១០. ចូឡបុណ្ណមសុត្តំ

៩១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា តទហុបោសថេ បន្នរសេ បុណ្ណាយ បុណ្ណមាយ រត្តិយា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ អព្ភោកាសេ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ ភគវា តុណ្ហីភូតំ តុណ្ហីភូតំ ភិក្ខុសង្ឃំ អនុវិលោកេត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ជានេយ្យ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ; អដ្ឋានមេតំ, ភិក្ខវេ, អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’ន្តិ. ជានេយ្យ បន, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ សប្បុរិសំ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ; ឯតម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋានំ អនវកាសោ យំ អសប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’ន្តិ. អសប្បុរិសោ, ភិក្ខវេ, អស្សទ្ធម្មសមន្នាគតោ ហោតិ, អសប្បុរិសភត្តិ [អសប្បុរិសភត្តី (សព្ពត្ថ)] ហោតិ, អសប្បុរិសចិន្តី ហោតិ, អសប្បុរិសមន្តី ហោតិ, អសប្បុរិសវាចោ ហោតិ, អសប្បុរិសកម្មន្តោ ហោតិ, អសប្បុរិសទិដ្ឋិ [អសប្បុរិសទិដ្ឋី (សព្ពត្ថ)] ហោតិ; អសប្បុរិសទានំ ទេតិ’’.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អស្សទ្ធម្មសមន្នាគតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អស្សទ្ធោ ហោតិ, អហិរិកោ ហោតិ, អនោត្តប្បី ហោតិ, អប្បស្សុតោ ហោតិ, កុសីតោ ហោតិ, មុដ្ឋស្សតិ ហោតិ, ទុប្បញ្ញោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អស្សទ្ធម្មសមន្នាគតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសភត្តិ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសស្ស យេ តេ សមណព្រាហ្មណា អស្សទ្ធា អហិរិកា អនោត្តប្បិនោ អប្បស្សុតា កុសីតា មុដ្ឋស្សតិនោ ទុប្បញ្ញា ត្យាស្ស មិត្តា ហោន្តិ តេ សហាយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសភត្តិ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសចិន្តី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អត្តព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, បរព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ ចេតេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសចិន្តី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសមន្តី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អត្តព្យាពាធាយបិ មន្តេតិ, បរព្យាពាធាយបិ មន្តេតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ មន្តេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសមន្តី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសវាចោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ មុសាវាទី ហោតិ, បិសុណវាចោ ហោតិ, ផរុសវាចោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបី ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសវាចោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសកម្មន្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ បាណាតិបាតី ហោតិ, អទិន្នាទាយី ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារី ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសកម្មន្តោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសទិដ្ឋិ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ ឯវំទិដ្ឋិ [ឯវំទិដ្ឋី (សី. បី.), ឯវំទិដ្ឋិកោ (ស្យា. កំ.)] ហោតិ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ, នត្ថិ ហុតំ, នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ [សុក្កដទុក្កដានំ (សី. បី.)] កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, នត្ថិ អយំ លោកោ, នត្ថិ បរោ លោកោ, នត្ថិ មាតា, នត្ថិ បិតា, នត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, នត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា [សមគ្គតា (ក.)] សម្មាបដិបន្នា, យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសទិដ្ឋិ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសទានំ ទេតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសក្កច្ចំ ទានំ ទេតិ, អសហត្ថា ទានំ ទេតិ, អចិត្តីកត្វា ទានំ ទេតិ, អបវិដ្ឋំ ទានំ ទេតិ អនាគមនទិដ្ឋិកោ ទានំ ទេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ អសប្បុរិសទានំ ទេតិ.

‘‘សោ, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសោ ឯវំ អស្សទ្ធម្មសមន្នាគតោ, ឯវំ អសប្បុរិសភត្តិ, ឯវំ អសប្បុរិសចិន្តី, ឯវំ អសប្បុរិសមន្តី, ឯវំ អសប្បុរិសវាចោ, ឯវំ អសប្បុរិសកម្មន្តោ, ឯវំ អសប្បុរិសទិដ្ឋិ; ឯវំ អសប្បុរិសទានំ ទត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា យា អសប្បុរិសានំ គតិ តត្ថ ឧបបជ្ជតិ. កា ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសានំ គតិ? និរយោ វា តិរច្ឆានយោនិ វា.

៩២. ‘‘ជានេយ្យ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសំ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ; ឋានមេតំ, ភិក្ខវេ, វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ សប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘សប្បុរិសោ អយំ ភវ’ន្តិ. ជានេយ្យ បន, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ; ឯតម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឋានំ វិជ្ជតិ យំ សប្បុរិសោ អសប្បុរិសំ ជានេយ្យ – ‘អសប្បុរិសោ អយំ ភវ’ន្តិ. សប្បុរិសោ, ភិក្ខវេ, សទ្ធម្មសមន្នាគតោ ហោតិ, សប្បុរិសភត្តិ ហោតិ, សប្បុរិសចិន្តី ហោតិ, សប្បុរិសមន្តី ហោតិ, សប្បុរិសវាចោ ហោតិ, សប្បុរិសកម្មន្តោ ហោតិ, សប្បុរិសទិដ្ឋិ ហោតិ; សប្បុរិសទានំ ទេតិ’’.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សទ្ធម្មសមន្នាគតោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សទ្ធោ ហោតិ, ហិរិមា ហោតិ, ឱត្តប្បី ហោតិ, ពហុស្សុតោ ហោតិ, អារទ្ធវីរិយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋិតស្សតិ ហោតិ, បញ្ញវា ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សទ្ធម្មសមន្នាគតោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសភត្តិ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសស្ស យេ តេ សមណព្រាហ្មណា សទ្ធា ហិរិមន្តោ ឱត្តប្បិនោ ពហុស្សុតា អារទ្ធវីរិយា ឧបដ្ឋិតស្សតិនោ បញ្ញវន្តោ ត្យាស្ស មិត្តា ហោន្តិ, តេ សហាយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសភត្តិ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសចិន្តី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ នេវត្តព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន បរព្យាពាធាយ ចេតេតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយ ចេតេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសចិន្តី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសមន្តី ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ នេវត្តព្យាពាធាយ មន្តេតិ, ន បរព្យាពាធាយ មន្តេតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយ មន្តេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសមន្តី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសវាចោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ, បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ ហោតិ, សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសវាចោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសកម្មន្តោ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារា បដិវិរតោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសកម្មន្តោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសទិដ្ឋិ ហោតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ ឯវំទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ, អត្ថិ ហុតំ, អត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ, អត្ថិ អយំ លោកោ, អត្ថិ បរោ លោកោ, អត្ថិ មាតា, អត្ថិ បិតា, អត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា, អត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា សម្មាបដិបន្នា យេ ឥមញ្ច លោកំ បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសទិដ្ឋិ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសទានំ ទេតិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សក្កច្ចំ ទានំ ទេតិ, សហត្ថា ទានំ ទេតិ, ចិត្តីកត្វា ទានំ ទេតិ, អនបវិដ្ឋំ ទានំ ទេតិ, អាគមនទិដ្ឋិកោ ទានំ ទេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ សប្បុរិសទានំ ទេតិ.

‘‘សោ, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសោ ឯវំ សទ្ធម្មសមន្នាគតោ, ឯវំ សប្បុរិសភត្តិ, ឯវំ សប្បុរិសចិន្តី, ឯវំ សប្បុរិសមន្តី, ឯវំ សប្បុរិសវាចោ, ឯវំ សប្បុរិសកម្មន្តោ, ឯវំ សប្បុរិសទិដ្ឋិ; ឯវំ សប្បុរិសទានំ ទត្វា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា យា សប្បុរិសានំ គតិ តត្ថ ឧបបជ្ជតិ. កា ច, ភិក្ខវេ, សប្បុរិសានំ គតិ? ទេវមហត្តតា វា មនុស្សមហត្តតា វា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

ចូឡបុណ្ណមសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

ទេវទហវគ្គោ និដ្ឋិតោ បឋមោ.