២. វេរញ្ជកសុត្តំ

៤៤៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន វេរញ្ជកា ព្រាហ្មណគហបតិកា សាវត្ថិយំ បដិវសន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អស្សោសុំ ខោ វេរញ្ជកា ព្រាហ្មណគហបតិកា – ‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា. សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ; កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ’. សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី’’តិ.

អថ ខោ វេរញ្ជកា ព្រាហ្មណគហបតិកា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អប្បេកច្ចេ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ, សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ ភគវតោ សន្តិកេ នាមគោត្តំ សាវេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ; អប្បេកច្ចេ តុណ្ហីភូតា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ វេរញ្ជកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កោ នុ ខោ, ភោ គោតម, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ? កោ បន, ភោ គោតម, ហេតុ, កោ បច្ចយោ យេន មិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ?

‘‘អធម្មចរិយាវិសមចរិយាហេតុ ខោ, គហបតយោ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ. ធម្មចរិយាសមចរិយាហេតុ ខោ, គហបតយោ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តី’’តិ.

‘‘ន ខោ មយំ ឥមស្ស ភោតោ គោតមស្ស សំខិត្តេន ភាសិតស្ស, វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស, វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាម. សាធុ នោ ភវំ គោតមោ តថា ធម្មំ ទេសេតុ យថា មយំ ឥមស្ស ភោតោ គោតមស្ស សំខិត្តេន ភាសិតស្ស, វិត្ថារេន អត្ថំ អវិភត្តស្ស, វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានេយ្យាមា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, គហបតយោ, សុណាថ សាធុកំ មនសិ ករោថ, ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ ភោ’’តិ ខោ វេរញ្ជកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

៤៤៥. ‘‘តិវិធំ ខោ, គហបតយោ, កាយេន អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ, ចតុព្ពិធំ វាចាយ អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ, តិវិធំ មនសា អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, គហបតយោ, តិវិធំ កាយេន អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ? ឥធ, គហបតយោ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតី ហោតិ. លុទ្ទោ លោហិតបាណិ ហតប្បហតេ និវិដ្ឋោ អទយាបន្នោ បាណភូតេសុ. អទិន្នាទាយី ខោ បន ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ… តំ អទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទាតា ហោតិ. កាមេសុមិច្ឆាចារី ខោ បន ហោតិ. យា តា មាតុរក្ខិតា… តថារូបាសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ. ឯវំ ខោ, គហបតយោ, តិវិធំ កាយេន អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, គហបតយោ, ចតុព្ពិធំ វាចាយ អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ? ឥធ, គហបតយោ, ឯកច្ចោ មុសាវាទី ហោតិ. សភាគតោ វា… សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ. បិសុណវាចោ ខោ បន ហោតិ. ឥតោ សុត្វា អមុត្រ អក្ខាតា… វគ្គករណិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ. ផរុសវាចោ ខោ បន ហោតិ. យា សា វាចា អណ្ឌកា កក្កសា… តថារូបិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ. សម្ផប្បលាបី ខោ បន ហោតិ. អកាលវាទី… អបរិយន្តវតិំ អនត្ថសំហិតំ. ឯវំ ខោ, គហបតយោ, ចតុព្ពិធំ វាចាយ អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, គហបតយោ, តិវិធំ មនសា អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ? ឥធ, គហបតយោ, ឯកច្ចោ អភិជ្ឈាលុ ហោតិ…បេ… តំ មមស្សា’តិ. ព្យាបន្នចិត្តោ ខោ បន ហោតិ បទុដ្ឋមនសង្កប្បោ – ឥមេ សត្តា ហញ្ញន្តុ វា… មា វា អហេសុ’ន្តិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ខោ បន ហោតិ វិបរីតទស្សនោ – ‘នត្ថិ ទិន្នំ, នត្ថិ យិដ្ឋំ… សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឯវំ ខោ, គហបតយោ, តិវិធំ មនសា អធម្មចារី វិសមចារី ហោតិ.

‘‘ឯវំ អធម្មចរិយាវិសមចរិយាហេតុ ខោ, គហបតយោ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជន្តិ.

៤៤៦. ‘‘តិវិធំ ខោ, គហបតយោ, កាយេន ធម្មចារី សមចារី ហោតិ, ចតុព្ពិធំ វាចាយ ធម្មចារី សមចារី ហោតិ, តិវិធំ មនសា ធម្មចារី សមចារី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, គហបតយោ, តិវិធំ កាយេន ធម្មចារី សមចារី ហោតិ? ឥធ, គហបតយោ, ឯកច្ចោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, និហិតទណ្ឌោ និហិតសត្ថោ លជ្ជី ទយាបន្នោ សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហរតិ. អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ ហោតិ, យំ តំ បរស្ស… តំ នាទិន្នំ ថេយ្យសង្ខាតំ អាទាតា ហោតិ. កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ… តថារូបាសុ ន ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ. ឯវំ ខោ, គហបតយោ, តិវិធំ កាយេន ធម្មចារី សមចារី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, គហបតយោ, ចតុព្ពិធំ វាចាយ ធម្មចារី សមចារី ហោតិ? ឥធ, គហបតយោ, ឯកច្ចោ មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ ហោតិ. សភាគតោ វា…បេ… ន សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ. បិសុណំ វាចំ បហាយ… សមគ្គករណិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ. ផរុសំ វាចំ បហាយ… តថារូបិំ វាចំ ភាសិតា ហោតិ. សម្ផប្បលាបំ បហាយ… កាលេន សាបទេសំ បរិយន្តវតិំ អត្ថសំហិតំ. ឯវំ ខោ, គហបតយោ, ចតុព្ពិធំ វាចាយ ធម្មចារី សមចារី ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, គហបតយោ, តិវិធំ មនសា ធម្មចារី សមចារី ហោតិ? ឥធ, គហបតយោ, ឯកច្ចោ អនភិជ្ឈាលុ ហោតិ. យំ តំ បរស្ស បរវិត្តូបករណំ តំ នាភិជ្ឈាតា ហោតិ ‘អហោ វត យំ បរស្ស, តំ មមស្សា’តិ. អព្យាបន្នចិត្តោ ខោ បន ហោតិ អប្បទុដ្ឋមនសង្កប្បោ – ‘ឥមេ សត្តា អវេរា អព្យាពជ្ឈា អនីឃា សុខី អត្តានំ បរិហរន្តូ’តិ. សម្មាទិដ្ឋិកោ ខោ បន ហោតិ អវិបរីតទស្សនោ – ‘អត្ថិ ទិន្នំ, អត្ថិ យិដ្ឋំ… សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’តិ. ឯវំ ខោ, គហបតយោ, តិវិធំ មនសា ធម្មចារី សមចារី ហោតិ.

‘‘ឯវំ ធម្មចរិយាសមចរិយាហេតុ ខោ, គហបតយោ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ.

៤៤៧. ‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, គហបតយោ, ធម្មចារី សមចារី – ‘អហោ វតាហំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ខត្តិយមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ’ន្តិ; ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ, យំ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ខត្តិយមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ធម្មចារី សមចារី.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, គហបតយោ, ធម្មចារី សមចារី – ‘អហោ វតាហំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ព្រាហ្មណមហាសាលានំ គហបតិមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ’ន្តិ; ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ, យំ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា គហបតិមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ធម្មចារី សមចារី.

‘‘អាកង្កេយ្យ ចេ, គហបតយោ, ធម្មចារី សមចារី – ‘អហោ វតាហំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ’ន្តិ; ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ, យំ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ធម្មចារី សមចារី.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, គហបតយោ, ធម្មចារី សមចារី – ‘អហោ វតាហំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា តាវតិំសានំ ទេវានំ… យាមានំ ទេវានំ… តុសិតានំ ទេវានំ… និម្មានរតីនំ ទេវានំ… បរនិម្មិតវសវត្តីនំ ទេវានំ… ព្រហ្មកាយិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ’ន្តិ; ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ, យំ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ព្រហ្មកាយិកានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ធម្មចារី សមចារី.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, គហបតយោ, ធម្មចារី សមចារី – ‘អហោ វតាហំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អាភានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ’ន្តិ; ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ, យំ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អាភានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ធម្មចារី សមចារី.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, គហបតយោ, ធម្មចារី សមចារី ‘អហោ វតាហំ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បរិត្តាភានំ ទេវានំ…បេ… អប្បមាណាភានំ ទេវានំ… អាភស្សរានំ ទេវានំ… បរិត្តសុភានំ ទេវានំ… អប្បមាណសុភានំ ទេវានំ… សុភកិណ្ហានំ ទេវានំ … វេហប្ផលានំ ទេវានំ… អវិហានំ ទេវានំ… អតប្បានំ ទេវានំ… សុទស្សានំ ទេវានំ… សុទស្សីនំ ទេវានំ… អកនិដ្ឋានំ ទេវានំ… អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ… វិញ្ញាណញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនូបគានំ ទេវានំ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ’ន្តិ; ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ, យំ សោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ធម្មចារី សមចារី.

‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ គហបតយោ ធម្មចារី សមចារី – ‘អហោ វតាហំ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ’ន្តិ; ឋានំ ខោ បនេតំ វិជ្ជតិ, ‘យំ សោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ធម្មចារី សមចារី’’’តិ.

៤៤៨. ឯវំ វុត្តេ, វេរញ្ជកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ ភោ គោតម! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ, ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯតេ មយំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាម ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកេ នោ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតេ សរណំ គតេ’’តិ.

វេរញ្ជកសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.