៧. វត្ថសុត្តំ

៧០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, វត្ថំ សំកិលិដ្ឋំ មលគ្គហិតំ; តមេនំ រជកោ យស្មិំ យស្មិំ រង្គជាតេ ឧបសំហរេយ្យ – យទិ នីលកាយ យទិ បីតកាយ យទិ លោហិតកាយ យទិ មញ្ជិដ្ឋកាយ [មញ្ជេដ្ឋកាយ (សី. បី.), មញ្ជេដ្ឋិកាយ (ស្យា.)] ទុរត្តវណ្ណមេវស្ស អបរិសុទ្ធវណ្ណមេវស្ស. តំ កិស្ស ហេតុ? អបរិសុទ្ធត្តា, ភិក្ខវេ, វត្ថស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចិត្តេ សំកិលិដ្ឋេ, ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, វត្ថំ បរិសុទ្ធំ បរិយោទាតំ; តមេនំ រជកោ យស្មិំ យស្មិំ រង្គជាតេ ឧបសំហរេយ្យ – យទិ នីលកាយ យទិ បីតកាយ យទិ លោហិតកាយ យទិ មញ្ជិដ្ឋកាយ – សុរត្តវណ្ណមេវស្ស បរិសុទ្ធវណ្ណមេវស្ស. តំ កិស្ស ហេតុ? បរិសុទ្ធត្តា, ភិក្ខវេ, វត្ថស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចិត្តេ អសំកិលិដ្ឋេ, សុគតិ បាដិកង្ខា.

៧១. ‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសា? អភិជ្ឈាវិសមលោភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, ព្យាបាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, កោធោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, ឧបនាហោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, មក្ខោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, បឡាសោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, ឥស្សា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, មច្ឆរិយំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, មាយា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, សាឋេយ្យំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, ថម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, សារម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, មានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, អតិមានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, មទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ, បមាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ.

៧២. ‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘អភិជ្ឈាវិសមលោភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា អភិជ្ឈាវិសមលោភំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘ព្យាបាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ព្យាបាទំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘កោធោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា កោធំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘ឧបនាហោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ឧបនាហំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘មក្ខោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មក្ខំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘បឡាសោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា បឡាសំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘ឥស្សា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ឥស្សំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘មច្ឆរិយំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មច្ឆរិយំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘មាយា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មាយំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘សាឋេយ្យំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា សាឋេយ្យំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘ថម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ថម្ភំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘សារម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា សារម្ភំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘មានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មានំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘អតិមានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា អតិមានំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘មទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មទំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ; ‘បមាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា បមាទំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសំ បជហតិ.

៧៣. ‘‘យតោ ខោ [យតោ ច ខោ (សី. ស្យា.)], ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘អភិជ្ឈាវិសមលោភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា អភិជ្ឈាវិសមលោភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ, ‘ព្យាបាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ព្យាបាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘កោធោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា កោធោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘ឧបនាហោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ឧបនាហោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘មក្ខោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មក្ខោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘បឡាសោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា បឡាសោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘ឥស្សា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ឥស្សា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘មច្ឆរិយំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មច្ឆរិយំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘មាយា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មាយា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘សាឋេយ្យំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា សាឋេយ្យំ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘ថម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា ថម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘សារម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា សារម្ភោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘មានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘អតិមានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា អតិមានោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘មទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា មទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ; ‘បមាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ’តិ – ឥតិ វិទិត្វា បមាទោ ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសោ បហីនោ ហោតិ.

៧៤. ‘‘សោ ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ; ធម្មេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ; សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, ឧជុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, ញាយប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, សាមីចិប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ, យទិទំ ចត្តារិ បុរិសយុគានិ, អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា. ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ, អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្សា’តិ.

៧៥. ‘‘យថោធិ [យតោធិ (អដ្ឋកថាយំ បាឋន្តរំ)] ខោ បនស្ស ចត្តំ ហោតិ វន្តំ មុត្តំ បហីនំ បដិនិស្សដ្ឋំ, សោ ‘ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោម្ហី’តិ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ. បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ; ‘ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោម្ហី’តិ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ; បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ. ‘យថោធិ ខោ បន មេ ចត្តំ វន្តំ មុត្តំ បហីនំ បដិនិស្សដ្ឋ’ន្តិ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ជំ; បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ.

៧៦. ‘‘ស ខោ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំសីលោ ឯវំធម្មោ ឯវំបញ្ញោ សាលីនំ ចេបិ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជតិ វិចិតកាឡកំ អនេកសូបំ អនេកព្យញ្ជនំ, នេវស្ស តំ ហោតិ អន្តរាយាយ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, វត្ថំ សំកិលិដ្ឋំ មលគ្គហិតំ អច្ឆោទកំ អាគម្ម បរិសុទ្ធំ ហោតិ បរិយោទាតំ, ឧក្កាមុខំ វា បនាគម្ម ជាតរូបំ បរិសុទ្ធំ ហោតិ បរិយោទាតំ, ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំសីលោ ឯវំធម្មោ ឯវំបញ្ញោ សាលីនំ ចេបិ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជតិ វិចិតកាឡកំ អនេកសូបំ អនេកព្យញ្ជនំ, នេវស្ស តំ ហោតិ អន្តរាយាយ.

៧៧. ‘‘សោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ [ចតុត្ថិំ (សី. បី.)]. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ; ករុណាសហគតេន ចេតសា…បេ… មុទិតាសហគតេន ចេតសា…បេ… ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតិ.

៧៨. ‘‘សោ ‘អត្ថិ ឥទំ, អត្ថិ ហីនំ, អត្ថិ បណីតំ, អត្ថិ ឥមស្ស សញ្ញាគតស្ស ឧត្តរិំ និស្សរណ’ន្តិ បជានាតិ. តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ – ‘ភិក្ខុ សិនាតោ អន្តរេន សិនានេនា’’’តិ.

៧៩. តេន ខោ បន សមយេន សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘គច្ឆតិ បន ភវំ គោតមោ ពាហុកំ នទិំ សិនាយិតុ’’ន្តិ? ‘‘កិំ, ព្រាហ្មណ, ពាហុកាយ នទិយា? កិំ ពាហុកា នទី ករិស្សតី’’តិ? ‘‘លោក្ខសម្មតា [លោខ្យសម្មតា (សី.), មោក្ខសម្មតា (បី.)] ហិ, ភោ គោតម, ពាហុកា នទី ពហុជនស្ស, បុញ្ញសម្មតា ហិ, ភោ គោតម, ពាហុកា នទី ពហុជនស្ស, ពាហុកាយ បន នទិយា ពហុជនោ បាបកម្មំ កតំ បវាហេតី’’តិ. អថ ខោ ភគវា សុន្ទរិកភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘ពាហុកំ អធិកក្កញ្ច, គយំ សុន្ទរិកំ មបិ [សុន្ទរិកាមបិ (សី. ស្យា. បី.), សុន្ទរិកំ មហិំ (ឥតិបិ)];

សរស្សតិំ បយាគញ្ច, អថោ ពាហុមតិំ នទិំ;

និច្ចម្បិ ពាលោ បក្ខន្ទោ [បក្ខន្នោ (សី. ស្យា. បី.)], កណ្ហកម្មោ ន សុជ្ឈតិ.

‘‘កិំ សុន្ទរិកា ករិស្សតិ, កិំ បយាគា [បយាគោ (សី. ស្យា. បី.)] កិំ ពាហុកា នទី;

វេរិំ កតកិព្ពិសំ នរំ, ន ហិ នំ សោធយេ បាបកម្មិនំ.

‘‘សុទ្ធស្ស វេ សទា ផគ្គុ, សុទ្ធស្សុបោសថោ សទា;

សុទ្ធស្ស សុចិកម្មស្ស, សទា សម្បជ្ជតេ វតំ;

ឥធេវ សិនាហិ ព្រាហ្មណ, សព្ពភូតេសុ ករោហិ ខេមតំ.

‘‘សចេ មុសា ន ភណសិ, សចេ បាណំ ន ហិំសសិ;

សចេ អទិន្នំ នាទិយសិ, សទ្ទហានោ អមច្ឆរី;

កិំ កាហសិ គយំ គន្ត្វា, ឧទបានោបិ តេ គយា’’តិ.

៨០. ឯវំ វុត្តេ, សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. លភេយ្យាហំ ភោតោ គោតមស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ. អលត្ថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា ភារទ្វាជោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ខោ បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសីតិ.

វត្ថសុត្តំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.