៨. សុន្ទរីសុត្តំ

៣៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា សក្កតោ ហោតិ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ លាភី ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ. ភិក្ខុសង្ឃោបិ សក្កតោ ហោតិ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ លាភី ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ. អញ្ញតិត្ថិយា បន បរិព្ពាជកា អសក្កតា ហោន្តិ អគរុកតា អមានិតា អបូជិតា អនបចិតា ន លាភិនោ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ.

អថ ខោ តេ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ភគវតោ សក្ការំ អសហមានា ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច យេន សុន្ទរី បរិព្ពាជិកា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា សុន្ទរិំ បរិព្ពាជិកំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឧស្សហសិ ត្វំ, ភគិនិ, ញាតីនំ អត្ថំ កាតុ’’ន្តិ? ‘‘ក្យាហំ, អយ្យា, ករោមិ? កិំ មយា ន សក្កា [កិំ មយា សក្កា (ស្យា. បី.)] កាតុំ? ជីវិតម្បិ មេ បរិច្ចត្តំ ញាតីនំ អត្ថាយា’’តិ.

‘‘តេន ហិ, ភគិនិ, អភិក្ខណំ ជេតវនំ គច្ឆាហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, អយ្យា’’តិ ខោ សុន្ទរី បរិព្ពាជិកា តេសំ អញ្ញតិត្ថិយានំ បរិព្ពាជកានំ បដិស្សុត្វា អភិក្ខណំ ជេតវនំ អគមាសិ.

យទា តេ អញ្ញិំសុ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា – ‘‘វោទិដ្ឋា ខោ សុន្ទរី បរិព្ពាជិកា ពហុជនេន អភិក្ខណំ ជេតវនំ គច្ឆតី’’តិ [គច្ឆតីតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. អថ នំ ជីវិតា វោរោបេត្វា តត្ថេវ ជេតវនស្ស បរិខាកូបេ និក្ខិបិត្វា [និខនិត្វា (សី. ស្យា. បី.)] យេន រាជា បសេនទិ កោសលោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ឯតទវោចុំ – ‘‘យា សា, មហារាជ, សុន្ទរី បរិព្ពាជិកា; សា នោ ន ទិស្សតី’’តិ. ‘‘កត្ថ បន តុម្ហេ អាសង្កថា’’តិ? ‘‘ជេតវនេ, មហារាជា’’តិ. ‘‘តេន ហិ ជេតវនំ វិចិនថា’’តិ.

អថ ខោ តេ អញ្ញតិត្ថិយា បរិព្ពាជកា ជេតវនំ វិចិនិត្វា យថានិក្ខិត្តំ បរិខាកូបា ឧទ្ធរិត្វា មញ្ចកំ អារោបេត្វា សាវត្ថិំ បវេសេត្វា រថិយាយ រថិយំ សិង្ឃាដកេន សិង្ឃាដកំ ឧបសង្កមិត្វា មនុស្សេ ឧជ្ឈាបេសុំ –

‘‘បស្សថាយ្យា សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ កម្មំ! អលជ្ជិនោ ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា ទុស្សីលា បាបធម្មា មុសាវាទិនោ អព្រហ្មចារិនោ. ឥមេ ហិ នាម ធម្មចារិនោ សមចារិនោ ព្រហ្មចារិនោ សច្ចវាទិនោ សីលវន្តោ កល្យាណធម្មា បដិជានិស្សន្តិ! នត្ថិ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, នត្ថិ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ. នដ្ឋំ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, នដ្ឋំ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ. កុតោ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, កុតោ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ? អបគតា ឥមេ សាមញ្ញា, អបគតា ឥមេ ព្រហ្មញ្ញា. កថញ្ហិ នាម បុរិសោ បុរិសកិច្ចំ ករិត្វា ឥត្ថិំ ជីវិតា វោរោបេស្សតី’’តិ!

តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយំ មនុស្សា ភិក្ខូ ទិស្វា អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ រោសន្តិ វិហេសន្តិ –

‘‘អលជ្ជិនោ ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា ទុស្សីលា បាបធម្មា មុសាវាទិនោ អព្រហ្មចារិនោ. ឥមេ ហិ នាម ធម្មចារិនោ សមចារិនោ ព្រហ្មចារិនោ សច្ចវាទិនោ សីលវន្តោ កល្យាណធម្មា បដិជានិស្សន្តិ! នត្ថិ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, នត្ថិ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ. នដ្ឋំ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, នដ្ឋំ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ. កុតោ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, កុតោ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ? អបគតា ឥមេ សាមញ្ញា, អបគតា ឥមេ ព្រហ្មញ្ញា. កថញ្ហិ នាម បុរិសោ បុរិសកិច្ចំ ករិត្វា ឥត្ថិំ ជីវិតា វោរោបេស្សតី’’តិ!

អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិំសុ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ –

‘‘ឯតរហិ, ភន្តេ, សាវត្ថិយំ មនុស្សា ភិក្ខូ ទិស្វា អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ រោសន្តិ វិហេសន្តិ – ‘អលជ្ជិនោ ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា ទុស្សីលា បាបធម្មា មុសាវាទិនោ អព្រហ្មចារិនោ. ឥមេ ហិ នាម ធម្មចារិនោ សមចារិនោ ព្រហ្មចារិនោ សច្ចវាទិនោ សីលវន្តោ កល្យាណធម្មា បដិជានិស្សន្តិ. នត្ថិ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, នត្ថិ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ. នដ្ឋំ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, នដ្ឋំ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ. កុតោ ឥមេសំ សាមញ្ញំ, កុតោ ឥមេសំ ព្រហ្មញ្ញំ? អបគតា ឥមេ សាមញ្ញា, អបគតា ឥមេ ព្រហ្មញ្ញា. កថញ្ហិ នាម បុរិសោ បុរិសកិច្ចំ ករិត្វា ឥត្ថិំ ជីវិតា វោរោបេស្សតី’’’តិ!

‘‘នេសោ, ភិក្ខវេ, សទ្ទោ ចិរំ ភវិស្សតិ សត្តាហមេវ ភវិស្សតិ. សត្តាហស្ស អច្ចយេន អន្តរធាយិស្សតិ. តេន ហិ, ភិក្ខវេ, យេ មនុស្សា ភិក្ខូ ទិស្វា អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ រោសន្តិ វិហេសន្តិ, តេ តុម្ហេ ឥមាយ គាថាយ បដិចោទេថ –

‘‘‘អភូតវាទី និរយំ ឧបេតិ,

យោ វាបិ [យោ ចាបិ (សី. បី. ក.)] កត្វា ន ករោមិ ចាហ;

ឧភោបិ តេ បេច្ច សមា ភវន្តិ,

និហីនកម្មា មនុជា បរត្ថា’’’តិ.

អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ បរិយាបុណិត្វា យេ មនុស្សា ភិក្ខូ ទិស្វា អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ រោសន្តិ វិហេសន្តិ តេ ឥមាយ គាថាយ បដិចោទេន្តិ –

‘‘អភូតវាទី និរយំ ឧបេតិ,

យោ វាបិ កត្វា ន ករោមិចាហ;

ឧភោបិ តេ បេច្ច សមា ភវន្តិ,

និហីនកម្មា មនុជា បរត្ថា’’តិ.

មនុស្សានំ ឯតទហោសិ – ‘‘អការកា ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា. នយិមេហិ កតំ. សបន្តិមេ សមណា សក្យបុត្តិយា’’តិ. នេវ សោ សទ្ទោ ចិរំ អហោសិ. សត្តាហមេវ អហោសិ. សត្តាហស្ស អច្ចយេន អន្តរធាយិ.

អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតទវោចុំ –

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ ភន្តេ ភគវតា – ‘នេសោ, ភិក្ខវេ, សទ្ទោ ចិរំ ភវិស្សតិ. សត្តាហមេវ ភវិស្សតិ. សត្តាហស្ស អច្ចយេន អន្តរធាយិស្សតី’តិ. អន្តរហិតោ សោ, ភន្តេ, សទ្ទោ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘តុទន្តិ វាចាយ ជនា អសញ្ញតា,

សរេហិ សង្គាមគតំវ កុញ្ជរំ;

សុត្វាន វាក្យំ ផរុសំ ឧទីរិតំ,

អធិវាសយេ ភិក្ខុ អទុដ្ឋចិត្តោ’’តិ. អដ្ឋមំ;