៣. យសោជសុត្តំ

២៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន យសោជប្បមុខានិ បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ សាវត្ថិំ អនុប្បត្តានិ ហោន្តិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. តេធ ខោ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា [ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទា (ក.)] អហេសុំ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘កេ បនេតេ, អានន្ទ, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេ’’តិ? ‘‘ឯតានិ, ភន្តេ, យសោជប្បមុខានិ បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ សាវត្ថិំ អនុប្បត្តានិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. តេតេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា’’តិ. ‘‘តេនហានន្ទ, មម វចនេន តេ ភិក្ខូ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នេ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា, កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេ’’តិ? ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា យសោជោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥមានិ, ភន្តេ, បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ សាវត្ថិំ អនុប្បត្តានិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. តេមេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា’’តិ. ‘‘គច្ឆថ, ភិក្ខវេ, បណាមេមិ វោ [វោ បណាមេមិ (សព្ពត្ថ) ម. និ. ២.១៥៧ បស្សិតព្ពំ]; ន វោ មម សន្តិកេ វត្ថព្ព’’ន្តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា សេនាសនំ សំសាមេត្វា [បដិសំសាមេត្វា (ស្យា.)] បត្តចីវរមាទាយ យេន វជ្ជី តេន ចារិកំ បក្កមិំសុ. វជ្ជីសុ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានា យេន វគ្គុមុទា នទី តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា វគ្គុមុទាយ នទិយា តីរេ បណ្ណកុដិយោ ករិត្វា វស្សំ ឧបគច្ឆិំសុ.

អថ ខោ អាយស្មា យសោជោ វស្សូបគតោ [វស្សូបគតេ (ក.)] ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភគវតា មយំ, អាវុសោ, បណាមិតា អត្ថកាមេន ហិតេសិនា, អនុកម្បកេន អនុកម្បំ ឧបាទាយ. ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, តថា វិហារំ កប្បេម យថា នោ វិហរតំ ភគវា អត្តមនោ អស្សា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ យសោជស្ស បច្ចស្សោសុំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ វូបកដ្ឋា អប្បមត្តា អាតាបិនោ បហិតត្តា វិហរន្តា តេនេវន្តរវស្សេន សព្ពេវ តិស្សោ វិជ្ជា សច្ឆាកំសុ.

អថ ខោ ភគវា សាវត្ថិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន វេសាលី តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន វេសាលី តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ.

អថ ខោ ភគវា វគ្គុមុទាតីរិយានំ ភិក្ខូនំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច មនសិ ករិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អាលោកជាតា វិយ មេ, អានន្ទ, ឯសា ទិសា, ឱភាសជាតា វិយ មេ, អានន្ទ, ឯសា ទិសា; យស្សំ ទិសាយំ [យាយំ (ក.)] វគ្គុមុទាតីរិយា ភិក្ខូ វិហរន្តិ. គន្តុំ អប្បដិកូលាសិ មេ មនសិ កាតុំ. បហិណេយ្យាសិ ត្វំ, អានន្ទ, វគ្គុមុទាតីរិយានំ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតិ, សត្ថា អាយស្មន្តានំ ទស្សនកាមោ’’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ឯហិ ត្វំ, អាវុសោ, យេន វគ្គុមុទាតីរិយា ភិក្ខូ តេនុបសង្កម; ឧបសង្កមិត្វា វគ្គុមុទាតីរិយេ ភិក្ខូ ឯវំ វទេហិ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតិ, សត្ថា អាយស្មន្តានំ ទស្សនកាមោ’’’តិ.

‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បដិស្សុត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ អន្តរហិតោ វគ្គុមុទាយ នទិយា តីរេ តេសំ ភិក្ខូនំ បុរតោ បាតុរហោសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ វគ្គុមុទាតីរិយេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតិ, សត្ថា អាយស្មន្តានំ ទស្សនកាមោ’’តិ.

‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា សេនាសនំ សំសាមេត្វា បត្តចីវរមាទាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – វគ្គុមុទាយ នទិយា តីរេ អន្តរហិតា មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ ភគវតោ សម្មុខេ បាតុរហេសុំ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា អានេញ្ជេន សមាធិនា និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កតមេន នុ ខោ ភគវា វិហារេន ឯតរហិ វិហរតី’’តិ? អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អានេញ្ជេន ខោ ភគវា វិហារេន ឯតរហិ វិហរតី’’តិ. សព្ពេវ អានេញ្ជសមាធិនា និសីទិំសុ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា, និក្ខន្តេ បឋមេ យាមេ, ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ [ចីវរំ (សព្ពត្ថ)] ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ; និក្ខន្តោ បឋមោ យាមោ; ចិរនិសិន្នា អាគន្តុកា ភិក្ខូ; បដិសម្មោទតុ, ភន្តេ, ភគវា អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, ភគវា តុណ្ហី អហោសិ.

ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា, និក្ខន្តេ មជ្ឈិមេ យាមេ, ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ; និក្ខន្តោ មជ្ឈិមោ យាមោ; ចិរនិសិន្នា អាគន្តុកា ភិក្ខូ; បដិសម្មោទតុ, ភន្តេ, ភគវា អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា តុណ្ហី អហោសិ.

តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា, និក្ខន្តេ បច្ឆិមេ យាមេ, ឧទ្ធស្តេ អរុណេ, នន្ទិមុខិយា រត្តិយា ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ; និក្ខន្តោ បច្ឆិមោ យាមោ; ឧទ្ធស្តោ អរុណោ; នន្ទិមុខី រត្តិ; ចិរនិសិន្នា អាគន្តុកា ភិក្ខូ; បដិសម្មោទតុ, ភន្តេ, ភគវា, អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា តម្ហា សមាធិម្ហា វុដ្ឋហិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘សចេ ខោ ត្វំ, អានន្ទ, ជានេយ្យាសិ ឯត្តកម្បិ តេ នប្បដិភាសេយ្យ [នប្បដិភេយ្យ (?)]. អហញ្ច, អានន្ទ, ឥមានិ ច បញ្ច ភិក្ខុសតានិ សព្ពេវ អានេញ្ជសមាធិនា និសីទិម្ហា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យស្ស ជិតោ កាមកណ្ដកោ,

អក្កោសោ ច វធោ ច ពន្ធនញ្ច;

បព្ពតោវ [បព្ពតោ វិយ (សី. ស្យា. បី.)] សោ ឋិតោ អនេជោ,

សុខទុក្ខេសុ ន វេធតី ស ភិក្ខូ’’តិ. តតិយំ;