២. បញ្ចត្តយសុត្តំ [បញ្ចាយតនសុត្ត (ក.)]

២១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា អបរន្តកប្បិកា អបរន្តានុទិដ្ឋិនោ អបរន្តំ អារព្ភ អនេកវិហិតានិ អធិវុត្តិបទានិ [អធិមុត្តិបទានិ (ស្យា. កំ. ក.)] អភិវទន្តិ. ‘សញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ; ‘អសញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ; ‘នេវសញ្ញីនាសញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ; សតោ វា បន សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ [បញ្ញាបេន្តិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ វា បនេកេ អភិវទន្តិ. ឥតិ សន្តំ វា អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ [បរំ មរណា. ឥតិ ឥមានិ (ក.)] បរំ មរណា, សតោ វា បន សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ, ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ វា បនេកេ អភិវទន្តិ. ឥតិ ឥមានិ បញ្ច [បរំ មរណា. ឥតិ ឥមានិ (ក.)] ហុត្វា តីណិ ហោន្តិ, តីណិ ហុត្វា បញ្ច ហោន្តិ – អយមុទ្ទេសោ បញ្ចត្តយស្ស.

២២. ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អរូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិញ្ច អរូបិញ្ច វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នេវរូបិំ នារូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, ឯកត្តសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នានត្តសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, បរិត្តសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អប្បមាណសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, ឯតំ [ឯវំ (ក.)] វា បនេកេសំ [បនេតេសំ (ស្យា. កំ.)] ឧបាតិវត្តតំ វិញ្ញាណកសិណមេកេ អភិវទន្តិ អប្បមាណំ អានេញ្ជំ. តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ [បជានាតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា]. យេ ខោ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អរូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិញ្ច អរូបិញ្ច វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នេវរូបិំ នារូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, ឯកត្តសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នានត្តសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, បរិត្តសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អប្បមាណសញ្ញិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា [មរណាតិ (ក.)], យា វា បនេតាសំ សញ្ញានំ បរិសុទ្ធា បរមា អគ្គា អនុត្តរិយា អក្ខាយតិ – យទិ រូបសញ្ញានំ យទិ អរូបសញ្ញានំ យទិ ឯកត្តសញ្ញានំ យទិ នានត្តសញ្ញានំ. ‘នត្ថិ កិញ្ចី’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនមេកេ អភិវទន្តិ អប្បមាណំ អានេញ្ជំ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

២៣. ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អរូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិញ្ច អរូបិញ្ច វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នេវរូបិំ នារូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា. តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា តេសមេតេ បដិក្កោសន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សញ្ញា រោគោ សញ្ញា គណ្ឌោ សញ្ញា សល្លំ, ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ‘អសញ្ញ’ន្តិ. តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ យេ ខោ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អរូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិញ្ច អរូបិញ្ច វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នេវរូបិំ នារូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខវេ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមញ្ញត្រ រូបា, អញ្ញត្រ វេទនាយ, អញ្ញត្រ សញ្ញាយ, អញ្ញត្រ សង្ខារេហិ, វិញ្ញាណស្ស [អញ្ញត្រ វិញ្ញាណា (ស្យា. កំ.), អញ្ញត្រ វិញ្ញាណេន (ក.)] អាគតិំ វា គតិំ វា ចុតិំ វា ឧបបត្តិំ វា វុទ្ធិំ វា វិរូឡ្ហិំ វា វេបុល្លំ វា បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

២៤. ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អរូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិញ្ច អរូបិញ្ច វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នេវរូបិំ នារូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា. តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា តេសមេតេ បដិក្កោសន្តិ, យេបិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា តេសមេតេ បដិក្កោសន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សញ្ញា រោគោ សញ្ញា គណ្ឌោ សញ្ញា សល្លំ, អសញ្ញា សម្មោហោ, ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ – ‘នេវសញ្ញានាសញ្ញ’ន្តិ. [នេវសញ្ញានាសញ្ញាតិ (ស្យា. កំ. បី. ក.) ឯតន្តិបទំ មនសិកាតព្ពំ] តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ. យេ ខោ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, អរូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, រូបិញ្ច អរូបិញ្ច វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា, នេវរូបិំ នារូបិំ វា តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា [សមណព្រាហ្មណា (សី. បី.)] ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតព្ពសង្ខារមត្តេន ឯតស្ស អាយតនស្ស ឧបសម្បទំ បញ្ញបេន្តិ, ព្យសនញ្ហេតំ, ភិក្ខវេ, អក្ខាយតិ [អាយតនមក្ខាយតិ (ក.)] ឯតស្ស អាយតនស្ស ឧបសម្បទាយ. ន ហេតំ, ភិក្ខវេ, អាយតនំ សង្ខារសមាបត្តិបត្តព្ពមក្ខាយតិ; សង្ខារាវសេសសមាបត្តិបត្តព្ពមេតំ, ភិក្ខវេ, អាយតនមក្ខាយតិ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

២៥. ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ, តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា សញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា តេសមេតេ បដិក្កោសន្តិ, យេបិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា អសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា តេសមេតេ បដិក្កោសន្តិ, យេបិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា នេវសញ្ញីនាសញ្ញិំ អត្តានំ បញ្ញបេន្តិ អរោគំ បរំ មរណា តេសមេតេ បដិក្កោសន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? សព្ពេបិមេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា ឧទ្ធំ សរំ [ឧទ្ធំសរា (សី. បី.), ឧទ្ធំ បរាមសន្តិ (ស្យា. កំ.)] អាសត្តិំយេវ អភិវទន្តិ – ‘ឥតិ បេច្ច ភវិស្សាម, ឥតិ បេច្ច ភវិស្សាមា’តិ. សេយ្យថាបិ នាម វាណិជស្ស វាណិជ្ជាយ គច្ឆតោ ឯវំ ហោតិ – ‘ឥតោ មេ ឥទំ ភវិស្សតិ, ឥមិនា ឥទំ លច្ឆាមី’តិ, ឯវមេវិមេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា វាណិជូបមា មញ្ញេ បដិភន្តិ – ‘ឥតិ បេច្ច ភវិស្សាម, ឥតិ បេច្ច ភវិស្សាមា’តិ. តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ. យេ ខោ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សតោ សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ តេ សក្កាយភយា សក្កាយបរិជេគុច្ឆា សក្កាយញ្ញេវ អនុបរិធាវន្តិ អនុបរិវត្តន្តិ. សេយ្យថាបិ នាម សា គទ្ទុលពទ្ធោ ទឡ្ហេ ថម្ភេ វា ខិលេ [ខីលេ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វា ឧបនិពទ្ធោ, តមេវ ថម្ភំ វា ខិលំ វា អនុបរិធាវតិ អនុបរិវត្តតិ; ឯវមេវិមេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សក្កាយភយា សក្កាយបរិជេគុច្ឆា សក្កាយញ្ញេវ អនុបរិធាវន្តិ អនុបរិវត្តន្តិ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

២៦. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អបរន្តកប្បិកា អបរន្តានុទិដ្ឋិនោ អបរន្តំ អារព្ភ អនេកវិហិតានិ អធិវុត្តិបទានិ អភិវទន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានេវ បញ្ចាយតនានិ អភិវទន្តិ ឯតេសំ វា អញ្ញតរំ.

២៧. ‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បុព្ពន្តកប្បិកា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិនោ បុព្ពន្តំ អារព្ភ អនេកវិហិតានិ អធិវុត្តិបទានិ អភិវទន្តិ. ‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘អសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘សស្សតោ ច អសស្សតោ ច អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘នេវសស្សតោ នាសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘អន្តវា អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘អនន្តវា អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘អន្តវា ច អនន្តវា ច អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘នេវន្តវា នានន្តវា អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘ឯកត្តសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘នានត្តសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘បរិត្តសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘អប្បមាណសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘ឯកន្តសុខី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘ឯកន្តទុក្ខី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘សុខទុក្ខី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, ‘អទុក្ខមសុខី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ – ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ.

២៨. ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ, តេសំ វត អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ អញ្ញត្រ រុចិយា អញ្ញត្រ អនុស្សវា អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ភវិស្សតិ បរិសុទ្ធំ បរិយោទាតន្តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. បច្ចត្តំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ញាណេ អសតិ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ យទបិ [យទិបិ (ក.)] តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា តត្ថ ញាណភាគមត្តមេវ បរិយោទបេន្តិ តទបិ តេសំ ភវតំ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបាទានមក្ខាយតិ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

២៩. ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ – ‘អសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’ន្តិ…បេ… [យថា សស្សតវារេ, តថា វិត្ថារេតព្ពំ] សស្សតោ ច អសស្សតោ ច អត្តា ច លោកោ ច… នេវសស្សតោ នាសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច… អន្តវា អត្តា ច លោកោ ច… អនន្តវា អត្តា ច លោកោ ច… អន្តវា ច អនន្តវា ច អត្តា ច លោកោ ច… នេវន្តវា នានន្តវា អត្តា ច លោកោ ច… ឯកត្តសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច… នានត្តសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច… បរិត្តសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច… អប្បមាណសញ្ញី អត្តា ច លោកោ ច… ឯកន្តសុខី អត្តា ច លោកោ ច… ឯកន្តទុក្ខី អត្តា ច លោកោ ច… សុខទុក្ខី អត្តា ច លោកោ ច… អទុក្ខមសុខី អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន្តិ, តេសំ វត អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ អញ្ញត្រ រុចិយា អញ្ញត្រ អនុស្សវា អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ភវិស្សតិ បរិសុទ្ធំ បរិយោទាតន្តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. បច្ចត្តំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ញាណេ អសតិ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ យទបិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា តត្ថ ញាណភាគមត្តមេវ បរិយោទបេន្តិ តទបិ តេសំ ភវតំ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបាទានមក្ខាយតិ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

៣០. ‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមី’តិ. តស្ស សា បវិវេកា បីតិ និរុជ្ឈតិ. បវិវេកាយ បីតិយា និរោធា ឧប្បជ្ជតិ ទោមនស្សំ, ទោមនស្សស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ បវិវេកា បីតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យំ ឆាយា ជហតិ តំ អាតបោ ផរតិ, យំ អាតបោ ជហតិ តំ ឆាយា ផរតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, បវិវេកាយ បីតិយា និរោធា ឧប្បជ្ជតិ ទោមនស្សំ, ទោមនស្សស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ បវិវេកា បីតិ. តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ. អយំ ខោ ភវំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ បវិវេកំ បីតិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមី’តិ. តស្ស សា បវិវេកា បីតិ និរុជ្ឈតិ. បវិវេកាយ បីតិយា និរោធា ឧប្បជ្ជតិ ទោមនស្សំ, ទោមនស្សស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ បវិវេកា បីតិ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

៣១. ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកាយ បីតិយា សមតិក្កមា និរាមិសំ សុខំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ និរាមិសំ សុខំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមី’តិ. តស្ស តំ និរាមិសំ សុខំ និរុជ្ឈតិ. និរាមិសស្ស សុខស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ បវិវេកា បីតិ, បវិវេកាយ បីតិយា និរោធា ឧប្បជ្ជតិ និរាមិសំ សុខំ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យំ ឆាយា ជហតិ តំ អាតបោ ផរតិ, យំ អាតបោ ជហតិ តំ ឆាយា ផរតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, និរាមិសស្ស សុខស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ បវិវេកា បីតិ, បវិវេកាយ បីតិយា និរោធា ឧប្បជ្ជតិ និរាមិសំ សុខំ. តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ. អយំ ខោ ភវំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកាយ បីតិយា សមតិក្កមា, និរាមិសំ សុខំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ និរាមិសំ សុខំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមី’តិ. តស្ស តំ និរាមិសំ សុខំ និរុជ្ឈតិ. និរាមិសស្ស សុខស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ បវិវេកា បីតិ, បវិវេកាយ បីតិយា និរោធា ឧប្បជ្ជតិ និរាមិសំ សុខំ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

៣២. ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកាយ បីតិយា សមតិក្កមា, និរាមិសស្ស សុខស្ស សមតិក្កមា, អទុក្ខមសុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមី’តិ. តស្ស សា អទុក្ខមសុខា វេទនា និរុជ្ឈតិ. អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ និរោធា ឧប្បជ្ជតិ និរាមិសំ សុខំ, និរាមិសស្ស សុខស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, យំ ឆាយា ជហតិ តំ អាតបោ ផរតិ, យំ អាតបោ ជហតិ តំ ឆាយា ផរតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ និរោធា ឧប្បជ្ជតិ និរាមិសំ សុខំ, និរាមិសស្ស សុខស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា. តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ. អយំ ខោ ភវំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកាយ បីតិយា សមតិក្កមា, និរាមិសស្ស សុខស្ស សមតិក្កមា, អទុក្ខមសុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – ‘ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ យទិទំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរាមី’តិ. តស្ស សា អទុក្ខមសុខា វេទនា និរុជ្ឈតិ. អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ និរោធា ឧប្បជ្ជតិ និរាមិសំ សុខំ, និរាមិសស្ស សុខស្ស និរោធា ឧប្បជ្ជតិ អទុក្ខមសុខា វេទនា. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

៣៣. ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកាយ បីតិយា សមតិក្កមា, និរាមិសស្ស សុខស្ស សមតិក្កមា, អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សមតិក្កមា – ‘សន្តោហមស្មិ, និព្ពុតោហមស្មិ, អនុបាទានោហមស្មី’តិ សមនុបស្សតិ. តយិទំ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ អភិជានាតិ. អយំ ខោ ភវំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, អបរន្តានុទិដ្ឋីនញ្ច បដិនិស្សគ្គា, សព្ពសោ កាមសំយោជនានំ អនធិដ្ឋានា, បវិវេកាយ បីតិយា សមតិក្កមា, និរាមិសស្ស សុខស្ស សមតិក្កមា, អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សមតិក្កមា – ‘សន្តោហមស្មិ, និព្ពុតោហមស្មិ, អនុបាទានោហមស្មី’តិ សមនុបស្សតិ; អទ្ធា អយមាយស្មា និព្ពានសប្បាយំយេវ បដិបទំ អភិវទតិ. អថ ច បនាយំ ភវំ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិំ វា ឧបាទិយមានោ ឧបាទិយតិ, អបរន្តានុទិដ្ឋិំ វា ឧបាទិយមានោ ឧបាទិយតិ, កាមសំយោជនំ វា ឧបាទិយមានោ ឧបាទិយតិ, បវិវេកំ វា បីតិំ ឧបាទិយមានោ ឧបាទិយតិ, និរាមិសំ វា សុខំ ឧបាទិយមានោ ឧបាទិយតិ, អទុក្ខមសុខំ វា វេទនំ ឧបាទិយមានោ ឧបាទិយតិ. យញ្ច ខោ អយមាយស្មា – ‘សន្តោហមស្មិ, និព្ពុតោហមស្មិ, អនុបាទានោហមស្មី’តិ សមនុបស្សតិ តទបិ ឥមស្ស ភោតោ សមណស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឧបាទានមក្ខាយតិ. ‘តយិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ អត្ថេត’ន្តិ – ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ.

‘‘ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, តថាគតេន អនុត្តរំ សន្តិវរបទំ អភិសម្ពុទ្ធំ យទិទំ – ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា [អនុបាទាវិមោក្ខោ. តយិទំ ភិក្ខវេ តថាគតេន អនុត្តរំ សន្តិវរបទំ អភិសម្ពុទ្ធំ, យទិទំ ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា អនុបាទាវិមោក្ខោតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អនុបាទាវិមោក្ខោ’’តិ [អនុបាទាវិមោក្ខោ. តយិទំ ភិក្ខវេ តថាគតេន អនុត្តរំ សន្តិវរបទំ អភិសម្ពុទ្ធំ, យទិទំ ឆន្នំ ផស្សាយតនំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ វិទិត្វា អនុបាទាវិមោក្ខោតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)].

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

បញ្ចត្តយសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.