៨. បាដលិគាមិយវគ្គោ

១. បឋមនិព្ពានបដិសំយុត្តសុត្តំ

៧១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខូ និព្ពានបដិសំយុត្តាយ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ. តេធ ភិក្ខូ [តេ ច ភិក្ខូ (សី. ស្យា. បី. តទដ្ឋកថាបិ ឱលោកេតព្ពា] អដ្ឋិំ កត្វា [អដ្ឋីកត្វា (សី. ស្យា.), អដ្ឋិកត្វា (បី.)] មនសិ កត្វា សព្ពំ ចេតសោ [សព្ពំ ចេតសា (ឥតិបិ អញ្ញសុត្តេសុ)] សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតា ធម្មំ សុណន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘អត្ថិ, ភិក្ខវេ, តទាយតនំ, យត្ថ នេវ បថវី, ន អាបោ, ន តេជោ, ន វាយោ, ន អាកាសានញ្ចាយតនំ, ន វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ, ន អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ, ន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ, នាយំ លោកោ, ន បរលោកោ, ន ឧភោ ចន្ទិមសូរិយា. តត្រាបាហំ, ភិក្ខវេ, នេវ អាគតិំ វទាមិ, ន គតិំ, ន ឋិតិំ, ន ចុតិំ, ន ឧបបត្តិំ; អប្បតិដ្ឋំ, អប្បវត្តំ, អនារម្មណមេវេតំ. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សា’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយនិព្ពានបដិសំយុត្តសុត្តំ

៧២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខូ និព្ពានបដិសំយុត្តាយ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ. តេធ ភិក្ខូ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិ កត្វា សព្ពំ ចេតសោ សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតា ធម្មំ សុណន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘ទុទ្ទសំ អនតំ នាម, ន ហិ សច្ចំ សុទស្សនំ;

បដិវិទ្ធា តណ្ហា ជានតោ, បស្សតោ នត្ថិ កិញ្ចន’’ន្តិ. ទុតិយំ;

៣. តតិយនិព្ពានបដិសំយុត្តសុត្តំ

៧៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខូ និព្ពានបដិសំយុត្តាយ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ. តេធ ភិក្ខូ អដ្ឋិំ កត្វា, មនសិ កត្វា, សព្ពំ ចេតសោ សមន្នាហរិត្វា, ឱហិតសោតា ធម្មំ សុណន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘អត្ថិ, ភិក្ខវេ, អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ. នោ ចេតំ, ភិក្ខវេ, អភវិស្ស អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ, នយិធ ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយេថ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ, តស្មា ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយតី’’តិ. តតិយំ.

៤. ចតុត្ថនិព្ពានបដិសំយុត្តសុត្តំ

៧៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខូ និព្ពានបដិសំយុត្តាយ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេតិ សមាទបេតិ សមុត្តេជេតិ សម្បហំសេតិ. តេធ ភិក្ខូ អដ្ឋិំ កត្វា មនសិ កត្វា សព្ពំ ចេតសោ សមន្នាហរិត្វា ឱហិតសោតា ធម្មំ សុណន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘និស្សិតស្ស ចលិតំ, អនិស្សិតស្ស ចលិតំ នត្ថិ. ចលិតេ អសតិ បស្សទ្ធិ, បស្សទ្ធិយា សតិ នតិ ន ហោតិ. នតិយា អសតិ អាគតិគតិ ន ហោតិ. អាគតិគតិយា អសតិ ចុតូបបាតោ ន ហោតិ. ចុតូបបាតេ អសតិ នេវិធ ន ហុរំ ន ឧភយមន្តរេន [ន ឧភយមន្តរេ (សព្ពត្ថ) ម. និ. ៣.៣៩៣; សំ. និ. ៤.៨៧ បស្សិតព្ពំ]. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ចុន្ទសុត្តំ

៧៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា មល្លេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន បាវា តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា បាវាយំ វិហរតិ ចុន្ទស្ស កម្មារបុត្តស្ស អម្ពវនេ.

អស្សោសិ ខោ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ – ‘‘ភគវា កិរ មល្លេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បាវំ អនុប្បត្តោ បាវាយំ វិហរតិ មយ្ហំ អម្ពវនេ’’តិ. អថ ខោ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ចុន្ទំ កម្មារបុត្តំ ភគវា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អធិវាសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន សកេ និវេសនេ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា បហូតញ្ច សូករមទ្ទវំ ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន យេន ចុន្ទស្ស កម្មារបុត្តស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ចុន្ទំ កម្មារបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘យំ តេ, ចុន្ទ, សូករមទ្ទវំ បដិយត្តំ តេន មំ បរិវិស, យំ បនញ្ញំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយត្តំ តេន ភិក្ខុសង្ឃំ បរិវិសា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យំ អហោសិ សូករមទ្ទវំ បដិយត្តំ តេន ភគវន្តំ បរិវិសិ; យំ បនញ្ញំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយត្តំ តេន ភិក្ខុសង្ឃំ បរិវិសិ.

អថ ខោ ភគវា ចុន្ទំ កម្មារបុត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘យំ តេ, ចុន្ទ, សូករមទ្ទវំ អវសិដ្ឋំ តំ សោព្ភេ និខណាហិ. នាហំ តំ, ចុន្ទ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យស្ស តំ បរិភុត្តំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆេយ្យ អញ្ញត្រ តថាគតស្សា’’តិ [អញ្ញត្រ តថាគតេនាតិ (ក. សី.)]. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យំ អហោសិ សូករមទ្ទវំ អវសិដ្ឋំ តំ សោព្ភេ និខណិត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ ចុន្ទំ កម្មារបុត្តំ ភគវា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

អថ ខោ ភគវតោ ចុន្ទស្ស កម្មារបុត្តស្ស ភត្តំ ភុត្តាវិស្ស ខរោ អាពាធោ ឧប្បជ្ជិ. លោហិតបក្ខន្ទិកា បពាឡ្ហា [ពាឡ្ហា (សី. ស្យា. បី.)] វេទនា វត្តន្តិ មារណន្តិកា. តត្រ សុទំ ភគវា សតោ សម្បជានោ អធិវាសេសិ អវិហញ្ញមានោ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អាយាមានន្ទ, យេន កុសិនារា តេនុបសង្កមិស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ.

‘‘ចុន្ទស្ស ភត្តំ ភុញ្ជិត្វា, កម្មារស្សាតិ មេ សុតំ;

អាពាធំ សម្ផុសី ធីរោ, បពាឡ្ហំ មារណន្តិកំ.

‘‘ភុត្តស្ស ច សូករមទ្ទវេន, ព្យាធិប្បពាឡ្ហោ ឧទបាទិ សត្ថុនោ;

វិរិច្ចមានោ [វិរិញ្ចមានោ (?) វិរេចមានោ (ទី. និ. ២.១៩០)] ភគវា អវោច, ‘គច្ឆាមហំ កុសិនារំ នគរ’’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា មគ្គា ឱក្កម្ម យេន អញ្ញតរំ រុក្ខមូលំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, អានន្ទ, ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេហិ; កិលន្តោស្មិ, អានន្ទ, និសីទិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេសិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, អានន្ទ, បានីយំ អាហរ; បិបាសិតោស្មិ, អានន្ទ, បិវិស្សាមី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទានិ, ភន្តេ, បញ្ចមត្តានិ សកដសតានិ អតិក្កន្តានិ. តំ ចក្កច្ឆិន្នំ ឧទកំ បរិត្តំ លុឡិតំ អាវិលំ សន្ទតិ. អយំ, ភន្តេ, កុកុដ្ឋា [កកុត្ថា (សី.), កុកុដា (ស្យា.), កកុធា (ទី. និ. ២.១៩១)] នទី អវិទូរេ អច្ឆោទកា សាតោទកា សីតោទកា សេតោទកា សុបតិត្ថា រមណីយា. ឯត្ថ ភគវា បានីយញ្ច បិវិស្សតិ គត្តានិ ច សីតីករិស្សតី’’តិ [សីតិំ ករិស្សតីតិ (សី.), សីតំ ករិស្សតីតិ (ស្យា. បី. ក.)].

ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, អានន្ទ, បានីយំ អាហរ; បិបាសិតោស្មិ, អានន្ទ, បិវិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា បត្តំ គហេត្វា យេន សា នទី តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ សា នទី ចក្កច្ឆិន្នា បរិត្តា លុឡិតា អាវិលា សន្ទមានា អាយស្មន្តេ អានន្ទេ ឧបសង្កមន្តេ អច្ឆា វិប្បសន្នា អនាវិលា សន្ទតិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អច្ឆរិយំ វត, ភោ, អព្ភុតំ វត, ភោ, តថាគតស្ស មហិទ្ធិកតា មហានុភាវតា! អយញ្ហិ សា នទី ចក្កច្ឆិន្នា បរិត្តា លុឡិតា អាវិលា សន្ទមានា មយិ ឧបសង្កមន្តេ អច្ឆា វិប្បសន្នា អនាវិលា សន្ទតី’’តិ!! បត្តេន បានីយំ អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ, តថាគតស្ស មហិទ្ធិកតា មហានុភាវតា! អយញ្ហិ សា, ភន្តេ, នទី ចក្កច្ឆិន្នា បរិត្តា លុឡិតា អាវិលា សន្ទមានា មយិ ឧបសង្កមន្តេ អច្ឆា វិប្បសន្នា អនាវិលា សន្ទតិ!! បិវតុ ភគវា បានីយំ, បិវតុ សុគតោ បានីយ’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា បានីយំ អបាយិ [អបាសិ (សី.)]. អថ ខោ ភគវា មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន កុកុដ្ឋា នទី តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា កុកុដ្ឋំ នទិំ អជ្ឈោគាហេត្វា ន្ហត្វា ច បិវិត្វា ច បច្ចុត្តរិត្វា យេន អម្ពវនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ចុន្ទកំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, ចុន្ទក, ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេហិ; កិលន្តោស្មិ, ចុន្ទក, និបជ្ជិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា ចុន្ទកោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេសិ. អថ ខោ ភគវា ទក្ខិណេន បស្សេន សីហសេយ្យំ កប្បេសិ បាទេ បាទំ អច្ចាធាយ សតោ សម្បជានោ ឧដ្ឋានសញ្ញំ មនសិ ករិត្វា. អាយស្មា បន ចុន្ទកោ តត្ថេវ ភគវតោ បុរតោ និសីទិ.

‘‘គន្ត្វាន ពុទ្ធោ នទិកំ កុកុដ្ឋំ,

អច្ឆោទកំ សាតុទកំ [សាតោទកំ (សព្ពត្ថ)] វិប្បសន្នំ;

ឱគាហិ សត្ថា សុកិលន្តរូបោ,

តថាគតោ អប្បដិមោធ លោកេ.

‘‘ន្ហត្វា ច បិវិត្វា ចុទតារិ [ន្ហត្វា ច ឧត្តរិ (ក.)] សត្ថា,

បុរក្ខតោ ភិក្ខុគណស្ស មជ្ឈេ;

សត្ថា បវត្តា ភគវា ឥធ ធម្មេ,

ឧបាគមិ អម្ពវនំ មហេសិ;

អាមន្តយិ ចុន្ទកំ នាម ភិក្ខុំ,

ចតុគ្គុណំ សន្ថរ [បត្ថរ (សី. បី.)] មេ និបជ្ជំ.

‘‘សោ ចោទិតោ ភាវិតត្តេន ចុន្ទោ,

ចតុគ្គុណំ សន្ថរិ [បត្ថរិ (សី. បី.)] ខិប្បមេវ;

និបជ្ជិ សត្ថា សុកិលន្តរូបោ,

ចុន្ទោបិ តត្ថ បមុខេ និសីទី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘សិយា ខោ, បនានន្ទ, ចុន្ទស្ស កម្មារបុត្តស្ស កោចិ វិប្បដិសារំ ឧបទហេយ្យ – ‘តស្ស តេ, អាវុសោ ចុន្ទ, អលាភា, តស្ស តេ ទុល្លទ្ធំ យស្ស តេ តថាគតោ បច្ឆិមំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជិត្វា បរិនិព្ពុតោ’តិ. ចុន្ទស្សានន្ទ, កម្មារបុត្តស្ស ឯវំ វិប្បដិសារោ បដិវិនោទេតព្ពោ –

‘‘‘តស្ស តេ, អាវុសោ ចុន្ទ, លាភា, តស្ស តេ សុលទ្ធំ យស្ស តេ តថាគតោ បច្ឆិមំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា បរិនិព្ពុតោ. សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ ចុន្ទ, ភគវតោ សុតំ, សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ទ្វេមេ បិណ្ឌបាតា សមសមផលា សមសមវិបាកា អតិវិយ អញ្ញេហិ បិណ្ឌបាតេហិ មហប្ផលតរា ច មហានិសំសតរា ច. កតមេ ទ្វេ? យញ្ច បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា តថាគតោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈតិ, យញ្ច បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយតិ. ឥមេ ទ្វេ បិណ្ឌបាតា សមសមផលា សមសមវិបាកា អតិវិយ អញ្ញេហិ បិណ្ឌបាតេហិ មហប្ផលតរា ច មហានិសំសតរា ច.

‘‘‘អាយុសំវត្តនិកំ អាយស្មតា ចុន្ទេន កម្មារបុត្តេន កម្មំ ឧបចិតំ, វណ្ណសំវត្តនិកំ អាយស្មតា ចុន្ទេន កម្មារបុត្តេន កម្មំ ឧបចិតំ, សុខសំវត្តនិកំ អាយស្មតា ចុន្ទេន កម្មារបុត្តេន កម្មំ ឧបចិតំ, សគ្គសំវត្តនិកំ អាយស្មតា ចុន្ទេន កម្មារបុត្តេន កម្មំ ឧបចិតំ, យសសំវត្តនិកំ អាយស្មតា ចុន្ទេន កម្មារបុត្តេន កម្មំ ឧបចិតំ, អាធិបតេយ្យសំវត្តនិកំ អាយស្មតា ចុន្ទេន កម្មារបុត្តេន កម្មំ ឧបចិត’ន្តិ. ចុន្ទស្សានន្ទ, កម្មារបុត្តស្ស ឯវំ វិប្បដិសារោ បដិវិនោទេតព្ពោ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ,

សំយមតោ វេរំ ន ចីយតិ;

កុសលោ ច ជហាតិ បាបកំ,

រាគទោសមោហក្ខយា សនិព្ពុតោ’’តិ [បរិនិព្ពុតោតិ (សី. ស្យា. បី.)]. បញ្ចមំ;

៦. បាដលិគាមិយសុត្តំ

៧៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា មគធេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន បាដលិគាមោ តទវសរិ. អស្សោសុំ ខោ បាដលិគាមិយា [បាដលិគាមិកា (ទី. និ. ២.១៤៨)] ឧបាសកា – ‘‘ភគវា កិរ មគធេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បាដលិគាមំ អនុប្បត្តោ’’តិ. អថ ខោ បាដលិគាមិយា ឧបាសកា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ បាដលិគាមិយា ឧបាសកា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អធិវាសេតុ នោ, ភន្តេ, ភគវា អាវសថាគារ’’ន្តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ បាដលិគាមិយា ឧបាសកា ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេនាវសថាគារំ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា សព្ពសន្ថរិំ អាវសថាគារំ សន្ថរិត្វា អាសនានិ បញ្ញាបេត្វា ឧទកមណិកំ បតិដ្ឋាបេត្វា តេលប្បទីបំ អារោបេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ បាដលិគាមិយា ឧបាសកា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘សព្ពសន្ថរិសន្ថតំ [សព្ពសន្ថរិំ សន្ថតំ (សី. ស្យា. បី.)], ភន្តេ, អាវសថាគារំ; អាសនានិ បញ្ញត្តានិ; ឧទកមណិកោ បតិដ្ឋាបិតោ [ឧទកមណិកំ បតិដ្ឋាបិតំ (ស្យា.)] តេលប្បទីបោ អារោបិតោ. យស្សទានិ, ភន្តេ, ភគវា កាលំ មញ្ញតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន យេន អាវសថាគារំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បាទេ បក្ខាលេត្វា អាវសថាគារំ បវិសិត្វា មជ្ឈិមំ ថម្ភំ និស្សាយ បុរត្ថាភិមុខោ និសីទិ. ភិក្ខុសង្ឃោបិ ខោ បាទេ បក្ខាលេត្វា អាវសថាគារំ បវិសិត្វា បច្ឆិមំ ភិត្តិំ និស្សាយ បុរត្ថាភិមុខោ និសីទិ ភគវន្តំយេវ បុរក្ខត្វា. បាដលិគាមិយាបិ ខោ ឧបាសកា បាទេ បក្ខាលេត្វា អាវសថាគារំ បវិសិត្វា បុរត្ថិមំ ភិត្តិំ និស្សាយ បច្ឆិមាភិមុខា និសីទិំសុ ភគវន្តំយេវ បុរក្ខត្វា. អថ ខោ ភគវា បាដលិគាមិយេ ឧបាសកេ អាមន្តេសិ –

‘‘បញ្ចិមេ, គហបតយោ, អាទីនវា ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា. កតមេ បញ្ច? ឥធ, គហបតយោ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ បមាទាធិករណំ មហតិំ ភោគជានិំ និគច្ឆតិ. អយំ បឋមោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ. អយំ ទុតិយោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ, យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ, យទិ គហបតិបរិសំ, យទិ សមណបរិសំ – អវិសារទោ ឧបសង្កមតិ មង្កុភូតោ. អយំ តតិយោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ សម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ. អយំ ចតុត្ថោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, ទុស្សីលោ សីលវិបន្នោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជតិ. អយំ បញ្ចមោ អាទីនវោ ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា. ឥមេ ខោ, គហបតយោ, បញ្ច អាទីនវា ទុស្សីលស្ស សីលវិបត្តិយា.

‘‘បញ្ចិមេ, គហបតយោ, អានិសំសា សីលវតោ សីលសម្បទាយ. កតមេ បញ្ច? ឥធ, គហបតយោ, សីលវា សីលសម្បន្នោ អប្បមាទាធិករណំ មហន្តំ ភោគក្ខន្ធំ អធិគច្ឆតិ. អយំ បឋមោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, សីលវតោ សីលសម្បន្នស្ស កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ. អយំ ទុតិយោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, សីលវា សីលសម្បន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ, យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ, យទិ គហបតិបរិសំ, យទិ សមណបរិសំ – វិសារទោ ឧបសង្កមតិ អមង្កុភូតោ. អយំ តតិយោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, សីលវា សីលសម្បន្នោ អសម្មូឡ្ហោ កាលង្ករោតិ. អយំ ចតុត្ថោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, គហបតយោ, សីលវា សីលសម្បន្នោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. អយំ បញ្ចមោ អានិសំសោ សីលវតោ សីលសម្បទាយ. ឥមេ ខោ, គហបតយោ, បញ្ច អានិសំសា សីលវតោ សីលសម្បទាយា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា បាដលិគាមិយេ ឧបាសកេ ពហុទេវ រត្តិំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុតេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧយ្យោជេសិ – ‘‘អភិក្កន្តា ខោ, គហបតយោ, រត្តិ; យស្សទានិ តុម្ហេ កាលំ មញ្ញថា’’តិ. [‘‘ឯវំ ភន្តេ‘‘តិ ខោបាដលិគាមិយា ឧបាសកា ភគវតោ បដិស្សុត្វា (មហាវ. ២៨៥; ទី. និ. ២.១៥១)] អថ ខោ បាដលិគាមិយា ឧបាសកា ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា [‘‘ឯវំ ភន្តេ‘‘តិ ខោបាដលិគាមិយា ឧបាសកា ភគវតោ បដិស្សុត្វា (មហាវ. ២៨៥; ទី. និ. ២.១៥១)] ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កមិំសុ. អថ ខោ ភគវា អចិរបក្កន្តេសុ បាដលិគាមិយេសុ ឧបាសកេសុ សុញ្ញាគារំ បាវិសិ.

តេន ខោ បន សមយេន សុនិធវស្សការា [សុនីធវស្សការា (សី. ស្យា. បី.)] មគធមហាមត្តា បាដលិគាមេ នគរំ មាបេន្តិ វជ្ជីនំ បដិពាហាយ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ទេវតាយោ សហស្សសហស្សេវ [សហស្សេវ (ស្យា. ក.), សហស្សស្សេវ (បី.)] បាដលិគាមេ វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ. យស្មិំ បទេសេ មហេសក្ខា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ មហេសក្ខានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. យស្មិំ បទេសេ មជ្ឈិមា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ មជ្ឈិមានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. យស្មិំ បទេសេ នីចា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ នីចានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន តា ទេវតាយោ សហស្សសហស្សេវ បាដលិគាមេ វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិយោ. យស្មិំ បទេសេ មហេសក្ខា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ, មហេសក្ខានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. យស្មិំ បទេសេ មជ្ឈិមា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ, មជ្ឈិមានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. យស្មិំ បទេសេ នីចា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ, នីចានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. អថ ខោ ភគវា តស្សា រត្តិយា បច្ចូសសមយេ បច្ចុដ្ឋាយ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ –

‘‘កេ នុ ខោ [កោ នុ ខោ (សព្ពត្ថ)] អានន្ទ បាដលិគាមេ នគរំ មាបេន្តី’’តិ [មាបេតីតិ (សព្ពត្ថ)]. ‘‘សុនិធវស្សការា, ភន្តេ, មគធមហាមត្តា បាដលិគាមេ នគរំ មាបេន្តិ វជ្ជីនំ បដិពាហាយា’’តិ. ‘‘សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, ទេវេហិ តាវតិំសេហិ សទ្ធិំ មន្តេត្វា; ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, សុនិធវស្សការា មគធមហាមត្តា បាដលិគាមេ នគរំ មាបេន្តិ វជ្ជីនំ បដិពាហាយ. ឥធាហំ, អានន្ទ, អទ្ទសំ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សម្ពហុលា ទេវតាយោ សហស្សសហស្សេវ បាដលិគាមេ វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិយោ. យស្មិំ បទេសេ មហេសក្ខា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ មហេសក្ខានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. យស្មិំ បទេសេ មជ្ឈិមា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ មជ្ឈិមានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. យស្មិំ បទេសេ នីចា ទេវតា វត្ថូនិ បរិគ្គណ្ហន្តិ នីចានំ តត្ថ រញ្ញំ រាជមហាមត្តានំ ចិត្តានិ នមន្តិ និវេសនានិ មាបេតុំ. យាវតា, អានន្ទ, អរិយំ អាយតនំ យាវតា វណិប្បថោ ឥទំ អគ្គនគរំ ភវិស្សតិ បាដលិបុត្តំ បុដភេទនំ. បាដលិបុត្តស្ស ខោ, អានន្ទ, តយោ អន្តរាយា ភវិស្សន្តិ – អគ្គិតោ វា ឧទកតោ វា មិថុភេទតោ វា’’តិ.

អថ ខោ សុនិធវស្សការា មគធមហាមត្តា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ. សម្មោទនីយំ កថំ សារាណិយំ [សារាណីយំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ សុនិធវស្សការា មគធមហាមត្តា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អធិវាសេតុ នោ ភវំ គោតមោ អជ្ជតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ សុនិធវស្សការា មគធមហាមត្តា ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា យេន សកោ អាវសថោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា សកេ អាវសថេ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចេសុំ – ‘‘កាលោ, ភោ គោតម, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន យេន សុនិធវស្សការានំ មគធមហាមត្តានំ អាវសថោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ សុនិធវស្សការា មគធមហាមត្តា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសុំ សម្បវារេសុំ.

អថ ខោ សុនិធវស្សការា មគធមហាមត្តា ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ អញ្ញតរំ នីចំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នេ ខោ សុនិធវស្សការេ មគធមហាមត្តេ ភគវា ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិ –

‘‘យស្មិំ បទេសេ កប្បេតិ, វាសំ បណ្ឌិតជាតិយោ;

សីលវន្តេត្ថ ភោជេត្វា, សញ្ញតេ ព្រហ្មចារយោ [ព្រហ្មចារិនោ (ស្យា.), ព្រហ្មចរិយេ (បី. ក.)].

‘‘យា តត្ថ ទេវតា អាសុំ, តាសំ ទក្ខិណមាទិសេ;

តា បូជិតា បូជយន្តិ, មានិតា មានយន្តិ នំ.

‘‘តតោ នំ អនុកម្បន្តិ, មាតា បុត្តំវ ឱរសំ;

ទេវតានុកម្បិតោ បោសោ, សទា ភទ្រានិ បស្សតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា សុនិធវស្សការានំ មគធមហាមត្តានំ ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

តេន ខោ បន សមយេន សុនិធវស្សការា មគធមហាមត្តា ភគវន្តំ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធា ហោន្តិ – ‘‘យេនជ្ជ សមណោ គោតមោ ទ្វារេន និក្ខមិស្សតិ តំ ‘គោតមទ្វារំ’ នាម ភវិស្សតិ. យេន តិត្ថេន គង្គំ នទិំ តរិស្សតិ តំ ‘គោតមតិត្ថំ’ នាម ភវិស្សតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា យេន ទ្វារេន និក្ខមិ តំ ‘គោតមទ្វារំ’ នាម អហោសិ. អថ ខោ ភគវា យេន គង្គា នទី តេនុបសង្កមិ. តេន ខោ បន សមយេន គង្គា នទី បូរា ហោតិ សមតិត្តិកា កាកបេយ្យា. អប្បេកច្ចេ មនុស្សា នាវំ បរិយេសន្តិ, អប្បេកច្ចេ ឧឡុម្បំ បរិយេសន្តិ, អប្បេកច្ចេ កុល្លំ ពន្ធន្តិ អបារា បារំ គន្តុកាមា. អថ ខោ ភគវា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – គង្គាយ នទិយា ឱរិមតីរេ [ឱរិមតីរា (ពហូសុ) មហាវ. ២៨៦; ទី. និ. ២.១៥៤ បស្សិតព្ពំ)] អន្តរហិតោ បារិមតីរេ បច្ចុដ្ឋាសិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន.

អទ្ទសា ខោ ភគវា តេ មនុស្សេ អប្បេកច្ចេ នាវំ បរិយេសន្តេ, អប្បេកច្ចេ ឧឡុម្បំ បរិយេសន្តេ, អប្បេកច្ចេ កុល្លំ ពន្ធន្តេ អបារា បារំ គន្តុកាមេ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យេ តរន្តិ អណ្ណវំ សរំ,

សេតុំ កត្វាន វិសជ្ជ បល្លលានិ;

កុល្លញ្ហិ ជនោ បពន្ធតិ [ពន្ធតិ (ស្យា. បី.)],

តិណ្ណា [និតិណ្ណា (ក.)] មេធាវិនោ ជនា’’តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. ទ្វិធាបថសុត្តំ

៧៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ អទ្ធានមគ្គបដិបន្នោ ហោតិ អាយស្មតា នាគសមាលេន បច្ឆាសមណេន. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា នាគសមាលោ អន្តរាមគ្គេ ទ្វិធាបថំ [ទ្វេធាបថំ (សី.)]. ទិស្វាន ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, ភគវា បន្ថោ; ឥមិនា គច្ឆាមា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, ភគវា អាយស្មន្តំ នាគសមាលំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, នាគសមាល, បន្ថោ; ឥមិនា គច្ឆាមា’’តិ.

ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា នាគសមាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, ភគវា បន្ថោ; ឥមិនា គច្ឆាមា’’តិ. តតិយម្បិ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ នាគសមាលំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, នាគសមាល, បន្ថោ; ឥមិនា គច្ឆាមា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា នាគសមាលោ ភគវតោ បត្តចីវរំ តត្ថេវ ឆមាយំ និក្ខិបិត្វា បក្កាមិ – ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, ភគវតោ បត្តចីវរ’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ នាគសមាលស្ស តេន បន្ថេន គច្ឆន្តស្ស អន្តរាមគ្គេ ចោរា និក្ខមិត្វា ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច អាកោដេសុំ បត្តញ្ច ភិន្ទិំសុ សង្ឃាដិញ្ច វិប្ផាលេសុំ. អថ ខោ អាយស្មា នាគសមាលោ ភិន្នេន បត្តេន វិប្ផាលិតាយ សង្ឃាដិយា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា នាគសមាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, តេន បន្ថេន គច្ឆន្តស្ស អន្តរាមគ្គេ ចោរា និក្ខមិត្វា ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច អាកោដេសុំ, បត្តញ្ច ភិន្ទិំសុ, សង្ឃាដិញ្ច វិប្ផាលេសុ’’ន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សទ្ធិំ ចរមេកតោ វសំ,

មិស្សោ អញ្ញជនេន វេទគូ;

វិទ្វា បជហាតិ បាបកំ,

កោញ្ចោ ខីរបកោវ និន្នគ’’ន្តិ. សត្តមំ;

៨. វិសាខាសុត្តំ

៧៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. តេន ខោ បន សមយេន វិសាខាយ មិគារមាតុយា នត្តា កាលង្កតា ហោតិ បិយា មនាបា. អថ ខោ វិសាខា មិគារមាតា អល្លវត្ថា អល្លកេសា ទិវា ទិវស្ស យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ វិសាខំ មិគារមាតរំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ហន្ទ កុតោ នុ ត្វំ, វិសាខេ, អាគច្ឆសិ អល្លវត្ថា អល្លកេសា ឥធូបសង្កន្តា ទិវា ទិវស្សា’’តិ? ‘‘នត្តា មេ, ភន្តេ, បិយា មនាបា កាលង្កតា. តេនាហំ អល្លវត្ថា អល្លកេសា ឥធូបសង្កន្តា ទិវា ទិវស្សា’’តិ. ‘‘ឥច្ឆេយ្យាសិ ត្វំ, វិសាខេ, យាវតិកា [យាវតកា (?)] សាវត្ថិយា មនុស្សា តាវតិកេ [តាវតកេ (?)] បុត្តេ ច នត្តារោ ចា’’តិ? ‘‘ឥច្ឆេយ្យាហំ, ភគវា [ឥច្ឆេយ្យាហំ ភន្តេ ភគវា (ស្យា.)] យាវតិកា សាវត្ថិយា មនុស្សា តាវតិកេ បុត្តេ ច នត្តារោ ចា’’តិ.

‘‘កីវពហុកា បន, វិសាខេ, សាវត្ថិយា មនុស្សា ទេវសិកំ កាលំ ករោន្តី’’តិ? ‘‘ទសបិ, ភន្តេ, សាវត្ថិយា មនុស្សា ទេវសិកំ កាលំ ករោន្តិ; នវបិ, ភន្តេ… អដ្ឋបិ, ភន្តេ… សត្តបិ, ភន្តេ… ឆបិ, ភន្តេ… បញ្ចបិ, ភន្តេ… ចត្តារោបិ, ភន្តេ… តីណិបិ, ភន្តេ… ទ្វេបិ, ភន្តេ, សាវត្ថិយា មនុស្សា ទេវសិកំ កាលំ ករោន្តិ. ឯកោបិ, ភន្តេ, សាវត្ថិយា មនុស្សោ ទេវសិកំ កាលំ ករោតិ. អវិវិត្តា, ភន្តេ, សាវត្ថិ មនុស្សេហិ កាលំ ករោន្តេហី’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, វិសាខេ, អបិ នុ ត្វំ កទាចិ ករហចិ អនល្លវត្ថា វា ភវេយ្យាសិ អនល្លកេសា វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ. អលំ មេ, ភន្តេ, តាវ ពហុកេហិ បុត្តេហិ ច នត្តារេហិ ចា’’តិ.

‘‘យេសំ ខោ, វិសាខេ, សតំ បិយានិ, សតំ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ នវុតិ បិយានិ, នវុតិ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ អសីតិ បិយានិ, អសីតិ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ សត្តតិ បិយានិ, សត្តតិ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ សដ្ឋិ បិយានិ, សដ្ឋិ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ បញ្ញាសំ បិយានិ, បញ្ញាសំ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ ចត្តារីសំ បិយានិ, ចត្តារីសំ តេសំ ទុក្ខានិ, យេសំ តិំសំ បិយានិ, តិំសំ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ វីសតិ បិយានិ, វីសតិ តេសំ ទុក្ខានិ, យេសំ ទស បិយានិ, ទស តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ នវ បិយានិ, នវ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ អដ្ឋ បិយានិ, អដ្ឋ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ សត្ត បិយានិ, សត្ត តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ ឆ បិយានិ, ឆ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ បញ្ច បិយានិ, បញ្ច តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ ចត្តារិ បិយានិ, ចត្តារិ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ តីណិ បិយានិ, តីណិ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ ទ្វេ បិយានិ, ទ្វេ តេសំ ទុក្ខានិ; យេសំ ឯកំ បិយំ, ឯកំ តេសំ ទុក្ខំ; យេសំ នត្ថិ បិយំ, នត្ថិ តេសំ ទុក្ខំ, អសោកា តេ វិរជា អនុបាយាសាតិ វទាមី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យេ កេចិ សោកា បរិទេវិតា វា,

ទុក្ខា ច [ទុក្ខា វ (អដ្ឋ.)] លោកស្មិមនេករូបា;

បិយំ បដិច្ចប្បភវន្តិ ឯតេ,

បិយេ អសន្តេ ន ភវន្តិ ឯតេ.

‘‘តស្មា ហិ តេ សុខិនោ វីតសោកា,

យេសំ បិយំ នត្ថិ កុហិញ្ចិ លោកេ;

តស្មា អសោកំ វិរជំ បត្ថយានោ,

បិយំ ន កយិរាថ កុហិញ្ចិ លោកេ’’តិ. អដ្ឋមំ;

៩. បឋមទព្ពសុត្តំ

៧៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អថ ខោ អាយស្មា ទព្ពោ មល្លបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ទព្ពោ មល្លបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បរិនិព្ពានកាលោ មេ ទានិ, សុគតា’’តិ. ‘‘យស្សទានិ ត្វំ, ទព្ព, កាលំ មញ្ញសី’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា ទព្ពោ មល្លបុត្តោ ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា តេជោធាតុំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋហិត្វា បរិនិព្ពាយិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ ទព្ពស្ស មល្លបុត្តស្ស វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា តេជោធាតុំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋហិត្វា បរិនិព្ពុតស្ស សរីរស្ស ឈាយមានស្ស ឌយ្ហមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយិត្ថ ន មសិ. សេយ្យថាបិ នាម សប្បិស្ស វា តេលស្ស វា ឈាយមានស្ស ឌយ្ហមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយតិ ន មសិ; ឯវមេវ អាយស្មតោ ទព្ពស្ស មល្លបុត្តស្ស វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា តេជោធាតុំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋហិត្វា បរិនិព្ពុតស្ស សរីរស្ស ឈាយមានស្ស ឌយ្ហមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយិត្ថ ន មសីតិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘អភេទិ កាយោ និរោធិ សញ្ញា,

វេទនា សីតិភវិំសុ [បីតិទហំសុ (សី. បី.), សីតិទហិំសុ (ក.)] សព្ពា;

វូបសមិំសុ សង្ខារា,

វិញ្ញាណំ អត្ថមាគមា’’តិ. នវមំ;

១០. ទុតិយទព្ពសុត្តំ

៨០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ទព្ពស្ស, ភិក្ខវេ, មល្លបុត្តស្ស វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា តេជោធាតុំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋហិត្វា បរិនិព្ពុតស្ស សរីរស្ស ឈាយមានស្ស ឌយ្ហមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយិត្ថ ន មសិ. សេយ្យថាបិ នាម សប្បិស្ស វា តេលស្ស វា ឈាយមានស្ស ឌយ្ហមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយតិ ន មសិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ទព្ពស្ស មល្លបុត្តស្ស វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា តេជោធាតុំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋហិត្វា បរិនិព្ពុតស្ស សរីរស្ស ឈាយមានស្ស ឌយ្ហមានស្ស នេវ ឆារិកា បញ្ញាយិត្ថ ន មសី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘អយោឃនហតស្សេវ, ជលតោ ជាតវេទសោ [ជាតវេទស្ស (ស្យា.)];

អនុបុព្ពូបសន្តស្ស, យថា ន ញាយតេ គតិ.

ឯវំ សម្មាវិមុត្តានំ, កាមពន្ធោឃតារិនំ;

បញ្ញាបេតុំ គតិ នត្ថិ, បត្តានំ អចលំ សុខ’’ន្តិ. ទសមំ;

បាដលិគាមិយវគ្គោ [បាដលិគាមវគ្គោ (ក.)] អដ្ឋមោ.