៩. សង្ខារុបេក្ខាញាណនិទ្ទេសោ

៥៤. កថំ មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា [មុច្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា (ក.)] បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ? ឧប្បាទំ មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា [ឧប្បាទមុញ្ចិតុកម្យតា… (ស្យា.)] បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ, បវត្តំ មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ, និមិត្តំ មុញ្ចិតុកម្យតា…បេ… អាយូហនំ មុញ្ចិតុកម្យតា… បដិសន្ធិំ មុញ្ចិតុកម្យតា… គតិំ មុញ្ចិតុកម្យតា… និព្ពត្តិំ មុញ្ចិតុកម្យតា… ឧបបត្តិំ មុញ្ចិតុកម្យតា… ជាតិំ មុញ្ចិតុកម្យតា… ជរំ មុញ្ចិតុកម្យតា… ព្យាធិំ មុញ្ចិតុកម្យតា… មរណំ មុញ្ចិតុកម្យតា… សោកំ មុញ្ចិតុកម្យតា… បរិទេវំ មុញ្ចិតុកម្យតា…បេ… ឧបាយាសំ មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ.

ឧប្បាទោ ទុក្ខន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. បវត្តំ ទុក្ខន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ…បេ… ឧបាយាសោ ទុក្ខន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ.

ឧប្បាទោ ភយន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. បវត្តំ ភយន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ…បេ… ឧបាយាសោ ភយន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ.

ឧប្បាទោ សាមិសន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. បវត្តំ សាមិសន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ…បេ… ឧបាយាសោ សាមិសន្តិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ.

ឧប្បាទោ សង្ខារាតិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. បវត្តំ សង្ខារាតិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ…បេ… ឧបាយាសោ សង្ខារាតិ – មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ.

ឧប្បាទោ សង្ខារា, តេ សង្ខារេ អជ្ឈុបេក្ខតីតិ – សង្ខារុបេក្ខា. យេ ច សង្ខារា យា ច ឧបេក្ខា ឧភោបេតេ សង្ខារា, តេ សង្ខារេ អជ្ឈុបេក្ខតីតិ – សង្ខារុបេក្ខា. បវត្តំ សង្ខារា…បេ… និមិត្តំ សង្ខារា… អាយូហនា សង្ខារា… បដិសន្ធិ សង្ខារា… គតិ សង្ខារា… និព្ពត្តិ សង្ខារា… ឧបបត្តិ សង្ខារា… ជាតិ សង្ខារា… ជរា សង្ខារា… ព្យាធិ សង្ខារា… មរណំ សង្ខារា… សោកោ សង្ខារា… បរិទេវោ សង្ខារា…បេ… ឧបាយាសោ សង្ខារា, តេ សង្ខារេ អជ្ឈុបេក្ខតីតិ – សង្ខារុបេក្ខា. យេ ច សង្ខារា យា ច ឧបេក្ខា ឧភោបេតេ សង្ខារា, តេ សង្ខារេ អជ្ឈុបេក្ខតីតិ – សង្ខារុបេក្ខា.

៥៥. កតិហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ? អដ្ឋហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ. បុថុជ្ជនស្ស កតិហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ? សេក្ខស្ស កតិហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ? វីតរាគស្ស កតិហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ? បុថុជ្ជនស្ស ទ្វីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ. សេក្ខស្ស តីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ. វីតរាគស្ស តីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ.

បុថុជ្ជនស្ស កតមេហិ ទ្វីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ? បុថុជ្ជនោ សង្ខារុបេក្ខំ អភិនន្ទតិ វា វិបស្សតិ វា. បុថុជ្ជនស្ស ឥមេហិ ទ្វីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ. សេក្ខស្ស កតមេហិ តីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ? សេក្ខោ សង្ខារុបេក្ខំ អភិនន្ទតិ វា វិបស្សតិ វា បដិសង្ខាយ វា ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ. សេក្ខស្ស ឥមេហិ តីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ. វីតរាគស្ស កតមេហិ តីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ? វីតរាគោ សង្ខារុបេក្ខំ វិបស្សតិ វា បដិសង្ខាយ វា ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ, តទជ្ឈុបេក្ខិត្វា សុញ្ញតវិហារេន វា អនិមិត្តវិហារេន វា អប្បណិហិតវិហារេន វា វិហរតិ. វីតរាគស្ស ឥមេហិ តីហាការេហិ សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ហោតិ.

៥៦. កថំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ឯកត្តំ ហោតិ? បុថុជ្ជនស្ស សង្ខារុបេក្ខំ អភិនន្ទតោ ចិត្តំ កិលិស្សតិ, ភាវនាយ បរិបន្ថោ ហោតិ, បដិវេធស្ស អន្តរាយោ ហោតិ, អាយតិំ បដិសន្ធិយា បច្ចយោ ហោតិ. សេក្ខស្សបិ សង្ខារុបេក្ខំ អភិនន្ទតោ ចិត្តំ កិលិស្សតិ, ភាវនាយ បរិបន្ថោ ហោតិ, ឧត្តរិបដិវេធស្ស អន្តរាយោ ហោតិ, អាយតិំ បដិសន្ធិយា បច្ចយោ ហោតិ. ឯវំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ឯកត្តំ ហោតិ អភិនន្ទដ្ឋេន.

កថំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ឯកត្តំ ហោតិ? បុថុជ្ជនោ សង្ខារុបេក្ខំ អនិច្ចតោបិ ទុក្ខតោបិ អនត្តតោបិ វិបស្សតិ. សេក្ខោបិ សង្ខារុបេក្ខំ អនិច្ចតោបិ ទុក្ខតោបិ អនត្តតោបិ វិបស្សតិ. វីតរាគោបិ សង្ខារុបេក្ខំ អនិច្ចតោបិ ទុក្ខតោបិ អនត្តតោបិ វិបស្សតិ. ឯវំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ ឯកត្តំ ហោតិ អនុបស្សនដ្ឋេន.

កថំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ? បុថុជ្ជនស្ស សង្ខារុបេក្ខា កុសលា ហោតិ. សេក្ខស្សបិ សង្ខារុបេក្ខា កុសលា ហោតិ. វីតរាគស្ស សង្ខារុបេក្ខា អព្យាកតា ហោតិ. ឯវំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ កុសលាព្យាកតដ្ឋេន.

កថំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ? បុថុជ្ជនស្ស សង្ខារុបេក្ខា កិញ្ចិកាលេ សុវិទិតា ហោតិ, កិញ្ចិកាលេ ន សុវិទិតា ហោតិ. សេក្ខស្សបិ សង្ខារុបេក្ខា កិញ្ចិកាលេ សុវិទិតា ហោតិ, កិញ្ចិកាលេ ន សុវិទិតា ហោតិ. វីតរាគស្ស សង្ខារុបេក្ខា អច្ចន្តំ សុវិទិតា ហោតិ. ឯវំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ វិទិតដ្ឋេន ច អវិទិតដ្ឋេន ច.

កថំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ? បុថុជ្ជនោ សង្ខារុបេក្ខំ អតិត្តត្តា វិបស្សតិ. សេក្ខោបិ សង្ខារុបេក្ខំ អតិត្តត្តា វិបស្សតិ. វីតរាគោ សង្ខារុបេក្ខំ តិត្តត្តា វិបស្សតិ. ឯវំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ តិត្តដ្ឋេន ច អតិត្តដ្ឋេន ច.

កថំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ? បុថុជ្ជនោ សង្ខារុបេក្ខំ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បហានាយ សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ វិបស្សតិ. សេក្ខោ សង្ខារុបេក្ខំ តិណ្ណំ សញ្ញោជនានំ បហីនត្តា ឧត្តរិបដិលាភត្ថាយ វិបស្សតិ. វីតរាគោ សង្ខារុបេក្ខំ សព្ពកិលេសានំ បហីនត្តា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារត្ថាយ វិបស្សតិ. ឯវំ បុថុជ្ជនស្ស ច សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ បហីនដ្ឋេន ច អប្បហីនដ្ឋេន ច.

កថំ សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ? សេក្ខោ សង្ខារុបេក្ខំ អភិនន្ទតិ វា វិបស្សតិ វា បដិសង្ខាយ វា ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ. វីតរាគោ សង្ខារុបេក្ខំ វិបស្សតិ វា បដិសង្ខាយ វា ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ, តទជ្ឈុបេក្ខិត្វា សុញ្ញតវិហារេន វា អនិមិត្តវិហារេន វា អប្បណិហិតវិហារេន វា វិហរតិ. ឯវំ សេក្ខស្ស ច វីតរាគស្ស ច សង្ខារុបេក្ខាយ ចិត្តស្ស អភិនីហារោ នានត្តំ ហោតិ វិហារសមាបត្តដ្ឋេន.

៥៧. កតិ សង្ខារុបេក្ខា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? កតិ សង្ខារុបេក្ខា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? អដ្ឋ សង្ខារុបេក្ខា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ. ទស សង្ខារុបេក្ខា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ.

កតមា អដ្ឋ សង្ខារុបេក្ខា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? បឋមំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ នីវរណេ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. ទុតិយំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ វិតក្កវិចារេ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. តតិយំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ បីតិំ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. ចតុត្ថំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ សុខទុក្ខេ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ រូបសញ្ញំ បដិឃសញ្ញំ នានត្តសញ្ញំ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញំ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញំ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញំ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. ឥមា អដ្ឋ សង្ខារុបេក្ខា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ.

កតមា ទស សង្ខារុបេក្ខា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ គតិំ និព្ពត្តិំ ឧបបត្តិំ ជាតិំ ជរំ ព្យាធិំ មរណំ សោកំ បរិទេវំ ឧបាយាសំ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. សោតាបត្តិផលសមាបត្តត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ…បេ… បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. សកទាគាមិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ…បេ… សកទាគាមិផលសមាបត្តត្ថាយ…បេ… អនាគាមិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ…បេ… អនាគាមិផលសមាបត្តត្ថាយ …បេ… អរហត្តមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ គតិំ និព្ពត្តិំ ឧបបត្តិំ ជាតិំ ជរំ ព្យាធិំ មរណំ សោកំ បរិទេវំ ឧបាយាសំ បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. អរហត្តផលសមាបត្តត្ថាយ…បេ… សុញ្ញតវិហារសមាបត្តត្ថាយ…បេ… អនិមិត្តវិហារសមាបត្តត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ…បេ… បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ. ឥមា ទស សង្ខារុបេក្ខា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ.

៥៨. កតិ សង្ខារុបេក្ខា កុសលា, កតិ អកុសលា, កតិ អព្យាកតា? បន្នរស សង្ខារុបេក្ខា កុសលា, តិស្សោ សង្ខារុបេក្ខា អព្យាកតា. នត្ថិ សង្ខារុបេក្ខា អកុសលា.

បដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា, អដ្ឋ ចិត្តស្ស គោចរា;

បុថុជ្ជនស្ស ទ្វេ ហោន្តិ, តយោ សេក្ខស្ស គោចរា;

តយោ ច វីតរាគស្ស, យេហិ ចិត្តំ វិវដ្ដតិ.

អដ្ឋ សមាធិស្ស បច្ចយា, ទស ញាណស្ស គោចរា;

អដ្ឋារស សង្ខារុបេក្ខា, តិណ្ណំ វិមោក្ខាន បច្ចយា.

ឥមេ អដ្ឋារសាការា, បញ្ញា យស្ស បរិច្ចិតា;

កុសលោ សង្ខារុបេក្ខាសុ, នានាទិដ្ឋីសុ ន កម្បតីតិ.

តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខាសន្តិដ្ឋនា បញ្ញា សង្ខារុបេក្ខាសុ ញាណំ’’.

សង្ខារុបេក្ខាញាណនិទ្ទេសោ នវមោ.