៣. នន្ទវគ្គោ

១. កម្មវិបាកជសុត្តំ

២១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បុរាណកម្មវិបាកជំ ទុក្ខំ តិព្ពំ ខរំ កដុកំ វេទនំ អធិវាសេន្តោ សតោ សម្បជានោ អវិហញ្ញមានោ.

អទ្ទសា ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ អវិទូរេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បុរាណកម្មវិបាកជំ ទុក្ខំ តិព្ពំ ខរំ កដុកំ វេទនំ អធិវាសេន្តំ សតំ សម្បជានំ អវិហញ្ញមានំ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សព្ពកម្មជហស្ស ភិក្ខុនោ,

ធុនមានស្ស បុរេ កតំ រជំ;

អមមស្ស ឋិតស្ស តាទិនោ,

អត្ថោ នត្ថិ ជនំ លបេតវេ’’តិ. បឋមំ;

២. នន្ទសុត្តំ

២២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា នន្ទោ ភគវតោ ភាតា មាតុច្ឆាបុត្តោ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ ឯវមារោចេតិ – ‘‘អនភិរតោ អហំ, អាវុសោ, ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ; ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’តិ.

អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ, នន្ទោ ភគវតោ ភាតា មាតុច្ឆាបុត្តោ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ ឯវមារោចេតិ – ‘អនភិរតោ អហំ, អាវុសោ, ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន នន្ទំ ភិក្ខុំ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា តំ, អាវុសោ នន្ទ, អាមន្តេតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា នន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ នន្ទ, អាមន្តេតី’’តិ.

‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា នន្ទោ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ នន្ទំ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, នន្ទ, សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ ឯវមារោចេសិ – ‘អនភិរតោ អហំ, អាវុសោ, ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ.

‘‘កិស្ស បន ត្វំ, នន្ទ, អនភិរតោ ព្រហ្មចរិយំ ចរសិ, ន សក្កោសិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សសី’’តិ? ‘‘សាកិយានី មំ [មម (ស្យា., អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា)], ភន្តេ, ជនបទកល្យាណី ឃរា និក្ខមន្តស្ស [និក្ខមន្តំ (អដ្ឋកថាយំ បាឋន្តរំ)] ឧបឌ្ឍុល្លិខិតេហិ កេសេហិ អបលោកេត្វា មំ ឯតទវោច – ‘តុវដំ ខោ, អយ្យបុត្ត, អាគច្ឆេយ្យាសី’តិ. សោ ខោ អហំ, ភន្តេ, តមនុស្សរមានោ អនភិរតោ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ, ន សក្កោមិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុំ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ហីនាយាវត្តិស្សាមី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ នន្ទំ ពាហាយំ គហេត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ [សម្មិញ្ជិតំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ [សម្មិញ្ជេយ្យ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], ឯវមេវ – ជេតវនេ អន្តរហិតោ ទេវេសុ តាវតិំសេសុ បាតុរហោសិ.

តេន ខោ បន សមយេន បញ្ចមត្តានិ អច្ឆរាសតានិ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស ឧបដ្ឋានំ អាគតានិ ហោន្តិ កកុដបាទានិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ នន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សសិ នោ ត្វំ, នន្ទ, ឥមានិ បញ្ច អច្ឆរាសតានិ កកុដបាទានី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, នន្ទ, កតមា នុ ខោ អភិរូបតរា វា ទស្សនីយតរា វា បាសាទិកតរា វា, សាកិយានី វា ជនបទកល្យាណី, ឥមានិ វា បញ្ច អច្ឆរាសតានិ កកុដបាទានី’’តិ? ‘‘សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, បលុដ្ឋមក្កដី កណ្ណនាសច្ឆិន្នា, ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, សាកិយានី ជនបទកល្យាណី ឥមេសំ បញ្ចន្នំ អច្ឆរាសតានំ ឧបនិធាយ សង្ខ្យម្បិ [សង្ខម្បិ (សី.)] នោបេតិ កលភាគម្បិ នោបេតិ ឧបនិធិម្បិ នោបេតិ. អថ ខោ ឥមានិ បញ្ច អច្ឆរាសតានិ អភិរូបតរានិ ចេវ ទស្សនីយតរានិ ច បាសាទិកតរានិ ចា’’តិ.

‘‘អភិរម, នន្ទ, អភិរម, នន្ទ! អហំ តេ បាដិភោគោ បញ្ចន្នំ អច្ឆរាសតានំ បដិលាភាយ កកុដបាទាន’’ន្តិ. ‘‘សចេ មេ, ភន្តេ, ភគវា បាដិភោគោ បញ្ចន្នំ អច្ឆរាសតានំ បដិលាភាយ កកុដបាទានំ, អភិរមិស្សាមហំ, ភន្តេ, ភគវតិ ព្រហ្មចរិយេ’’តិ [ភគវា ព្រហ្មចរិយេតិ (ស្យា. បី.), ភគវា ព្រហ្មចរិយន្តិ (ក.)].

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ នន្ទំ ពាហាយំ គហេត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – ទេវេសុ តាវតិំសេសុ អន្តរហិតោ ជេតវនេ បាតុរហោសិ.

អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ – ‘‘អាយស្មា កិរ នន្ទោ ភគវតោ ភាតា មាតុច្ឆាបុត្តោ អច្ឆរានំ ហេតុ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ; ភគវា កិរស្ស បាដិភោគោ បញ្ចន្នំ អច្ឆរាសតានំ បដិលាភាយ កកុដបាទាន’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ នន្ទស្ស សហាយកា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ នន្ទំ ភតកវាទេន ច ឧបក្កិតកវាទេន ច សមុទាចរន្តិ – ‘‘ភតកោ កិរាយស្មា នន្ទោ ឧបក្កិតកោ កិរាយស្មា នន្ទោ អច្ឆរានំ ហេតុ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ; ភគវា កិរស្ស បាដិភោគោ បញ្ចន្នំ អច្ឆរាសតានំ បដិលាភាយ កកុដបាទាន’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា នន្ទោ សហាយកានំ ភិក្ខូនំ ភតកវាទេន ច ឧបក្កិតកវាទេន ច អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ខោ បនាយស្មា នន្ទោ អរហតំ អហោសិ.

អថ ខោ អញ្ញតរា ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ សា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ, នន្ទោ ភគវតោ ភាតា មាតុច្ឆាបុត្តោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ. ភគវតោបិ ខោ ញាណំ ឧទបាទិ – ‘‘នន្ទោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា នន្ទោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា នន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យំ មេ, ភន្តេ, ភគវា បាដិភោគោ បញ្ចន្នំ អច្ឆរាសតានំ បដិលាភាយ កកុដបាទានំ, មុញ្ចាមហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ ឯតស្មា បដិស្សវា’’តិ. ‘‘មយាបិ ខោ ត្វំ, នន្ទ [ខោ តេ នន្ទ (សី. ស្យា. បី.), ខោ នន្ទ (ក.)], ចេតសា ចេតោ បរិច្ច វិទិតោ – ‘នន្ទោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’តិ. ទេវតាបិ មេ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ – ‘អាយស្មា, ភន្តេ, នន្ទោ ភគវតោ ភាតា មាតុច្ឆាបុត្តោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’តិ. យទេវ ខោ តេ, នន្ទ, អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្តំ, អថាហំ មុត្តោ ឯតស្មា បដិស្សវា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យស្ស និត្តិណ្ណោ បង្កោ,

មទ្ទិតោ កាមកណ្ដកោ;

មោហក្ខយំ អនុប្បត្តោ,

សុខទុក្ខេសុ ន វេធតី ស ភិក្ខូ’’តិ. ទុតិយំ;

៣. យសោជសុត្តំ

២៣. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន យសោជប្បមុខានិ បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ សាវត្ថិំ អនុប្បត្តានិ ហោន្តិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. តេធ ខោ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា [ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទា (ក.)] អហេសុំ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘កេ បនេតេ, អានន្ទ, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេ’’តិ? ‘‘ឯតានិ, ភន្តេ, យសោជប្បមុខានិ បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ សាវត្ថិំ អនុប្បត្តានិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. តេតេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា’’តិ. ‘‘តេនហានន្ទ, មម វចនេន តេ ភិក្ខូ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នេ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវា ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា, កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេ’’តិ? ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា យសោជោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥមានិ, ភន្តេ, បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ សាវត្ថិំ អនុប្បត្តានិ ភគវន្តំ ទស្សនាយ. តេមេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ នេវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទមានា សេនាសនានិ បញ្ញាបយមានា បត្តចីវរានិ បដិសាមយមានា ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា’’តិ. ‘‘គច្ឆថ, ភិក្ខវេ, បណាមេមិ វោ [វោ បណាមេមិ (សព្ពត្ថ) ម. និ. ២.១៥៧ បស្សិតព្ពំ]; ន វោ មម សន្តិកេ វត្ថព្ព’’ន្តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា សេនាសនំ សំសាមេត្វា [បដិសំសាមេត្វា (ស្យា.)] បត្តចីវរមាទាយ យេន វជ្ជី តេន ចារិកំ បក្កមិំសុ. វជ្ជីសុ អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានា យេន វគ្គុមុទា នទី តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា វគ្គុមុទាយ នទិយា តីរេ បណ្ណកុដិយោ ករិត្វា វស្សំ ឧបគច្ឆិំសុ.

អថ ខោ អាយស្មា យសោជោ វស្សូបគតោ [វស្សូបគតេ (ក.)] ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភគវតា មយំ, អាវុសោ, បណាមិតា អត្ថកាមេន ហិតេសិនា, អនុកម្បកេន អនុកម្បំ ឧបាទាយ. ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, តថា វិហារំ កប្បេម យថា នោ វិហរតំ ភគវា អត្តមនោ អស្សា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ យសោជស្ស បច្ចស្សោសុំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ វូបកដ្ឋា អប្បមត្តា អាតាបិនោ បហិតត្តា វិហរន្តា តេនេវន្តរវស្សេន សព្ពេវ តិស្សោ វិជ្ជា សច្ឆាកំសុ.

អថ ខោ ភគវា សាវត្ថិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន វេសាលី តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន វេសាលី តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ.

អថ ខោ ភគវា វគ្គុមុទាតីរិយានំ ភិក្ខូនំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច មនសិ ករិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អាលោកជាតា វិយ មេ, អានន្ទ, ឯសា ទិសា, ឱភាសជាតា វិយ មេ, អានន្ទ, ឯសា ទិសា; យស្សំ ទិសាយំ [យាយំ (ក.)] វគ្គុមុទាតីរិយា ភិក្ខូ វិហរន្តិ. គន្តុំ អប្បដិកូលាសិ មេ មនសិ កាតុំ. បហិណេយ្យាសិ ត្វំ, អានន្ទ, វគ្គុមុទាតីរិយានំ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតិ, សត្ថា អាយស្មន្តានំ ទស្សនកាមោ’’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ឯហិ ត្វំ, អាវុសោ, យេន វគ្គុមុទាតីរិយា ភិក្ខូ តេនុបសង្កម; ឧបសង្កមិត្វា វគ្គុមុទាតីរិយេ ភិក្ខូ ឯវំ វទេហិ – ‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតិ, សត្ថា អាយស្មន្តានំ ទស្សនកាមោ’’’តិ.

‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បដិស្សុត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ អន្តរហិតោ វគ្គុមុទាយ នទិយា តីរេ តេសំ ភិក្ខូនំ បុរតោ បាតុរហោសិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ វគ្គុមុទាតីរិយេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា អាយស្មន្តេ អាមន្តេតិ, សត្ថា អាយស្មន្តានំ ទស្សនកាមោ’’តិ.

‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា សេនាសនំ សំសាមេត្វា បត្តចីវរមាទាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – វគ្គុមុទាយ នទិយា តីរេ អន្តរហិតា មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ ភគវតោ សម្មុខេ បាតុរហេសុំ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា អានេញ្ជេន សមាធិនា និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កតមេន នុ ខោ ភគវា វិហារេន ឯតរហិ វិហរតី’’តិ? អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អានេញ្ជេន ខោ ភគវា វិហារេន ឯតរហិ វិហរតី’’តិ. សព្ពេវ អានេញ្ជសមាធិនា និសីទិំសុ.

អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា, និក្ខន្តេ បឋមេ យាមេ, ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ [ចីវរំ (សព្ពត្ថ)] ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ; និក្ខន្តោ បឋមោ យាមោ; ចិរនិសិន្នា អាគន្តុកា ភិក្ខូ; បដិសម្មោទតុ, ភន្តេ, ភគវា អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, ភគវា តុណ្ហី អហោសិ.

ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា, និក្ខន្តេ មជ្ឈិមេ យាមេ, ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ; និក្ខន្តោ មជ្ឈិមោ យាមោ; ចិរនិសិន្នា អាគន្តុកា ភិក្ខូ; បដិសម្មោទតុ, ភន្តេ, ភគវា អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា តុណ្ហី អហោសិ.

តតិយម្បិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា, និក្ខន្តេ បច្ឆិមេ យាមេ, ឧទ្ធស្តេ អរុណេ, នន្ទិមុខិយា រត្តិយា ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ; និក្ខន្តោ បច្ឆិមោ យាមោ; ឧទ្ធស្តោ អរុណោ; នន្ទិមុខី រត្តិ; ចិរនិសិន្នា អាគន្តុកា ភិក្ខូ; បដិសម្មោទតុ, ភន្តេ, ភគវា, អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា តម្ហា សមាធិម្ហា វុដ្ឋហិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘សចេ ខោ ត្វំ, អានន្ទ, ជានេយ្យាសិ ឯត្តកម្បិ តេ នប្បដិភាសេយ្យ [នប្បដិភេយ្យ (?)]. អហញ្ច, អានន្ទ, ឥមានិ ច បញ្ច ភិក្ខុសតានិ សព្ពេវ អានេញ្ជសមាធិនា និសីទិម្ហា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យស្ស ជិតោ កាមកណ្ដកោ,

អក្កោសោ ច វធោ ច ពន្ធនញ្ច;

បព្ពតោវ [បព្ពតោ វិយ (សី. ស្យា. បី.)] សោ ឋិតោ អនេជោ,

សុខទុក្ខេសុ ន វេធតី ស ភិក្ខូ’’តិ. តតិយំ;

៤. សារិបុត្តសុត្តំ

២៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អវិទូរេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យថាបិ បព្ពតោ សេលោ, អចលោ សុប្បតិដ្ឋិតោ;

ឯវំ មោហក្ខយា ភិក្ខុ, បព្ពតោវ ន វេធតី’’តិ. ចតុត្ថំ;

៥. មហាមោគ្គល្លានសុត្តំ

២៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ កាយគតាយ សតិយា អជ្ឈត្តំ សូបដ្ឋិតាយ. អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ អវិទូរេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ កាយគតាយ សតិយា អជ្ឈត្តំ សូបដ្ឋិតាយ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សតិ កាយគតា ឧបដ្ឋិតា,

ឆសុ ផស្សាយតនេសុ សំវុតោ;

សតតំ ភិក្ខុ សមាហិតោ,

ជញ្ញា និព្ពានមត្តនោ’’តិ. បញ្ចមំ;

៦. បិលិន្ទវច្ឆសុត្តំ

២៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ [បិលិន្ទិវច្ឆោ (សី.)] ភិក្ខូ វសលវាទេន សមុទាចរតិ. អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ, បិលិន្ទវច្ឆោ ភិក្ខូ វសលវាទេន សមុទាចរតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន បិលិន្ទវច្ឆំ ភិក្ខុំ អាមន្តេហិ – ‘សត្ថា តំ, អាវុសោ បិលិន្ទវច្ឆ [វច្ឆ (ស្យា.)], អាមន្តេតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ បិលិន្ទវច្ឆ, អាមន្តេតី’’តិ.

‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, វច្ឆ, ភិក្ខូ វសលវាទេន សមុទាចរសី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មតោ បិលិន្ទវច្ឆស្ស បុព្ពេនិវាសំ មនសិ ករិត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘មា ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, វច្ឆស្ស ភិក្ខុនោ ឧជ្ឈាយិត្ថ. ន, ភិក្ខវេ, វច្ឆោ ទោសន្តរោ ភិក្ខូ វសលវាទេន សមុទាចរតិ. វច្ឆស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ បញ្ច ជាតិសតានិ អព្ពោកិណ្ណានិ ព្រាហ្មណកុលេ បច្ចាជាតានិ. សោ តស្ស វសលវាទោ ទីឃរត្តំ សមុទាចិណ្ណោ [អជ្ឈាចិណ្ណោ (ស្យា. បី. ក. អដ្ឋកថាយំ បាឋន្តរំ)]. តេនាយំ វច្ឆោ ភិក្ខូ វសលវាទេន សមុទាចរតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យម្ហី ន មាយា វសតី ន មានោ,

យោ វីតលោភោ អមមោ និរាសោ;

បនុណ្ណកោធោ [បណុន្នកោធោ (បី.)] អភិនិព្ពុតត្តោ,

សោ ព្រាហ្មណោ សោ សមណោ ស ភិក្ខូ’’តិ. ឆដ្ឋំ;

៧. សក្កុទានសុត្តំ

២៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាកស្សបោ បិប្បលិគុហាយំ វិហរតិ, សត្តាហំ ឯកបល្លង្កេន និសិន្នោ ហោតិ អញ្ញតរំ [និសិន្នោ អញ្ញតរំ (ស្យា. ក.)] សមាធិំ សមាបជ្ជិត្វា. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ តស្ស សត្តាហស្ស អច្ចយេន តម្ហា សមាធិម្ហា វុដ្ឋាសិ. អថ ខោ អាយស្មតោ មហាកស្សបស្ស តម្ហា សមាធិម្ហា វុដ្ឋិតស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូនាហំ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បវិសេយ្យ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន បញ្ចមត្តានិ ទេវតាសតានិ ឧស្សុក្កំ អាបន្នានិ ហោន្តិ អាយស្មតោ មហាកស្សបស្ស បិណ្ឌបាតបដិលាភាយ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ តានិ បញ្ចមត្តានិ ទេវតាសតានិ បដិក្ខិបិត្វា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ.

តេន ខោ បន សមយេន សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អាយស្មតោ មហាកស្សបស្ស បិណ្ឌបាតំ ទាតុកាមោ ហោតិ. បេសការវណ្ណំ អភិនិម្មិនិត្វា តន្តំ វិនាតិ. សុជា [សុជាតា (ស្យា. បី. ក.)] អសុរកញ្ញា តសរំ បូរេតិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ រាជគហេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរមានោ យេន សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន ឃរា និក្ខមិត្វា បច្ចុគន្ត្វា ហត្ថតោ បត្តំ គហេត្វា ឃរំ បវិសិត្វា [បវិសេត្វា (ក.)] ឃដិយា ឱទនំ ឧទ្ធរិត្វា បត្តំ បូរេត្វា អាយស្មតោ មហាកស្សបស្ស អទាសិ. សោ អហោសិ បិណ្ឌបាតោ អនេកសូបោ អនេកព្យញ្ជនោ អនេករសព្យញ្ជនោ [អនេកសូបរសព្យញ្ជនោ (សី. បី.)]. អថ ខោ អាយស្មតោ មហាកស្សបស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កោ នុ ខោ អយំ សត្តោ យស្សាយំ ឯវរូបោ ឥទ្ធានុភាវោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មតោ មហាកស្សបស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘សក្កោ ខោ អយំ ទេវានមិន្ទោ’’តិ. ឥតិ វិទិត្វា សក្កំ ទេវានមិន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘កតំ ខោ តេ ឥទំ, កោសិយ; មា [មាស្សុ (សី. ស្យា.)] បុនបិ ឯវរូបមកាសី’’តិ. ‘‘អម្ហាកម្បិ, ភន្តេ កស្សប, បុញ្ញេន អត្ថោ; អម្ហាកម្បិ បុញ្ញេន ករណីយ’’ន្តិ.

អថ ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អាយស្មន្តំ មហាកស្សបំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ តិក្ខត្តុំ ឧទានំ ឧទានេសិ – ‘‘អហោ ទានំ បរមទានំ [បរមំ ទានំ (បី. ក.)] កស្សបេ សុប្បតិដ្ឋិតំ! អហោ ទានំ បរមទានំ កស្សបេ សុប្បតិដ្ឋិតំ!! អហោ ទានំ បរមទានំ កស្សបេ សុប្បតិដ្ឋិត’’ន្តិ!!! អស្សោសិ ខោ ភគវា ទិព្ពាយ សោតធាតុយា វិសុទ្ធាយ អតិក្កន្តមានុសិកាយ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា អាកាសេ អន្តលិក្ខេ តិក្ខត្តុំ ឧទានំ ឧទានេន្តស្ស – ‘‘អហោ ទានំ បរមទានំ កស្សបេ សុប្បតិដ្ឋិតំ! អហោ ទានំ បរមទានំ កស្សបេ សុប្បតិដ្ឋិតំ!! អហោ ទានំ បរមទានំ កស្សបេ សុប្បតិដ្ឋិត’’ន្តិ!!!

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘បិណ្ឌបាតិកស្ស ភិក្ខុនោ,

អត្តភរស្ស អនញ្ញបោសិនោ;

ទេវា បិហយន្តិ តាទិនោ,

ឧបសន្តស្ស សទា សតីមតោ’’តិ. សត្តមំ;

៨. បិណ្ឌបាតិកសុត្តំ

២៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តានំ ករេរិមណ្ឌលមាឡេ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ –

‘‘បិណ្ឌបាតិកោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ ចក្ខុនា រូបេ បស្សិតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ សោតេន សទ្ទេ សោតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ ឃានេន គន្ធេ ឃាយិតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ ជិវ្ហាយ រសេ សាយិតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ កាយេន ផោដ្ឋព្ពេ ផុសិតុំ. បិណ្ឌបាតិកោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ បិណ្ឌាយ ចរតិ. ហន្ទាវុសោ, មយម្បិ បិណ្ឌបាតិកា ហោម. មយម្បិ លច្ឆាម កាលេន កាលំ មនាបិកេ ចក្ខុនា រូបេ បស្សិតុំ, មយម្បិ លច្ឆាម កាលេន កាលំ មនាបិកេ សោតេន សទ្ទេ សោតុំ, មយម្បិ លច្ឆាម កាលេន កាលំ មនាបិកេ ឃានេន គន្ធេ ឃាយិតុំ, មយម្បិ លច្ឆាម កាលេន កាលំ មនាបិកេ ជិវ្ហាយ រសេ សាយិតុំ, មយម្បិ លច្ឆាម កាលេន កាលំ មនាបិកេ កាយេន ផោដ្ឋព្ពេ ផុសិតុំ; មយម្បិ សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា អបចិតា បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ. អយញ្ចរហិ តេសំ ភិក្ខូនំ អន្តរាកថា ហោតិ វិប្បកតា.

អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ករេរិមណ្ឌលមាឡោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា, កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា’’តិ?

‘‘ឥធ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តានំ ករេរិមណ្ឌលមាឡេ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ –

‘បិណ្ឌបាតិកោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ ចក្ខុនា រូបេ បស្សិតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ សោតេន សទ្ទេ សោតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ ឃានេន គន្ធេ ឃាយិតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ ជិវ្ហាយ រសេ សាយិតុំ, លភតិ កាលេន កាលំ មនាបិកេ កាយេន ផោដ្ឋព្ពេ ផុសិតុំ. បិណ្ឌបាតិកោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ បិណ្ឌាយ ចរតិ. ហន្ទាវុសោ, មយម្បិ បិណ្ឌបាតិកា ហោម. មយម្បិ លច្ឆាម កាលេន កាលំ មនាបិកេ ចក្ខុនា រូបេ បស្សិតុំ…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពេ ផុសិតុំ. មយម្បិ សក្កតា គរុកតា មានិតា បូជិតា អបចិតា បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’តិ. អយំ ខោ នោ, ភន្តេ, អន្តរាកថា វិប្បកតា, អថ ភគវា អនុប្បត្តោ’’តិ.

‘‘ន ខ្វេតំ, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលបុត្តានំ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតានំ យំ តុម្ហេ ឯវរូបិំ កថំ កថេយ្យាថ. សន្និបតិតានំ វោ, ភិក្ខវេ, ទ្វយំ ករណីយំ – ធម្មី វា កថា អរិយោ វា តុណ្ហីភាវោ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘បិណ្ឌបាតិកស្ស ភិក្ខុនោ,

អត្តភរស្ស អនញ្ញបោសិនោ;

ទេវា បិហយន្តិ តាទិនោ,

នោ ចេ សទ្ទសិលោកនិស្សិតោ’’តិ. អដ្ឋមំ;

៩. សិប្បសុត្តំ

២៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តានំ មណ្ឌលមាឡេ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘‘កោ នុ ខោ, អាវុសោ, សិប្បំ ជានាតិ? កោ កិំ សិប្បំ សិក្ខិ? កតរំ សិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ?

តត្ថេកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ហត្ថិសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘អស្សសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘រថសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ធនុសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ថរុសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘មុទ្ទាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘គណនាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘សង្ខានសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘លេខាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘កាវេយ្យសិប្បំ [កាព្យសិប្បំ (ស្យា.)] សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘លោកាយតសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘‘ខត្តវិជ្ជាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’’ន្តិ. អយញ្ចរហិ តេសំ ភិក្ខូនំ អន្តរាកថា ហោតិ វិប្បកតា.

អថ ខោ ភគវា សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន មណ្ឌលមាឡោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា, កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា’’តិ?

‘‘ឥធ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តានំ មណ្ឌលមាឡេ សន្និសិន្នានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘កោ នុ ខោ, អាវុសោ, សិប្បំ ជានាតិ? កោ កិំ សិប្បំ សិក្ខិ? កតរំ សិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ?

‘‘តត្ថេកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘ហត្ថិសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ. ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘អស្សសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘រថសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘ធនុសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘ថរុសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ, ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘មុទ្ទាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘គណនាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘សង្ខានសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘លេខាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘កាវេយ្យសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘លោកាយតសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ; ឯកច្ចេ ឯវមាហំសុ – ‘ខត្តវិជ្ជាសិប្បំ សិប្បានំ អគ្គ’ន្តិ. អយំ ខោ នោ, ភន្តេ, អន្តរាកថា ហោតិ វិប្បកតា, អថ ភគវា អនុប្បត្តោ’’តិ.

‘‘ន ខ្វេតំ, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលបុត្តានំ សទ្ធា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតានំ យំ តុម្ហេ ឯវរូបិំ កថំ កថេយ្យាថ. សន្និបតិតានំ វោ, ភិក្ខវេ, ទ្វយំ ករណីយំ – ធម្មី វា កថា អរិយោ វា តុណ្ហីភាវោ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘អសិប្បជីវី លហុ អត្ថកាមោ,

យតិន្ទ្រិយោ សព្ពធិ វិប្បមុត្តោ;

អនោកសារី អមមោ និរាសោ,

ហិត្វា មានំ ឯកចរោ ស ភិក្ខូ’’តិ. នវមំ;

១០. លោកសុត្តំ

៣០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា ឧរុវេលាយំ វិហរតិ នជ្ជា នេរញ្ជរាយ តីរេ ពោធិរុក្ខមូលេ បឋមាភិសម្ពុទ្ធោ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា សត្តាហំ ឯកបល្លង្កេន និសិន្នោ ហោតិ វិមុត្តិសុខបដិសំវេទី.

អថ ខោ ភគវា តស្ស សត្តាហស្ស អច្ចយេន តម្ហា សមាធិម្ហា វុដ្ឋហិត្វា ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេសិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា ពុទ្ធចក្ខុនា វោលោកេន្តោ សត្តេ អនេកេហិ សន្តាបេហិ សន្តប្បមានេ, អនេកេហិ ច បរិឡាហេហិ បរិឌយ្ហមានេ – រាគជេហិបិ, ទោសជេហិបិ, មោហជេហិបិ [មោហជេហិបីតិ (សព្ពត្ថ)].

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘អយំ លោកោ សន្តាបជាតោ,

ផស្សបរេតោ រោគំ វទតិ អត្តតោ;

យេន យេន ហិ មញ្ញតិ [យេន ហិ មញ្ញតិ (ស្យា. បី.)],

តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា.

‘‘អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ,

ភវបរេតោ ភវមេវាភិនន្ទតិ;

យទភិនន្ទតិ តំ ភយំ,

យស្ស ភាយតិ តំ ទុក្ខំ;

ភវវិប្បហានាយ ខោ បនិទំ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ’’.

‘‘‘យេ ហិ កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភវេន ភវស្ស វិប្បមោក្ខមាហំសុ, សព្ពេ តេ អវិប្បមុត្តា ភវស្មា’តិ វទាមិ. ‘យេ វា បន កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា វិភវេន ភវស្ស និស្សរណមាហំសុ, សព្ពេ តេ អនិស្សដា ភវស្មា’តិ វទាមិ.

‘‘ឧបធិញ្ហិ បដិច្ច ទុក្ខមិទំ សម្ភោតិ, សព្ពុបាទានក្ខយា នត្ថិ ទុក្ខស្ស សម្ភវោ. លោកមិមំ បស្ស; បុថូ អវិជ្ជាយ បរេតា ភូតា ភូតរតា អបរិមុត្តា; យេ ហិ កេចិ ភវា សព្ពធិ សព្ពត្ថតាយ សព្ពេ តេ ភវា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា’’តិ.

‘‘ឯវមេតំ យថាភូតំ, សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ;

ភវតណ្ហា បហីយតិ, វិភវំ នាភិនន្ទតិ.

‘‘សព្ពសោ តណ្ហានំ ខយា,

អសេសវិរាគនិរោធោ និព្ពានំ;

តស្ស និព្ពុតស្ស ភិក្ខុនោ,

អនុបាទា [អនុបាទានា (សី.)] បុនព្ភវោ ន ហោតិ;

អភិភូតោ មារោ វិជិតសង្គាមោ,

ឧបច្ចគា សព្ពភវានិ តាទី’’តិ. ទសមំ;

នន្ទវគ្គោ តតិយោ និដ្ឋិតោ.