៧. កុក្កុរវតិកសុត្តំ

៧៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កោលិយេសុ វិហរតិ ហលិទ្ទវសនំ នាម កោលិយានំ និគមោ. អថ ខោ បុណ្ណោ ច កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ អចេលោ ច សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អចេលោ បន សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា កុក្កុរោវ បលិកុជ្ជិត្វា [បលិកុណ្ឋិត្វា (ស្យា. កំ.), បលិគុណ្ឋិត្វា (ក.)] ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, អចេលោ សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ ទុក្ករការកោ ឆមានិក្ខិត្តំ ភោជនំ ភុញ្ជតិ. តស្ស តំ កុក្កុរវតំ ទីឃរត្តំ សមត្តំ សមាទិន្នំ. តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ? ‘‘អលំ, បុណ្ណ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, អចេលោ សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ ទុក្ករការកោ ឆមានិក្ខិត្តំ ភោជនំ ភុញ្ជតិ. តស្ស តំ កុក្កុរវតំ ទីឃរត្តំ សមត្តំ សមាទិន្នំ. តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ?

៧៩. ‘‘អទ្ធា ខោ តេ អហំ, បុណ្ណ, ន លភាមិ. អលំ, បុណ្ណ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆីតិ; អបិ ច ត្យាហំ ព្យាករិស្សាមិ. ឥធ, បុណ្ណ, ឯកច្ចោ កុក្កុរវតំ ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, កុក្កុរសីលំ ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, កុក្កុរចិត្តំ ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, កុក្កុរាកប្បំ ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ. សោ កុក្កុរវតំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, កុក្កុរសីលំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, កុក្កុរចិត្តំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, កុក្កុរាកប្បំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា កុក្កុរានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. សចេ ខោ បនស្ស ឯវំទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’តិ, សាស្ស [សាយំ (ក.)] ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិស្ស [មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស (សី.)] ខោ អហំ, បុណ្ណ, ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា. ឥតិ ខោ, បុណ្ណ, សម្បជ្ជមានំ កុក្កុរវតំ កុក្កុរានំ សហព្យតំ ឧបនេតិ, វិបជ្ជមានំ និរយ’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ, អចេលោ សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ បរោទិ, អស្សូនិ បវត្តេសិ.

អថ ខោ ភគវា បុណ្ណំ កោលិយបុត្តំ គោវតិកំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតំ ខោ តេ អហំ, បុណ្ណ, នាលត្ថំ. អលំ, បុណ្ណ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ឯតំ រោទាមិ យំ មំ ភគវា ឯវមាហ; អបិ ច មេ ឥទំ, ភន្តេ, កុក្កុរវតំ ទីឃរត្តំ សមត្តំ សមាទិន្នំ. អយំ, ភន្តេ, បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ. តស្ស តំ គោវតំ ទីឃរត្តំ សមត្តំ សមាទិន្នំ. តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ? ‘‘អលំ, សេនិយ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ អចេលោ សេនិយោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អចេលោ សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ. តស្ស តំ គោវតំ ទីឃរត្តំ សមត្តំ សមាទិន្នំ. តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ?

៨០. ‘‘អទ្ធា ខោ តេ អហំ, សេនិយ, ន លភាមិ. អលំ, សេនិយ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆីតិ; អបិ ច ត្យាហំ ព្យាករិស្សាមិ. ឥធ, សេនិយ, ឯកច្ចោ គោវតំ ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, គោសីលំ ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, គោចិត្តំ ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, គវាកប្បំ [គ្វាកប្បំ (ក.)] ភាវេតិ បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ. សោ គោវតំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, គោសីលំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, គោចិត្តំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ, គវាកប្បំ ភាវេត្វា បរិបុណ្ណំ អព្ពោកិណ្ណំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា គុន្នំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជតិ. សចេ ខោ បនស្ស ឯវំទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា តបេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’តិ, សាស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិស្ស ខោ អហំ, សេនិយ, ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ វទាមិ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា. ឥតិ ខោ, សេនិយ, សម្បជ្ជមានំ គោវតំ គុន្នំ សហព្យតំ ឧបនេតិ, វិបជ្ជមានំ និរយ’’ន្តិ. ឯវំ វុត្តេ, បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ បរោទិ, អស្សូនិ បវត្តេសិ.

អថ ខោ ភគវា អចេលំ សេនិយំ កុក្កុរវតិកំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតំ ខោ តេ អហំ, សេនិយ, នាលត្ថំ. អលំ, សេនិយ, តិដ្ឋតេតំ; មា មំ ឯតំ បុច្ឆី’’តិ. ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ឯតំ រោទាមិ យំ មំ ភគវា ឯវមាហ; អបិ ច មេ ឥទំ, ភន្តេ, គោវតំ ទីឃរត្តំ សមត្តំ សមាទិន្នំ. ឯវំ បសន្នោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតិ; បហោតិ ភគវា តថា ធម្មំ ទេសេតុំ យថា អហំ ចេវិមំ គោវតំ បជហេយ្យំ, អយញ្ចេវ អចេលោ សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ តំ កុក្កុរវតំ បជហេយ្យា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, បុណ្ណ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ, ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. ភគវា ឯតទវោច –

៨១. ‘‘ចត្តារិមានិ, បុណ្ណ, កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានិ. កតមានិ ចត្តារិ? អត្ថិ, បុណ្ណ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ; អត្ថិ, បុណ្ណ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, បុណ្ណ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ; អត្ថិ, បុណ្ណ, កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ, កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ.

‘‘កតមញ្ច, បុណ្ណ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ? ឥធ, បុណ្ណ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈំ [សព្យាបជ្ឈំ (សី. ស្យា. កំ.)] កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ សព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ សព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ សព្យាពជ្ឈា ផស្សា ផុសន្តិ. សោ សព្យាពជ្ឈេហិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ សព្យាពជ្ឈំ វេទនំ វេទេតិ ឯកន្តទុក្ខំ, សេយ្យថាបិ សត្តា នេរយិកា. ឥតិ ខោ, បុណ្ណ, ភូតា ភូតស្ស ឧបបត្តិ ហោតិ; យំ ករោតិ តេន ឧបបជ្ជតិ, ឧបបន្នមេនំ ផស្សា ផុសន្តិ. ឯវំបាហំ, បុណ្ណ, ‘កម្មទាយាទា សត្តា’តិ វទាមិ. ឥទំ វុច្ចតិ, បុណ្ណ, កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, បុណ្ណ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ? ឥធ, បុណ្ណ, ឯកច្ចោ អព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, អព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, អព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ អព្យាពជ្ឈំ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, អព្យាពជ្ឈំ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, អព្យាពជ្ឈំ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា អព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ អព្យាពជ្ឈំ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ អព្យាពជ្ឈា ផស្សា ផុសន្តិ. សោ អព្យាពជ្ឈេហិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ អព្យាពជ្ឈំ វេទនំ វេទេតិ ឯកន្តសុខំ, សេយ្យថាបិ ទេវា សុភកិណ្ហា. ឥតិ ខោ, បុណ្ណ, ភូតា ភូតស្ស ឧបបត្តិ ហោតិ; យំ ករោតិ តេន ឧបបជ្ជតិ, ឧបបន្នមេនំ ផស្សា ផុសន្តិ. ឯវំបាហំ, បុណ្ណ, ‘កម្មទាយាទា សត្តា’តិ វទាមិ. ឥទំ វុច្ចតិ, បុណ្ណ, កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, បុណ្ណ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ? ឥធ, បុណ្ណ, ឯកច្ចោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វចីសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរោតិ. សោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វចីសង្ខារំ អភិង្ខរិត្វា, សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ មនោសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. តមេនំ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ លោកំ ឧបបន្នំ សមានំ សព្យាពជ្ឈាបិ អព្យាពជ្ឈាបិ ផស្សា ផុសន្តិ. សោ សព្យាពជ្ឈេហិបិ អព្យាពជ្ឈេហិបិ ផស្សេហិ ផុដ្ឋោ សមានោ សព្យាពជ្ឈម្បិ អព្យាពជ្ឈម្បិ វេទនំ វេទេតិ វោកិណ្ណសុខទុក្ខំ, សេយ្យថាបិ មនុស្សា ឯកច្ចេ ច ទេវា ឯកច្ចេ ច វិនិបាតិកា. ឥតិ ខោ, បុណ្ណ, ភូតា ភូតស្ស ឧបបត្តិ ហោតិ; យំ ករោតិ តេន ឧបបជ្ជតិ. ឧបបន្នមេនំ ផស្សា ផុសន្តិ. ឯវំបាហំ, បុណ្ណ, ‘កម្មទាយាទា សត្តា’តិ វទាមិ. ឥទំ វុច្ចតិ, បុណ្ណ, កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ.

‘‘កតមញ្ច, បុណ្ណ, កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ, កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ? តត្រ, បុណ្ណ, យមិទំ កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា, យមិទំ [យម្បិទំ (សី. បី.)] កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា, យមិទំ [យម្បិទំ (សី. បី.)] កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ តស្ស បហានាយ យា ចេតនា – ឥទំ វុច្ចតិ, បុណ្ណ, កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ, កម្មក្ខយាយ សំវត្តតីតិ. ឥមានិ ខោ, បុណ្ណ, ចត្តារិ កម្មានិ មយា សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទិតានី’’តិ.

៨២. ឯវំ វុត្តេ, បុណ្ណោ កោលិយបុត្តោ គោវតិកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ…បេ… ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ. អចេលោ បន សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ! សេយ្យថាបិ, ភន្តេ…បេ… បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ. ‘‘យោ ខោ, សេនិយ, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ សោ ចត្តារោ មាសេ បរិវសតិ. ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តិ, ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ. អបិ ច មេត្ថ បុគ្គលវេមត្តតា វិទិតា’’តិ.

‘‘សចេ, ភន្តេ, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពា ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខន្តា បព្ពជ្ជំ អាកង្ខន្តា ឧបសម្បទំ តេ ចត្តារោ មាសេ បរិវសន្តិ ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តិ ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ, អហំ ចត្តារិ វស្សានិ បរិវសិស្សាមិ. ចតុន្នំ វស្សានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តុ, ឧបសម្បាទេន្តុ ភិក្ខុភាវាយា’’តិ. អលត្ថ ខោ អចេលោ សេនិយោ កុក្កុរវតិកោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា សេនិយោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ខោ បនាយស្មា សេនិយោ អរហតំ អហោសីតិ.

កុក្កុរវតិកសុត្តំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.