២. មហាគោសិង្គសុត្តំ

៣៣២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា គោសិង្គសាលវនទាយេ វិហរតិ សម្ពហុលេហិ អភិញ្ញាតេហិ អភិញ្ញាតេហិ ថេរេហិ សាវកេហិ សទ្ធិំ – អាយស្មតា ច សារិបុត្តេន អាយស្មតា ច មហាមោគ្គល្លានេន អាយស្មតា ច មហាកស្សបេន អាយស្មតា ច អនុរុទ្ធេន អាយស្មតា ច រេវតេន អាយស្មតា ច អានន្ទេន, អញ្ញេហិ ច អភិញ្ញាតេហិ អភិញ្ញាតេហិ ថេរេហិ សាវកេហិ សទ្ធិំ. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា មហាកស្សបោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ ឯតទវោច – ‘‘អាយាមាវុសោ, កស្សប, យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិស្សាម ធម្មស្សវនាយា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មា ច មហាមោគ្គល្លានោ អាយស្មា ច មហាកស្សបោ អាយស្មា ច អនុរុទ្ធោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិំសុ ធម្មស្សវនាយ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អាយស្មន្តញ្ច មហាមោគ្គល្លានំ អាយស្មន្តញ្ច មហាកស្សបំ អាយស្មន្តញ្ច អនុរុទ្ធំ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមន្តេ ធម្មស្សវនាយ. ទិស្វាន យេនាយស្មា រេវតោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោច – ‘‘ឧបសង្កមន្តា ខោ អមូ, អាវុសោ [អាយស្មន្តាវុសោ (ក.)] រេវត, សប្បុរិសា យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេន ធម្មស្សវនាយ. អាយាមាវុសោ រេវត, យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិស្សាម ធម្មស្សវនាយា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មា ច រេវតោ អាយស្មា ច អានន្ទោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិំសុ ធម្មស្សវនាយ.

៣៣៣. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តញ្ច រេវតំ អាយស្មន្តញ្ច អានន្ទំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ. ទិស្វាន អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតុ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ! ស្វាគតំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ភគវតោ ឧបដ្ឋាកស្ស ភគវតោ សន្តិកាវចរស្ស! រមណីយំ, អាវុសោ អានន្ទ, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា [សព្ពបាលិផុល្លា (សី.)] សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ; កថំរូបេន, អាវុសោ អានន្ទ, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ. យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថា សព្យញ្ជនា; កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ, ធាតា [ធតា (សី. ស្យា. កំ. បី.)], វចសា បរិចិតា, មនសានុបេក្ខិតា, ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា. សោ ចតស្សន្នំ បរិសានំ ធម្មំ ទេសេតិ បរិមណ្ឌលេហិ បទព្យញ្ជនេហិ អនុប្បពន្ធេហិ [អប្បពទ្ធេហិ (សី. បី.)] អនុសយសមុគ្ឃាតាយ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ.

៣៣៤. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោច – ‘‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ រេវត, អាយស្មតា អានន្ទេន យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ រេវតំ បុច្ឆាម – ‘រមណីយំ, អាវុសោ រេវត, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ; កថំរូបេន, អាវុសោ រេវត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ បដិសល្លានារាមោ ហោតិ បដិសល្លានរតោ, អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ អនិរាកតជ្ឈានោ, វិបស្សនាយ សមន្នាគតោ, ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ.

៣៣៥. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោច – ‘‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ អនុរុទ្ធ, អាយស្មតា រេវតេន យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ បុច្ឆាម – ‘រមណីយំ, អាវុសោ អនុរុទ្ធ, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ; កថំរូបេន, អាវុសោ អនុរុទ្ធ, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សហស្សំ លោកានំ វោលោកេតិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ចក្ខុមា បុរិសោ ឧបរិបាសាទវរគតោ សហស្សំ នេមិមណ្ឌលានំ វោលោកេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សហស្សំ លោកានំ វោលោកេតិ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ.

៣៣៦. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ ឯតទវោច – ‘‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ កស្សប, អាយស្មតា អនុរុទ្ធេន យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ បុច្ឆាម – ‘រមណីយំ, អាវុសោ កស្សប, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ; កថំរូបេន, អាវុសោ កស្សប, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ អត្តនា ច អារញ្ញិកោ ហោតិ អារញ្ញិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បិណ្ឌបាតិកោ ហោតិ បិណ្ឌបាតិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បំសុកូលិកោ ហោតិ បំសុកូលិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច តេចីវរិកោ ហោតិ តេចីវរិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច អប្បិច្ឆោ ហោតិ អប្បិច្ឆតាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច សន្តុដ្ឋោ ហោតិ សន្តុដ្ឋិយា ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បវិវិត្តោ ហោតិ បវិវេកស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច អសំសដ្ឋោ ហោតិ អសំសគ្គស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច អារទ្ធវីរិយោ ហោតិ វីរិយារម្ភស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ ហោតិ សីលសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច សមាធិសម្បន្នោ ហោតិ សមាធិសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បញ្ញាសម្បន្នោ ហោតិ បញ្ញាសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច វិមុត្តិសម្បន្នោ ហោតិ វិមុត្តិសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ.

៣៣៧. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច – ‘‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, អាយស្មតា មហាកស្សបេន យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ បុច្ឆាម – ‘រមណីយំ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ; កថំរូបេន, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ទ្វេ ភិក្ខូ អភិធម្មកថំ កថេន្តិ, តេ អញ្ញមញ្ញំ បញ្ហំ បុច្ឆន្តិ, អញ្ញមញ្ញស្ស បញ្ហំ បុដ្ឋា វិស្សជ្ជេន្តិ, នោ ច សំសាទេន្តិ [សំសារេន្តិ (ក.)], ធម្មី ច នេសំ កថា បវត្តិនី ហោតិ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ.

៣៣៨. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច – ‘‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, អម្ហេហិ សព្ពេហេវ យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ បុច្ឆាម – ‘រមណីយំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ; កថំរូបេន, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ? ‘‘ឥធាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ ចិត្តំ វសំ វត្តេតិ, នោ ច ភិក្ខុ ចិត្តស្ស វសេន វត្តតិ. សោ យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ មជ្ឈន្ហិកសមយំ [មជ្ឈន្តិកសមយំ (សី. ស្យា. កំ. បី. ក.)] វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ សាយន្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា សាយន្ហសមយំ វិហរតិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, រញ្ញោ វា រាជមហាមត្តស្ស វា នានារត្តានំ ទុស្សានំ ទុស្សករណ្ឌកោ បូរោ អស្ស. សោ យញ្ញទេវ ទុស្សយុគំ អាកង្ខេយ្យ បុព្ពណ្ហសមយំ បារុបិតុំ, តំ តទេវ ទុស្សយុគំ បុព្ពណ្ហសមយំ បារុបេយ្យ; យញ្ញទេវ ទុស្សយុគំ អាកង្ខេយ្យ មជ្ឈន្ហិកសមយំ បារុបិតុំ, តំ តទេវ ទុស្សយុគំ មជ្ឈន្ហិកសមយំ បារុបេយ្យ; យញ្ញទេវ ទុស្សយុគំ អាកង្ខេយ្យ សាយន្ហសមយំ បារុបិតុំ, តំ តទេវ ទុស្សយុគំ សាយន្ហសមយំ បារុបេយ្យ. ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ ចិត្តំ វសំ វត្តេតិ, នោ ច ភិក្ខុ ចិត្តស្ស វសេន វត្តតិ. សោ យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ សាយន្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា សាយន្ហសមយំ វិហរតិ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ.

៣៣៩. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ តេ អាយស្មន្តេ ឯតទវោច – ‘‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ, អម្ហេហិ សព្ពេហេវ យថាសកំ បដិភានំ. អាយាមាវុសោ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិស្សាម; ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ ភគវតោ អារោចេស្សាម. យថា នោ ភគវា ព្យាករិស្សតិ តថា នំ ធារេស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ អាយស្មន្តោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស បច្ចស្សោសុំ. អថ ខោ តេ អាយស្មន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អទ្ទសំ ខោ អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តញ្ច រេវតំ អាយស្មន្តញ្ច អានន្ទំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ. ទិស្វាន អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោចំ – ‘ឯតុ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ! ស្វាគតំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ភគវតោ ឧបដ្ឋាកស្ស ភគវតោ សន្តិកាវចរស្ស! រមណីយំ, អាវុសោ អានន្ទ, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ; កថំរូបេន, អាវុសោ អានន្ទ, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’តិ? ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ មំ ឯតទវោច – ‘ឥធាវុសោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ…បេ… អនុសយសមុគ្ឃាតាយ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យថា តំ អានន្ទោវ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ. អានន្ទោ ហិ, សារិបុត្ត, ពហុស្សុតោ សុតធរោ សុតសន្និចយោ. យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថា សព្យញ្ជនា; កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ, ធាតា, វចសា បរិចិតា, មនសានុបេក្ខិតា, ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា. សោ ចតស្សន្នំ បរិសានំ ធម្មំ ទេសេតិ បរិមណ្ឌលេហិ បទព្យញ្ជនេហិ អនុប្បពន្ធេហិ អនុសយសមុគ្ឃាតាយា’’តិ.

៣៤០. ‘‘ឯវំ វុត្តេ, អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោចំ – ‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ រេវត អាយស្មតា អានន្ទេន យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ រេវតំ បុច្ឆាម – រមណីយំ, អាវុសោ រេវត, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា មញ្ញេ គន្ធា សម្បវន្តិ. កថំរូបេន, អាវុសោ រេវត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’តិ? ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, អាយស្មា រេវតោ មំ ឯតទវោច – ‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត ភិក្ខុ បដិសល្លានារាមោ ហោតិ បដិសល្លានរតោ, អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ, អនិរាកតជ្ឈានោ, វិបស្សនាយ សមន្នាគតោ, ព្រូហេតា សុញ្ញាគារានំ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យថា តំ រេវតោវ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ. រេវតោ ហិ, សារិបុត្ត, បដិសល្លានារាមោ បដិសល្លានរតោ, អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថមនុយុត្តោ អនិរាកតជ្ឈានោ, វិបស្សនាយ សមន្នាគតោ ព្រូហេតា សុញ្ញាគារាន’’ន្តិ.

៣៤១. ‘‘ឯវំ វុត្តេ, អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ អនុរុទ្ធំ ឯតទវោចំ – ‘ព្យាកតំ ខោ អាវុសោ អនុរុទ្ធ អាយស្មតា រេវតេន…បេ… កថំរូបេន, អាវុសោ អនុរុទ្ធ, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’តិ. ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, អាយស្មា អនុរុទ្ធោ មំ ឯតទវោច – ‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សហស្សំ លោកានំ វោលោកេតិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ចក្ខុមា បុរិសោ…បេ… ឯវរូបេន ខោ អាវុសោ សារិបុត្ត ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត, យថា តំ អនុរុទ្ធោវ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ. អនុរុទ្ធោ ហិ, សារិបុត្ត, ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សហស្សំ លោកានំ វោលោកេតី’’តិ.

៣៤២. ‘‘ឯវំ វុត្តេ, អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ ឯតទវោចំ – ‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ កស្សប អាយស្មតា អនុរុទ្ធេន យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ បុច្ឆាម…បេ… កថំ រូបេន ខោ, អាវុសោ កស្សប, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’តិ? ឯវំ វុត្តេ ភន្តេ, អាយស្មា មហាកស្សបោ មំ ឯតទវោច – ‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុ អត្តនា ច អារញ្ញិកោ ហោតិ អារញ្ញិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បិណ្ឌបាតិកោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច បំសុកូលិកោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច តេចីវរិកោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច អប្បិច្ឆោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច សន្តុដ្ឋោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច បវិវិត្តោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច អសំសដ្ឋោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច អារទ្ធវីរិយោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច សមាធិសម្បន្នោ ហោតិ…បេ… អត្តនា ច បញ្ញាសម្បន្នោ ហោតិ… អត្តនា ច វិមុត្តិសម្បន្នោ ហោតិ… អត្តនា ច វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ ហោតិ វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! យថា តំ កស្សបោវ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ. កស្សបោ ហិ, សារិបុត្ត, អត្តនា ច អារញ្ញិកោ អារញ្ញិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បិណ្ឌបាតិកោ បិណ្ឌបាតិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បំសុកូលិកោ បំសុកូលិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច តេចីវរិកោ តេចីវរិកត្តស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច អប្បិច្ឆោ អប្បិច្ឆតាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច សន្តុដ្ឋោ សន្តុដ្ឋិយា ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បវិវិត្តោ បវិវេកស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច អសំសដ្ឋោ អសំសគ្គស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច អារទ្ធវីរិយោ វីរិយារម្ភស្ស ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច សីលសម្បន្នោ សីលសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច សមាធិសម្បន្នោ សមាធិសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច បញ្ញាសម្បន្នោ បញ្ញាសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច វិមុត្តិសម្បន្នោ វិមុត្តិសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី, អត្តនា ច វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បទាយ ច វណ្ណវាទី’’តិ.

៣៤៣. ‘‘ឯវំ វុត្តេ, អហំ ភន្តេ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោចំ – ‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, អាយស្មតា មហាកស្សបេន យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ បុច្ឆាម…បេ… កថំរូបេន, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’តិ? ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ មំ ឯតទវោច – ‘ឥធាវុសោ សារិបុត្ត, ទ្វេ ភិក្ខូ អភិធម្មកថំ កថេន្តិ. តេ អញ្ញមញ្ញំ បញ្ហំ បុច្ឆន្តិ, អញ្ញមញ្ញស្ស បញ្ហំ បុដ្ឋា វិស្សជ្ជេន្តិ, នោ ច សំសាទេន្តិ, ធម្មី ច នេសំ កថា បវត្តិនី ហោតិ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត, យថា តំ មោគ្គល្លានោវ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ. មោគ្គល្លានោ ហិ, សារិបុត្ត, ធម្មកថិកោ’’តិ.

៣៤៤. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោចំ – ‘ព្យាកតំ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, អម្ហេហិ សព្ពេហេវ យថាសកំ បដិភានំ. តត្ថ ទានិ មយំ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ បុច្ឆាម – រមណីយំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, គោសិង្គសាលវនំ, ទោសិនា រត្តិ, សព្ពផាលិផុល្លា សាលា, ទិព្ពា, មញ្ញេ, គន្ធា សម្បវន្តិ. កថំរូបេន, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’តិ? ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ មំ ឯតទវោច – ‘ឥធាវុសោ, មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ ចិត្តំ វសំ វត្តេតិ នោ ច ភិក្ខុ ចិត្តស្ស វសេន វត្តតិ. សោ យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ សាយន្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា សាយន្ហសមយំ វិហរតិ. សេយ្យថាបិ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, រញ្ញោ វា រាជមហាមត្តស្ស វា នានារត្តានំ ទុស្សានំ ទុស្សករណ្ឌកោ បូរោ អស្ស. សោ យញ្ញទេវ ទុស្សយុគំ អាកង្ខេយ្យ បុព្ពណ្ហសមយំ បារុបិតុំ, តំ តទេវ ទុស្សយុគំ បុព្ពណ្ហសមយំ បារុបេយ្យ; យញ្ញទេវ ទុស្សយុគំ អាកង្ខេយ្យ មជ្ឈន្ហិកសមយំ បារុបិតុំ, តំ តទេវ ទុស្សយុគំ មជ្ឈន្ហិកសមយំ បារុបេយ្យ; យញ្ញទេវ ទុស្សយុគំ អាកង្ខេយ្យ សាយន្ហសមយំ បារុបិតុំ, តំ តទេវ ទុស្សយុគំ សាយន្ហសមយំ បារុបេយ្យ. ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុ ចិត្តំ វសំ វត្តេតិ, នោ ច ភិក្ខុ ចិត្តស្ស វសេន វត្តតិ. សោ យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ សាយន្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា សាយន្ហសមយំ វិហរតិ. ឯវរូបេន ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’’តិ. ‘‘សាធុ សាធុ, មោគ្គល្លាន! យថា តំ សារិបុត្តោវ សម្មា ព្យាករមានោ ព្យាករេយ្យ. សារិបុត្តោ ហិ, មោគ្គល្លាន, ចិត្តំ វសំ វត្តេតិ នោ ច សារិបុត្តោ ចិត្តស្ស វសេន វត្តតិ. សោ យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា មជ្ឈន្ហិកសមយំ វិហរតិ; យាយ វិហារសមាបត្តិយា អាកង្ខតិ សាយន្ហសមយំ វិហរិតុំ, តាយ វិហារសមាបត្តិយា សាយន្ហសមយំ វិហរតី’’តិ.

៣៤៥. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កស្ស នុ ខោ, ភន្តេ, សុភាសិត’’ន្តិ? ‘‘សព្ពេសំ វោ, សារិបុត្ត, សុភាសិតំ បរិយាយេន. អបិ ច មមបិ សុណាថ យថារូបេន ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យ. ឥធ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ និសីទតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា – ‘ន តាវាហំ ឥមំ បល្លង្កំ ភិន្ទិស្សាមិ យាវ មេ នានុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចិស្សតី’តិ. ឯវរូបេន ខោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ អាយស្មន្តោ [តេ ភិក្ខូ (ក.)] ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

មហាគោសិង្គសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.