៥. វិរាគកថា

២៨. វិរាគោ មគ្គោ, វិមុត្តិ ផលំ. កថំ វិរាគោ មគ្គោ? សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិយា វិរជ្ជតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិរជ្ជតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិរជ្ជតិ. វិរាគោ វិរាគារម្មណោ វិរាគគោចរោ វិរាគេ សមុទាគតោ [សមុបាគតោ (ស្យា.)] វិរាគេ ឋិតោ វិរាគេ បតិដ្ឋិតោ.

វិរាគោតិ ទ្វេ វិរាគា – និព្ពានញ្ច វិរាគោ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ វិរាគា ហោន្តីតិ – វិរាគា. សហជាតានិ សត្តង្គានិ វិរាគំ គច្ឆន្តីតិ – វិរាគោ មគ្គោ. ឯតេន មគ្គេន ពុទ្ធា ច សាវកា ច អគតំ ទិសំ និព្ពានំ គច្ឆន្តីតិ – អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. យាវតា បុថុសមណព្រាហ្មណានំ បរប្បវាទានំ មគ្គា, អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ [វិមោក្ខោ (ស្យា.), មោក្ខោ (អដ្ឋ.)] ច ឧត្តមោ ច បវរោ ចាតិ – មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ.

អភិនិរោបនដ្ឋេន សម្មាសង្កប្បោ មិច្ឆាសង្កប្បា វិរជ្ជតិ. បរិគ្គហដ្ឋេន សម្មាវាចា មិច្ឆាវាចាយ វិរជ្ជតិ. សមុដ្ឋានដ្ឋេន សម្មាកម្មន្តោ មិច្ឆាកម្មន្តា វិរជ្ជតិ. វោទានដ្ឋេន សម្មាអាជីវោ មិច្ឆាអាជីវា វិរជ្ជតិ. បគ្គហដ្ឋេន សម្មាវាយាមោ មិច្ឆាវាយាមា វិរជ្ជតិ. ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សម្មាសតិ មិច្ឆាសតិយា វិរជ្ជតិ. អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ មិច្ឆាសមាធិតោ វិរជ្ជតិ. តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិរជ្ជតិ. ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិរជ្ជតិ. វិរាគោ វិរាគារម្មណោ វិរាគគោចរោ វិរាគេ សមុទាគតោ វិរាគេ ឋិតោ វិរាគេ បតិដ្ឋិតោ.

វិរាគោតិ ទ្វេ វិរាគា – និព្ពានញ្ច វិរាគោ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ វិរាគា ហោន្តីតិ – វិរាគា. សហជាតានិ សត្តង្គានិ វិរាគំ គច្ឆន្តីតិ – វិរាគោ មគ្គោ. ឯតេន មគ្គេន ពុទ្ធា ច សាវកា ច អគតំ ទិសំ និព្ពានំ គច្ឆន្តីតិ – អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. យាវតា បុថុសមណព្រាហ្មណានំ បរប្បវាទានំ មគ្គា, អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ចាតិ – មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ.

សកទាគាមិមគ្គក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ ឱឡារិកា កាមរាគសញ្ញោជនា បដិឃសញ្ញោជនា ឱឡារិកា កាមរាគានុសយា បដិឃានុសយា វិរជ្ជតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិរជ្ជតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិរជ្ជតិ. វិរាគោ វិរាគារម្មណោ វិរាគគោចរោ វិរាគេ សមុទាគតោ វិរាគេ ឋិតោ វិរាគេ បតិដ្ឋិតោ.

វិរាគោតិ ទ្វេ វិរាគា – និព្ពានញ្ច វិរាគោ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ វិរាគា ហោន្តីតិ – វិរាគា. សហជាតានិ សត្តង្គានិ វិរាគំ គច្ឆន្តីតិ – វិរាគោ មគ្គោ. ឯតេន មគ្គេន ពុទ្ធា ច សាវកា ច អគតំ ទិសំ និព្ពានំ គច្ឆន្តីតិ – អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. យាវតា បុថុសមណព្រាហ្មណានំ បរប្បវាទានំ មគ្គា. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ចាតិ – មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ.

អនាគាមិមគ្គក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ អនុសហគតា កាមរាគសញ្ញោជនា បដិឃសញ្ញោជនា អនុសហគតា កាមរាគានុសយា បដិឃានុសយា វិរជ្ជតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិរជ្ជតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិរជ្ជតិ. វិរាគោ វិរាគារម្មណោ…បេ… មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ.

អរហត្តមគ្គក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ រូបរាគា អរូបរាគា មានា ឧទ្ធច្ចា អវិជ្ជាយ មានានុសយា ភវរាគានុសយា អវិជ្ជានុសយា វិរជ្ជតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិរជ្ជតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិរជ្ជតិ វិរាគោ វិរាគារម្មណោ វិរាគគោចរោ វិរាគេ សមុទាគតោ វិរាគេ ឋិតោ វិរាគេ បតិដ្ឋិតោ.

វិរាគោតិ ទ្វេ វិរាគា – និព្ពានញ្ច វិរាគោ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ វិរាគា ហោន្តីតិ – វិរាគា. សហជាតានិ សត្តង្គានិ វិរាគំ គច្ឆន្តីតិ – វិរាគោ មគ្គោ. ឯតេន មគ្គេន ពុទ្ធា ច សាវកា ច អគតំ ទិសំ និព្ពានំ គច្ឆន្តីតិ – អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. យាវតា បុថុសមណព្រាហ្មណានំ បរប្បវាទានំ មគ្គា. អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ចាតិ – មគ្គានំ អដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ.

ទស្សនវិរាគោ សម្មាទិដ្ឋិ. អភិនិរោបនវិរាគោ សម្មាសង្កប្បោ. បរិគ្គហវិរាគោ សម្មាវាចា. សមុដ្ឋានវិរាគោ សម្មាកម្មន្តោ. វោទានវិរាគោ សម្មាអាជីវោ. បគ្គហវិរាគោ សម្មាវាយាមោ. ឧបដ្ឋានវិរាគោ សម្មាសតិ. អវិក្ខេបវិរាគោ សម្មាសមាធិ. ឧបដ្ឋានវិរាគោ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ. បវិចយវិរាគោ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ. បគ្គហវិរាគោ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គោ. ផរណវិរាគោ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គោ. ឧបសមវិរាគោ បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គោ. អវិក្ខេបវិរាគោ សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គោ. បដិសង្ខានវិរាគោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. អស្សទ្ធិយេ អកម្បិយវិរាគោ សទ្ធាពលំ. កោសជ្ជេ អកម្បិយវិរាគោ វីរិយពលំ. បមាទេ អកម្បិយវិរាគោ សតិពលំ. ឧទ្ធច្ចេ អកម្បិយវិរាគោ សមាធិពលំ. អវិជ្ជាយ អកម្បិយវិរាគោ បញ្ញាពលំ. អធិមោក្ខវិរាគោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ. បគ្គហវិរាគោ វីរិយិន្ទ្រិយំ. ឧបដ្ឋានវិរាគោ សតិន្ទ្រិយំ. អវិក្ខេបវិរាគោ សមាធិន្ទ្រិយំ. ទស្សនវិរាគោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ វិរាគោ. អកម្បិយដ្ឋេន ពលំ វិរាគោ. និយ្យានដ្ឋេន ពោជ្ឈង្គា វិរាគោ. ហេតុដ្ឋេន មគ្គោ វិរាគោ. ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិបដ្ឋានា វិរាគោ. បទហនដ្ឋេន សម្មប្បធានា វិរាគោ. ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិបាទា វិរាគោ. តថដ្ឋេន សច្ចា វិរាគោ. អវិក្ខេបដ្ឋេន សមថោ វិរាគោ. អនុបស្សនដ្ឋេន វិបស្សនា វិរាគោ. ឯករសដ្ឋេន សមថវិបស្សនា វិរាគោ. អនតិវត្តនដ្ឋេន យុគនទ្ធំ វិរាគោ. សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ វិរាគោ. អវិក្ខេបដ្ឋេន ចិត្តវិសុទ្ធិ វិរាគោ. ទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ វិរាគោ. វិមុត្តដ្ឋេន វិមោក្ខោ វិរាគោ. បដិវេធដ្ឋេន វិជ្ជា វិរាគោ. បរិច្ចាគដ្ឋេន វិមុត្តិ វិរាគោ. សមុច្ឆេទដ្ឋេន ខយេ ញាណំ វិរាគោ. ឆន្ទោ មូលដ្ឋេន វិរាគោ. មនសិការោ សមុដ្ឋានដ្ឋេន វិរាគោ. ផស្សោ សមោធានដ្ឋេន វិរាគោ. វេទនា សមោសរណដ្ឋេន វិរាគោ. សមាធិ បមុខដ្ឋេន វិរាគោ. សតិ អាធិបតេយ្យដ្ឋេន វិរាគោ. បញ្ញា តតុត្តរដ្ឋេន វិរាគោ. វិមុត្តិ សារដ្ឋេន វិរាគោ. អមតោគធំ និព្ពានំ បរិយោសានដ្ឋេន មគ្គោ.

ទស្សនមគ្គោ សម្មាទិដ្ឋិ, អភិនិរោបនមគ្គោ សម្មាសង្កប្បោ…បេ… អមតោគធំ និព្ពានំ បរិយោសានដ្ឋេន មគ្គោ. ឯវំ វិរាគោ មគ្គោ.

២៩. កថំ វិមុត្តិ ផលំ? សោតាបត្តិផលក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិយា វិមុត្តា ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិមុត្តា ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិមុត្តា ហោតិ, វិមុត្តិ វិមុត្តារម្មណា វិមុត្តិគោចរា វិមុត្តិយា សមុទាគតា វិមុត្តិយា ឋិតា វិមុត្តិយា បតិដ្ឋិតា. វិមុត្តីតិ ទ្វេ មុត្តិយោ – និព្ពានញ្ច វិមុត្តិ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ ច វិមុត្តា ហោន្តីតិ – វិមុត្តិ ផលំ.

អភិនិរោបនដ្ឋេន សម្មាសង្កប្បោ មិច្ឆាសង្កប្បា វិមុត្តោ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិមុត្តោ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិមុត្តោ ហោតិ, វិមុត្តិ វិមុត្តារម្មណា វិមុត្តិគោចរា វិមុត្តិយា សមុទាគតា វិមុត្តិយា ឋិតា វិមុត្តិយា បតិដ្ឋិតា. វិមុត្តីតិ ទ្វេ វិមុត្តិយោ – និព្ពានញ្ច វិមុត្តិ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ វិមុត្តា ហោន្តីតិ – វិមុត្តិ ផលំ.

បរិគ្គហដ្ឋេន សម្មាវាចា មិច្ឆាវាចាយ វិមុត្តា ហោតិ, សមុដ្ឋានដ្ឋេន សម្មាកម្មន្តោ មិច្ឆាកម្មន្តា វិមុត្តោ ហោតិ, វោទានដ្ឋេន សម្មាអាជីវោ មិច្ឆាអាជីវា វិមុត្តោ ហោតិ, បគ្គហដ្ឋេន សម្មាវាយាមោ មិច្ឆាវាយាមា វិមុត្តោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សម្មាសតិ មិច្ឆាសតិយា វិមុត្តា ហោតិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ មិច្ឆាសមាធិតោ វិមុត្តោ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិមុត្តោ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិមុត្តោ ហោតិ, វិមុត្តិ វិមុត្តារម្មណា វិមុត្តិគោចរា វិមុត្តិយា សមុទាគតា វិមុត្តិយា ឋិតា វិមុត្តិយា បតិដ្ឋិតា. វិមុត្តីតិ. ទ្វេ វិមុត្តិយោ – និព្ពានញ្ច វិមុត្តិ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ វិមុត្តា ហោន្តីតិ – វិមុត្តិ ផលំ.

សកទាគាមិផលក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ ឱឡារិកា កាមរាគសញ្ញោជនា បដិឃសញ្ញោជនា ឱឡារិកា កាមរាគានុសយា បដិឃានុសយា វិមុត្តោ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិមុត្តោ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិមុត្តោ ហោតិ, វិមុត្តិ វិមុត្តារម្មណា វិមុត្តិគោចរា វិមុត្តិយា សមុទាគតា វិមុត្តិយា ឋិតា វិមុត្តិយា បតិដ្ឋិតា. វិមុត្តីតិ ទ្វេ វិមុត្តិយោ – និព្ពានញ្ច វិមុត្តិ, យេ ច និព្ពានារម្មណតាជាតា ធម្មា សព្ពេ វិមុត្តា ហោន្តីតិ – វិមុត្តិ ផលំ.

អនាគាមិផលក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ អនុសហគតា កាមរាគសញ្ញោជនា បដិឃសញ្ញោជនា អនុសហគតា កាមរាគានុសយា បដិឃានុសយា វិមុត្តោ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិមុត្តោ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិមុត្តោ ហោតិ, វិមុត្តិ វិមុត្តារម្មណា វិមុត្តិគោចរា វិមុត្តិយា សមុទាគតា វិមុត្តិយា ឋិតា វិមុត្តិយា បតិដ្ឋិតា…បេ….

អរហត្តផលក្ខណេ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… អវិក្ខេបដ្ឋេន សម្មាសមាធិ រូបរាគា អរូបរាគា មានា ឧទ្ធច្ចា អវិជ្ជាយ មានានុសយា ភវរាគានុសយា អវិជ្ជានុសយា វិមុត្តោ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វិមុត្តោ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វិមុត្តោ ហោតិ, វិមុត្តិ វិមុត្តារម្មណា វិមុត្តិគោចរា វិមុត្តិយា សមុទាគតា វិមុត្តិយា ឋិតា វិមុត្តិយា បតិដ្ឋិតា. វិមុត្តីតិ ទ្វេ វិមុត្តិយោ – និព្ពានញ្ច វិមុត្តិ, យេ ច និព្ពានារម្មណតា ជាតា ធម្មា សព្ពេ វិមុត្តា ហោន្តីតិ – វិមុត្តិ ផលំ.

ទស្សនវិមុត្តិ សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… អវិក្ខេបវិមុត្តិ សម្មាសមាធិ, ឧបដ្ឋានវិមុត្តិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, បដិសង្ខានវិមុត្តិ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. អស្សទ្ធិយេ អកម្បិយវិមុត្តិ សទ្ធាពលំ…បេ… អវិជ្ជាយ អកម្បិយវិមុត្តិ បញ្ញាពលំ. អធិមោក្ខវិមុត្តិ សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… ទស្សនវិមុត្តិ បញ្ញិន្ទ្រិយំ.

អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយា វិមុត្តិ. អកម្បិយដ្ឋេន ពលា វិមុត្តិ, និយ្យានដ្ឋេន ពោជ្ឈង្គា វិមុត្តិ, ហេតុដ្ឋេន មគ្គោ វិមុត្តិ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិបដ្ឋានា វិមុត្តិ, បទហនដ្ឋេន សម្មប្បធានា វិមុត្តិ, ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិបាទា វិមុត្តិ, តថដ្ឋេន សច្ចា វិមុត្តិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមថោ វិមុត្តិ, អនុបស្សនដ្ឋេន វិបស្សនា វិមុត្តិ, ឯករសដ្ឋេន សមថវិបស្សនា វិមុត្តិ, អនតិវត្តនដ្ឋេន យុគនទ្ធំ វិមុត្តិ, សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ វិមុត្តិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន ចិត្តវិសុទ្ធិ វិមុត្តិ, ទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ វិមុត្តិ, វិមុត្តដ្ឋេន វិមោក្ខោ វិមុត្តិ, បដិវេធដ្ឋេន វិជ្ជា វិមុត្តិ, បរិច្ចាគដ្ឋេន វិមុត្តិ វិមុត្តិ, បដិប្បស្សទ្ធិយដ្ឋេន អនុប្បាទេ ញាណំ វិមុត្តិ, ឆន្ទោ មូលដ្ឋេន វិមុត្តិ, មនសិការោ សមុដ្ឋានដ្ឋេន វិមុត្តិ, ផស្សោ សមោធានដ្ឋេន វិមុត្តិ, វេទនា សមោសរណដ្ឋេន វិមុត្តិ, សមាធិ បមុខដ្ឋេន វិមុត្តិ, សតិ អាធិបតេយ្យដ្ឋេន វិមុត្តិ, បញ្ញា តតុត្តរដ្ឋេន វិមុត្តិ, វិមុត្តិ សារដ្ឋេន វិមុត្តិ, អមតោគធំ និព្ពានំ បរិយោសានដ្ឋេន វិមុត្តិ. ឯវំ វិមុត្តិ ផលំ. ឯវំ វិរាគោ មគ្គោ, វិមុត្តិ ផលន្តិ.

វិរាគកថា និដ្ឋិតា.