១០. វេខនសសុត្តំ

២៧៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ វេខនសោ [វេខនស្សោ (សី. បី.)] បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ វេខនសោ បរិព្ពាជកោ ភគវតោ សន្តិកេ ឧទានំ ឧទានេសិ – ‘‘អយំ បរមោ វណ្ណោ, អយំ បរមោ វណ្ណោ’’តិ.

‘‘កិំ បន ត្វំ, កច្ចាន, ឯវំ វទេសិ – ‘អយំ បរមោ វណ្ណោ, អយំ បរមោ វណ្ណោ’តិ? កតមោ, កច្ចាន, សោ បរមោ វណ្ណោ’’តិ?

‘‘យស្មា, ភោ គោតម, វណ្ណា អញ្ញោ វណ្ណោ ឧត្តរិតរោ វា បណីតតរោ វា នត្ថិ សោ បរមោ វណ្ណោ’’តិ.

‘‘កតមោ បន សោ, កច្ចាន, វណ្ណោ យស្មា វណ្ណា អញ្ញោ វណ្ណោ ឧត្តរិតរោ វា បណីតតរោ វា នត្ថី’’តិ?

‘‘ទីឃាបិ ខោ តេ ឯសា, កច្ចាន, ផរេយ្យ – ‘យស្មា, ភោ គោតម, វណ្ណា អញ្ញោ វណ្ណោ ឧត្តរិតរោ វា បណីតតរោ វា នត្ថិ សោ បរមោ វណ្ណោ’តិ វទេសិ, តញ្ច វណ្ណំ ន បញ្ញបេសិ. សេយ្យថាបិ, កច្ចាន, បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហំ យា ឥមស្មិំ ជនបទេ ជនបទកល្យាណី, តំ ឥច្ឆាមិ តំ កាមេមី’តិ. តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អម្ភោ បុរិស, យំ ត្វំ ជនបទកល្យាណិំ ឥច្ឆសិ កាមេសិ, ជានាសិ តំ ជនបទកល្យាណិំ – ខត្តិយី វា ព្រាហ្មណី វា វេស្សី វា សុទ្ទី វា’តិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘នោ’តិ វទេយ្យ. តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អម្ភោ បុរិស, យំ ត្វំ ជនបទកល្យាណិំ ឥច្ឆសិ កាមេសិ, ជានាសិ តំ ជនបទកល្យាណិំ ‘ឯវំនាមា ឯវំគោត្តាតិ វាតិ…បេ… ទីឃា វា រស្សា វា មជ្ឈិមា វា កាឡី វា សាមា វា មង្គុរច្ឆវី វាតិ… អមុកស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា នគរេ វា’តិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘នោ’តិ វទេយ្យ. តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អម្ភោ បុរិស, យំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ, តំ ត្វំ ឥច្ឆសិ កាមេសី’’’តិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘អាមា’តិ វទេយ្យ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កច្ចាន, ននុ ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី’’តិ? ‘‘អទ្ធា ខោ, ភោ គោតម, ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ ត្វំ, កច្ចាន, ‘យស្មា, ភោ គោតម, វណ្ណា អញ្ញោ វណ្ណោ ឧត្តរិតរោ វា បណីតតរោ វា នត្ថិ សោ បរមោ វណ្ណោ’តិ វទេសិ; តញ្ច វណ្ណំ ន បញ្ញបេសី’’តិ. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, មណិ វេឡុរិយោ សុភោ ជាតិមា អដ្ឋំសោ សុបរិកម្មកតោ បណ្ឌុកម្ពលេ និក្ខិត្តោ ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតិ ច, ឯវំ វណ្ណោ អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា’’តិ.

២៧៩. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កច្ចាន, យោ វា មណិ វេឡុរិយោ សុភោ ជាតិមា អដ្ឋំសោ សុបរិកម្មកតោ បណ្ឌុកម្ពលេ និក្ខិត្តោ ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតិ ច, យោ វា រត្តន្ធការតិមិសាយ កិមិ ខជ្ជោបនកោ ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ កតមោ វណ្ណោ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ? ‘‘យ្វាយំ, ភោ គោតម, រត្តន្ធការតិមិសាយ កិមិ ខជ្ជោបនកោ, អយំ ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កច្ចាន, យោ វា រត្តន្ធការតិមិសាយ កិមិ ខជ្ជោបនកោ, យោ វា រត្តន្ធការតិមិសាយ តេលប្បទីបោ, ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ កតមោ វណ្ណោ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ? ‘‘យ្វាយំ, ភោ គោតម, រត្តន្ធការតិមិសាយ តេលប្បទីបោ, អយំ ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កច្ចាន, យោ វា រត្តន្ធការតិមិសាយ តេលប្បទីបោ, យោ វា រត្តន្ធការតិមិសាយ មហាអគ្គិក្ខន្ធោ, ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ កតមោ វណ្ណោ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ? ‘‘យ្វាយំ, ភោ គោតម, រត្តន្ធការតិមិសាយ មហាអគ្គិក្ខន្ធោ, អយំ ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កច្ចាន, យោ វា រត្តន្ធការតិមិសាយ មហាអគ្គិក្ខន្ធោ, យា វា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ ឱសធិតារកា, ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ កតមោ វណ្ណោ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ? ‘‘យ្វាយំ, ភោ គោតម, រត្តិយា បច្ចូសសមយំ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ ឱសធិតារកា, អយំ ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កច្ចាន, យា វា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ ឱសធិតារកា, យោ វា តទហុបោសថេ បន្នរសេ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ អភិទោ អឌ្ឍរត្តសមយំ ចន្ទោ, ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ កតមោ វណ្ណោ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ? ‘‘យ្វាយំ, ភោ គោតម, តទហុបោសថេ បន្នរសេ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ អភិទោ អឌ្ឍរត្តសមយំ ចន្ទោ, អយំ ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, កច្ចាន, យោ វា តទហុបោសថេ បន្នរសេ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ អភិទោ អឌ្ឍរត្តសមយំ ចន្ទោ, យោ វា វស្សានំ បច្ឆិមេ មាសេ សរទសមយេ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ អភិទោ មជ្ឈន្ហិកសមយំ សូរិយោ, ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ កតមោ វណ្ណោ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ? ‘‘យ្វាយំ, ភោ គោតម, វស្សានំ បច្ឆិមេ មាសេ សរទសមយេ វិទ្ធេ វិគតវលាហកេ ទេវេ អភិទោ មជ្ឈន្ហិកសមយំ សូរិយោ – អយំ ឥមេសំ ឧភិន្នំ វណ្ណានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិ. ‘‘អតោ ខោ តេ, កច្ចាន, ពហូ ហិ ពហុតរា ទេវា យេ ឥមេសំ ចន្ទិមសូរិយានំ អាភា នានុភោន្តិ, ត្យាហំ បជានាមិ. អថ ច បនាហំ ន វទាមិ – ‘យស្មា វណ្ណា អញ្ញោ វណ្ណោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច នត្ថី’តិ. អថ ច បន ត្វំ, កច្ចាន, ‘យ្វាយំ វណ្ណោ កិមិនា ខជ្ជោបនកេន និហីនតរោ ច បតិកិដ្ឋតរោ ច សោ បរមោ វណ្ណោ’តិ វទេសិ; តញ្ច វណ្ណំ ន បញ្ញបេសិ’’.

២៨០. ‘‘បញ្ច ខោ ឥមេ, កច្ចាន, កាមគុណា. កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា, សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា…បេ… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា… ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា… កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា – ឥមេ ខោ, កច្ចាន, បញ្ច កាមគុណា. យំ ខោ, កច្ចាន, ឥមេ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ ឥទំ វុច្ចតិ កាមសុខំ. ឥតិ កាមេហិ កាមសុខំ, កាមសុខា កាមគ្គសុខំ តត្ថ អគ្គមក្ខាយតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, វេខនសោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, ភោ គោតម, អព្ភុតំ, ភោ គោតម! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ ភោតា គោតមេន – ‘កាមេហិ កាមសុខំ, កាមសុខា កាមគ្គសុខំ តត្ថ អគ្គមក្ខាយតី’តិ. (‘កាមេហិ, ភោ គោតម, កាមសុខំ, កាមសុខា កាមគ្គសុខំ, តត្ថ អគ្គមក្ខាយតី’តិ) [( ) សី. ស្យា. កំ. បី. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] – ‘‘ទុជ្ជានំ ខោ ឯតំ, កច្ចាន, តយា អញ្ញទិដ្ឋិកេន អញ្ញខន្តិកេន អញ្ញរុចិកេន អញ្ញត្រយោគេន អញ្ញត្រាចរិយកេន – កាមា [កាមំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វា កាមសុខំ វា កាមគ្គសុខំ វា. យេ ខោ តេ, កច្ចាន, ភិក្ខូ អរហន្តោ ខីណាសវា វុសិតវន្តោ កតករណីយា ឱហិតភារា អនុប្បត្តសទត្ថា បរិក្ខីណភវសំយោជនា សម្មទញ្ញា វិមុត្តា តេ ខោ ឯតំ ជានេយ្យុំ – កាមា វា កាមសុខំ វា កាមគ្គសុខំ វា’’តិ.

២៨១. ឯវំ វុត្តេ, វេខនសោ បរិព្ពាជកោ កុបិតោ អនត្តមនោ ភគវន្តំយេវ ខុំសេន្តោ ភគវន្តំយេវ វម្ភេន្តោ ភគវន្តំយេវ វទមានោ ‘‘សមណោ [សមណោ ច (សី. បី.)] គោតមោ បាបិតោ ភវិស្សតី’’តិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯវមេវ បនិធេកច្ចេ [បនិធេកេ (សី. បី.), បនិមេកេ (ឧបរិសុភសុត្តេ)] សមណព្រាហ្មណា អជានន្តា បុព្ពន្តំ, អបស្សន្តា អបរន្តំ អថ ច បន ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ – បជានាមា’តិ – បដិជានន្តិ [ឥត្ថត្តាយាតិ បដិជានន្តិ (បី.)]. តេសមិទំ ភាសិតំ ហស្សកំយេវ សម្បជ្ជតិ, នាមកំយេវ សម្បជ្ជតិ, រិត្តកំយេវ សម្បជ្ជតិ, តុច្ឆកំយេវ សម្បជ្ជតី’’តិ. ‘‘យេ ខោ តេ, កច្ចាន, សមណព្រាហ្មណា អជានន្តា បុព្ពន្តំ, អបស្សន្តា អបរន្តំ, ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ – បជានាមា’តិ – បដិជានន្តិ; តេសំ សោយេវ [តេសំ តេសាយំ (សី.), តេសំយេវ សោ (?)] សហធម្មិកោ និគ្គហោ ហោតិ. អបិ ច, កច្ចាន, តិដ្ឋតុ បុព្ពន្តោ, តិដ្ឋតុ អបរន្តោ. ឯតុ វិញ្ញូ បុរិសោ អសឋោ អមាយាវី ឧជុជាតិកោ, អហមនុសាសាមិ អហំ ធម្មំ ទេសេមិ. យថានុសិដ្ឋំ តថា បដិបជ្ជមានោ [យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជមានោ (?)] នចិរស្សេវ សាមញ្ញេវ ញស្សតិ សាមំ ទក្ខិតិ – ឯវំ កិរ សម្មា [ឯវំ កិរាយស្មា (ស្យា. ក.)] ពន្ធនា វិប្បមោក្ខោ ហោតិ, យទិទំ អវិជ្ជា ពន្ធនា. សេយ្យថាបិ, កច្ចាន, ទហរោ កុមារោ មន្ទោ ឧត្តានសេយ្យកោ កណ្ឋបញ្ចមេហិ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោ អស្ស សុត្តពន្ធនេហិ; តស្ស វុទ្ធិមន្វាយ ឥន្ទ្រិយានំ បរិបាកមន្វាយ តានិ ពន្ធនានិ មុច្ចេយ្យុំ; សោ មោក្ខោម្ហីតិ ខោ ជានេយ្យ នោ ច ពន្ធនំ. ឯវមេវ ខោ, កច្ចាន, ឯតុ វិញ្ញូ បុរិសោ អសឋោ អមាយាវី ឧជុជាតិកោ, អហមនុសាសាមិ, អហំ ធម្មំ ទេសេមិ; យថានុសិដ្ឋំ តថា បដិបជ្ជមានោ នចិរស្សេវ សាមញ្ញេ ញស្សតិ, សាមំ ទក្ខិតិ – ‘ឯវំ កិរ សម្មា ពន្ធនា វិប្បមោក្ខោ ហោតិ, យទិទំ អវិជ្ជា ពន្ធនា’’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, វេខនសោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

វេខនសសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

បរិព្ពាជកវគ្គោ និដ្ឋិតោ តតិយោ.