៧. ចូឡវគ្គោ

១. បឋមលកុណ្ឌកភទ្ទិយសុត្តំ

៦១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ លកុណ្ឌកភទ្ទិយំ អនេកបរិយាយេន ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ [សមាទាបេតិ (?)] សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ លកុណ្ឌកភទ្ទិយស្ស អាយស្មតា សារិបុត្តេន អនេកបរិយាយេន ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិយមានស្ស សមាទបិយមានស្ស សមុត្តេជិយមានស្ស សម្បហំសិយមានស្ស អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចិ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ លកុណ្ឌកភទ្ទិយំ អាយស្មតា សារិបុត្តេន អនេកបរិយាយេន ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិយមានំ សមាទបិយមានំ សមុត្តេជិយមានំ សម្បហំសិយមានំ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្តំ [វិមុត្តចិត្តំ (?)].

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘ឧទ្ធំ អធោ សព្ពធិ វិប្បមុត្តោ, អយំហមស្មីតិ [អយមហមស្មីតិ (សី. ស្យា. បី.)] អនានុបស្សី;

ឯវំ វិមុត្តោ ឧទតារិ ឱឃំ, អតិណ្ណបុព្ពំ អបុនព្ភវាយា’’តិ. បឋមំ;

២. ទុតិយលកុណ្ឌកភទ្ទិយសុត្តំ

៦២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សារិបុត្តោ អាយស្មន្តំ លកុណ្ឌកភទ្ទិយំ សេខំ [សេក្ខោតិ (ស្យា.), សេខោតិ (បី.)] មញ្ញមានោ ភិយ្យោសោមត្តាយ អនេកបរិយាយេន ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អាយស្មន្តំ លកុណ្ឌកភទ្ទិយំ សេខំ មញ្ញមានំ ភិយ្យោសោមត្តាយ អនេកបរិយាយេន ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេន្តំ សមាទបេន្តំ សមុត្តេជេន្តំ សម្បហំសេន្តំ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘អច្ឆេច្ឆិ [អច្ឆេជ្ជិ (ក. សី.), អច្ឆិជ្ជិ (ក. សី. ស្យា.), អឆិជ្ជិ (ក.)] វដ្ដំ ព្យគា និរាសំ, វិសុក្ខា សរិតា ន សន្ទតិ;

ឆិន្នំ វដ្ដំ ន វត្តតិ, ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សា’’តិ. ទុតិយំ;

៣. បឋមសត្តសុត្តំ

៦៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា មនុស្សា យេភុយ្យេន កាមេសុ អតិវេលំ សត្តា ( ) [(ហោន្តិ) (ពហូសុ) អដ្ឋកថាយ សំសន្ទេតព្ពំ] រត្តា គិទ្ធា គធិតា [គថិតា (សី.)] មុច្ឆិតា អជ្ឈោបន្នា សម្មត្តកជាតា កាមេសុ វិហរន្តិ.

អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ បាវិសិំសុ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, សាវត្ថិយា មនុស្សា យេភុយ្យេន កាមេសុ អតិវេលំ សត្តា រត្តា គិទ្ធា គធិតា មុច្ឆិតា អជ្ឈោបន្នា សម្មត្តកជាតា កាមេសុ វិហរន្តី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘កាមេសុ សត្តា កាមសង្គសត្តា,

សំយោជនេ វជ្ជមបស្សមានា;

ន ហិ ជាតុ សំយោជនសង្គសត្តា,

ឱឃំ តរេយ្យុំ វិបុលំ មហន្ត’’ន្តិ. តតិយំ;

៤. ទុតិយសត្តសុត្តំ

៦៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា មនុស្សា យេភុយ្យេន កាមេសុ សត្តា ( ) [(ហោន្តិ) (ពហូសុ) អដ្ឋកថាយ សំសន្ទេតព្ពំ] រត្តា គិទ្ធា គធិតា មុច្ឆិតា អជ្ឈោបន្នា អន្ធីកតា សម្មត្តកជាតា កាមេសុ វិហរន្តិ.

អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា សាវត្ថិយា តេ មនុស្សេ យេភុយ្យេន កាមេសុ សត្តេ រត្តេ គិទ្ធេ គធិតេ មុច្ឆិតេ អជ្ឈោបន្នេ អន្ធីកតេ សម្មត្តកជាតេ កាមេសុ វិហរន្តេ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា;

បមត្តពន្ធុនា ពទ្ធា, មច្ឆាវ កុមិនាមុខេ;

ជរាមរណមន្វេន្តិ [ជរាមរណំ គច្ឆន្តិ (សី. ស្យា.)], វច្ឆោ ខីរបកោវ មាតរ’’ន្តិ. ចតុត្ថំ;

៥. អបរលកុណ្ឌកភទ្ទិយសុត្តំ

៦៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា លកុណ្ឌកភទ្ទិយោ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ លកុណ្ឌកភទ្ទិយំ ទូរតោវ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អាគច្ឆន្តំ ទុព្ពណ្ណំ ទុទ្ទសិកំ ឱកោដិមកំ យេភុយ្យេន ភិក្ខូនំ បរិភូតរូបំ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

‘‘បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯតំ ភិក្ខុំ ទូរតោវ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អាគច្ឆន្តំ ទុព្ពណ្ណំ ទុទ្ទសិកំ ឱកោដិមកំ យេភុយ្យេន ភិក្ខូនំ បរិភូតរូប’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ.

‘‘ឯសោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ. ន ច សា សមាបត្តិ សុលភរូបា យា តេន ភិក្ខុនា អសមាបន្នបុព្ពា. យស្ស ចត្ថាយ [យស្សត្ថាយ (សី. ក.)] កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘នេលង្គោ សេតបច្ឆាទោ, ឯការោ វត្តតី រថោ;

អនីឃំ បស្ស អាយន្តំ, ឆិន្នសោតំ អពន្ធន’’ន្តិ. បញ្ចមំ;

៦. តណ្ហាសង្ខយសុត្តំ

៦៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញោ [អញ្ញាតកោណ្ឌញ្ញោ (សព្ពត្ថ)] ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ បច្ចវេក្ខមានោ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញំ អវិទូរេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ បច្ចវេក្ខមានំ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យស្ស មូលំ ឆមា នត្ថិ, បណ្ណា នត្ថិ កុតោ លតា;

តំ ធីរំ ពន្ធនា មុត្តំ, កោ តំ និន្ទិតុមរហតិ;

ទេវាបិ នំ បសំសន្តិ, ព្រហ្មុនាបិ បសំសិតោ’’តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. បបញ្ចខយសុត្តំ

៦៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា អត្តនោ បបញ្ចសញ្ញាសង្ខាបហានំ បច្ចវេក្ខមានោ និសិន្នោ ហោតិ.

អថ ខោ ភគវា អត្តនោ បបញ្ចសញ្ញាសង្ខាបហានំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យស្ស បបញ្ចា ឋិតិ ច នត្ថិ,

សន្ទានំ បលិឃញ្ច វីតិវត្តោ;

តំ និត្តណ្ហំ មុនិំ ចរន្តំ,

នាវជានាតិ សទេវកោបិ លោកោ’’តិ. សត្តមំ;

៨. កច្ចានសុត្តំ

៦៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាកច្ចានោ ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ កាយគតាយ សតិយា អជ្ឈត្តំ បរិមុខំ សូបដ្ឋិតាយ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាកច្ចានំ អវិទូរេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ កាយគតាយ សតិយា អជ្ឈត្តំ បរិមុខំ សូបដ្ឋិតាយ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យស្ស សិយា សព្ពទា សតិ,

សតតំ កាយគតា ឧបដ្ឋិតា;

នោ ចស្ស នោ ច មេ សិយា,

ន ភវិស្សតិ ន ច មេ ភវិស្សតិ;

អនុបុព្ពវិហារិ តត្ថ សោ,

កាលេនេវ តរេ វិសត្តិក’’ន្តិ. អដ្ឋមំ;

៩. ឧទបានសុត្តំ

៦៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា មល្លេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន ថូណំ [ថូនំ (សី. ស្យា. បី.)] នាម មល្លានំ ព្រាហ្មណគាមោ តទវសរិ. អស្សោសុំ ខោ ថូណេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា – ‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ មល្លេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ថូណំ អនុប្បត្តោ’’តិ.( ) [(អថ ខោ តេ ថូណេយ្យកា ព្រាហ្មណគហបតិកា) (?)] ឧទបានំ តិណស្ស ច ភុសស្ស ច យាវ មុខតោ បូរេសុំ – ‘‘មា តេ មុណ្ឌកា សមណកា បានីយំ អបំសូ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា មគ្គា ឱក្កម្ម យេន រុក្ខមូលំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, អានន្ទ, ឯតម្ហា ឧទបានា បានីយំ អាហរា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទានិ សោ, ភន្តេ, ឧទបានោ ថូណេយ្យកេហិ ព្រាហ្មណគហបតិកេហិ តិណស្ស ច ភុសស្ស ច យាវ មុខតោ បូរិតោ – ‘មា តេ មុណ្ឌកា សមណកា បានីយំ អបំសូ’’’តិ.

ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, អានន្ទ, ឯតម្ហា ឧទបានា បានីយំ អាហរា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា បត្តំ គហេត្វា យេន សោ ឧទបានោ តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ សោ ឧទបានោ អាយស្មន្តេ អានន្ទេ ឧបសង្កមន្តេ សព្ពំ តំ តិណញ្ច ភុសញ្ច មុខតោ ឱវមិត្វា អច្ឆស្ស ឧទកស្ស អនាវិលស្ស វិប្បសន្នស្ស យាវ មុខតោ បូរិតោ វិស្សន្ទន្តោ [វិស្សន្ទោ (ក.)] មញ្ញេ អដ្ឋាសិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អច្ឆរិយំ វត, ភោ, អព្ភុតំ វត, ភោ, តថាគតស្ស មហិទ្ធិកតា មហានុភាវតា! អយញ្ហិ សោ ឧទបានោ មយិ ឧបសង្កមន្តេ សព្ពំ តំ តិណញ្ច ភុសញ្ច មុខតោ ឱវមិត្វា អច្ឆស្ស ឧទកស្ស អនាវិលស្ស វិប្បសន្នស្ស យាវ មុខតោ បូរិតោ វិស្សន្ទន្តោ មញ្ញេ ឋិតោ’’តិ!! បត្តេន បានីយំ អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ, តថាគតស្ស មហិទ្ធិកតា មហានុភាវតា! អយញ្ហិ សោ, ភន្តេ, ឧទបានោ មយិ ឧបសង្កមន្តេ សព្ពំ តំ តិណញ្ច ភុសញ្ច មុខតោ ឱវមិត្វា អច្ឆស្ស ឧទកស្ស អនាវិលស្ស វិប្បសន្នស្ស យាវ មុខតោ បូរិតោ វិស្សន្ទន្តោ មញ្ញេ អដ្ឋាសិ!! បិវតុ ភគវា បានីយំ, បិវតុ សុគតោ បានីយ’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘កិំ កយិរា ឧទបានេន,

អាបា ចេ សព្ពទា សិយុំ;

តណ្ហាយ មូលតោ ឆេត្វា,

កិស្ស បរិយេសនំ ចរេ’’តិ. នវមំ;

១០. ឧតេនសុត្តំ

៧០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ ឧតេនស្ស [ឧទេនស្ស (សី. ស្យា. បី.)] ឧយ្យានគតស្ស អន្តេបុរំ ទឌ្ឍំ ហោតិ, បញ្ច ច ឥត្ថិសតានិ [បញ្ច ឥត្ថិសតានិ (សី. ស្យា. បី.)] កាលង្កតានិ ហោន្តិ សាមាវតីបមុខានិ.

អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ កោសម្ពិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិំសុ. កោសម្ពិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, រញ្ញោ ឧតេនស្ស ឧយ្យានគតស្ស អន្តេបុរំ ទឌ្ឍំ, បញ្ច ច ឥត្ថិសតានិ កាលង្កតានិ សាមាវតីបមុខានិ. តាសំ, ភន្តេ, ឧបាសិកានំ កា គតិ កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ?

‘‘សន្តេត្ថ, ភិក្ខវេ, ឧបាសិកាយោ សោតាបន្នា, សន្តិ សកទាគាមិនិយោ, សន្តិ អនាគាមិនិយោ. សព្ពា តា, ភិក្ខវេ, ឧបាសិកាយោ អនិប្ផលា កាលង្កតា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘មោហសម្ពន្ធនោ លោកោ, ភព្ពរូបោវ ទិស្សតិ;

ឧបធិពន្ធនោ [ឧបធិសម្ពន្ធនោ (ក. សី.)] ពាលោ, តមសា បរិវារិតោ;

សស្សតោរិវ [សស្សតិ វិយ (ក. សី.)] ខាយតិ, បស្សតោ នត្ថិ កិញ្ចន’’ន្តិ. ទសមំ;

តស្សុទ្ទានំ –

ទ្វេ ភទ្ទិយា ទ្វេ ច សត្តា, លកុណ្ឌកោ តណ្ហាខយោ;

បបញ្ចខយោ ច កច្ចានោ, ឧទបានញ្ច ឧតេនោតិ.

ចូឡវគ្គោ [ចុល្លវគ្គោ (សី.), ចូលវគ្គោ (បី.)] សត្តមោ និដ្ឋិតោ.