ច បនិធេកច្ចានំ អធិករណានំ វូបសមោ ហោតិ យទិទំ – អមូឡ្ហវិនយេន.

៥១. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, បដិញ្ញាតករណំ ហោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ ចោទិតោ វា អចោទិតោ វា អាបត្តិំ សរតិ, វិវរតិ ឧត្តានីករោតិ [ឧត្តានិំ ករោតិ (ក.)]. តេន, អានន្ទ, ភិក្ខុនា វុឌ្ឍតរំ ភិក្ខុំ [វុឌ្ឍតរោ ភិក្ខុ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ, ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ, តំ បដិទេសេមី’តិ. សោ ឯវមាហ – ‘បស្សសី’តិ? ‘អាម បស្សាមី’តិ. ‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’តិ. (‘សំវរិស្សាមី’តិ.) [( ) វិនយេ នត្ថិ] ឯវំ ខោ, អានន្ទ, បដិញ្ញាតករណំ ហោតិ, ឯវញ្ច បនិធេកច្ចានំ អធិករណានំ វូបសមោ ហោតិ យទិទំ – បដិញ្ញាតករណេន.

៥២. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, តស្សបាបិយសិកា ហោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុ ភិក្ខុំ ឯវរូបាយ គរុកាយ អាបត្តិយា ចោទេតិ បារាជិកេន វា បារាជិកសាមន្តេន វា – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ? សោ ឯវមាហ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. តមេនំ សោ និព្ពេឋេន្តំ អតិវេឋេតិ – ‘ឥង្ឃាយស្មា សាធុកមេវ ជានាហិ យទិ សរសិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. សោ ឯវមាហ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា; សរាមិ ច ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវរូបិំ អប្បមត្តិកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. តមេនំ សោ និព្ពេឋេន្តំ អតិវេឋេតិ – ‘ឥង្ឃាយស្មា សាធុកមេវ ជានាហិ យទិ សរសិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ? សោ ឯវមាហ – ‘ឥមញ្ហិ នាមាហំ, អាវុសោ, អប្បមត្តិកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា អបុដ្ឋោ បដិជានិស្សាមិ. កិំ បនាហំ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា បុដ្ឋោ នបដិជានិស្សាមី’តិ? សោ ឯវមាហ – ‘ឥមញ្ហិ នាម ត្វំ, អាវុសោ, អប្បមត្តិកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា អបុដ្ឋោ នបដិជានិស្សសិ, កិំ បន ត្វំ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា បុដ្ឋោ [អបុដ្ឋោ (ស្យា. កំ. ក.)] បដិជានិស្សសិ? ឥង្ឃាយស្មា សាធុកមេវ ជានាហិ យទិ សរសិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. សោ ឯវមាហ – ‘សរាមិ ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា. ទវា មេ ឯតំ វុត្តំ, រវា មេ ឯតំ វុត្តំ – នាហំ តំ សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. ឯវំ ខោ, អានន្ទ, តស្សបាបិយសិកា ហោតិ, ឯវញ្ច បនិធេកច្ចានំ អធិករណានំ វូបសមោ ហោតិ យទិទំ – តស្សបាបិយសិកាយ.

៥៣. ‘‘កថញ្ចានន្ទ, តិណវត្ថារកោ ហោតិ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ហោតិ ភាសិតបរិក្កន្តំ. តេហានន្ទ, ភិក្ខូហិ សព្ពេហេវ សមគ្គេហិ សន្និបតិតព្ពំ. សន្និបតិត្វា ឯកតោបក្ខិកានំ ភិក្ខូនំ ព្យត្តេន [ព្យត្តតរេន (សី. បី. ក.)] ភិក្ខុនា ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា អញ្ជលិំ បណាមេត្វា សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ យា ចេវ ឥមេសំ អាយស្មន្តានំ អាបត្តិ យា ច អត្តនោ អាបត្តិ, ឥមេសញ្ចេវ អាយស្មន្តានំ អត្ថាយ អត្តនោ ច អត្ថាយ, សង្ឃមជ្ឈេ តិណវត្ថារកេន ទេសេយ្យំ, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ ឋបេត្វា គិហិបដិសំយុត្ត’’’ន្តិ.

‘‘អថាបរេសំ ឯកតោបក្ខិកានំ ភិក្ខូនំ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា អញ្ជលិំ បណាមេត្វា សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘ឯវំ ខោ, អានន្ទ, តិណវត្ថារកោ ហោតិ, ឯវញ្ច បនិធេកច្ចានំ អធិករណានំ វូបសមោ ហោតិ យទិទំ – តិណវត្ថារកេន.

៥៤. ‘‘ឆយិមេ, អានន្ទ, ធម្មា សារណីយា បិយករណា គរុករណា សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តន្តិ. កតមេ ឆ? ឥធានន្ទ, ភិក្ខុនោ មេត្តំ កាយកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ មេត្តំ វចីកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុនោ មេត្តំ មនោកម្មំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ – យេ តេ លាភា ធម្មិកា ធម្មលទ្ធា អន្តមសោ បត្តបរិយាបន្នមត្តម្បិ តថារូបេហិ លាភេហិ – អបដិវិភត្តភោគី ហោតិ, សីលវន្តេហិ សព្រហ្មចារីហិ សាធារណភោគី. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ – យានិ តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុប្បសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ តថារូបេសុ សីលេសុ – សីលសាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ.

‘‘បុន ចបរំ, អានន្ទ, ភិក្ខុ – យាយំ ទិដ្ឋិ អរិយា និយ្យានិកា និយ្យាតិ តក្ករស្ស សម្មា ទុក្ខក្ខយា តថារូបាយ ទិដ្ឋិយា – ទិដ្ឋិសាមញ្ញគតោ វិហរតិ សព្រហ្មចារីហិ អាវិ ចេវ រហោ ច. អយម្បិ ធម្មោ សារណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ. ឥមេ ខោ, អានន្ទ, ឆ សារណីយា ធម្មា បិយករណា គរុករណា សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គិយា ឯកីភាវាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘ឥមេ ចេ តុម្ហេ, អានន្ទ, ឆ សារណីយេ ធម្មេ សមាទាយ វត្តេយ្យាថ, បស្សថ នោ តុម្ហេ, អានន្ទ, តំ វចនបថំ អណុំ វា ថូលំ វា យំ តុម្ហេ នាធិវាសេយ្យាថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តស្មាតិហានន្ទ, ឥមេ ឆ សារណីយេ ធម្មេ សមាទាយ វត្តថ. តំ វោ ភវិស្សតិ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ.

សាមគាមសុត្តំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.