១០. គោត្រភុញាណនិទ្ទេសោ

៥៩. កថំ ពហិទ្ធា វុដ្ឋានវិវដ្ដនេ បញ្ញា គោត្រភុញាណំ? ឧប្បាទំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. បវត្តំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. និមិត្តំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. អាយូហនំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. បដិសន្ធិំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. គតិំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. និព្ពត្តិំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ឧបបត្តិំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ជាតិំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ជរំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ព្យាធិំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. មរណំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. សោកំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. បរិទេវំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ឧបាយាសំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. អនុប្បាទំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. អប្បវត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ…បេ… និរោធំ និព្ពានំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ.

ឧប្បាទំ អភិភុយ្យិត្វា អនុប្បាទំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. បវត្តំ អភិភុយ្យិត្វា អប្បវត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. និមិត្តំ អភិភុយ្យិត្វា អនិមិត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ …បេ… ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តំ អភិភុយ្យិត្វា និរោធំ និព្ពានំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ.

ឧប្បាទា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. បវត្តា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. និមិត្តា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. អាយូហនា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. បដិសន្ធិយា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. គតិយា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. និព្ពត្តិយា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. ឧបបត្តិយា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. ជាតិយា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. ជរាយ វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. ព្យាធិម្ហា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. មរណា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. សោកា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. បរិទេវា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. ឧបាយាសា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តា វុដ្ឋាតីតិ – គោត្រភុ. អនុប្បាទំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. អប្បវត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ…បេ… និរោធំ និព្ពានំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ.

ឧប្បាទា វុដ្ឋហិត្វា [វុដ្ឋិត្វា (ស្យា. ក.)] អនុប្បាទំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. បវត្តា វុដ្ឋហិត្វា អប្បវត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. និមិត្តា វុដ្ឋហិត្វា អនិមិត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. អាយូហនា វុដ្ឋហិត្វា អនាយូហនំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. បដិសន្ធិយា វុដ្ឋហិត្វា អប្បដិសន្ធិំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. គតិយា វុដ្ឋហិត្វា អគតិំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. និព្ពត្តិយា វុដ្ឋហិត្វា អនិព្ពត្តិំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. ឧបបត្តិយា វុដ្ឋហិត្វា អនុបបត្តិំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. ជាតិយា វុដ្ឋហិត្វា អជាតិំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. ជរាយ វុដ្ឋហិត្វា អជរំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. ព្យាធិម្ហា វុដ្ឋហិត្វា អព្យាធិំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. មរណា វុដ្ឋហិត្វា អមតំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. សោកា វុដ្ឋហិត្វា អសោកំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. បរិទេវា វុដ្ឋហិត្វា អបរិទេវំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. ឧបាយាសា វុដ្ឋហិត្វា អនុបាយាសំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តា វុដ្ឋហិត្វា និរោធំ និព្ពានំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ.

ឧប្បាទា វិវដ្ដតីតិ – គោត្រភុ. បវត្តា វិវដ្ដតីតិ – គោត្រភុ…បេ… ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តា វិវដ្ដតីតិ – គោត្រភុ. អនុប្បាទំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. អប្បវត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ…បេ… និរោធំ និព្ពានំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ.

ឧប្បាទា វិវដ្ដិត្វា អនុប្បាទំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ. បវត្តា វិវដ្ដិត្វា អប្បវត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ…បេ… ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តា វិវដ្ដិត្វា និរោធំ និព្ពានំ បក្ខន្ទតីតិ – គោត្រភុ.

៦០. កតិ គោត្រភូ ធម្មា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? កតិ គោត្រភូ ធម្មា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? អដ្ឋ គោត្រភូ ធម្មា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ. ទស គោត្រភូ ធម្មា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ.

កតមេ អដ្ឋ គោត្រភូ ធម្មា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? បឋមំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ នីវរណេ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ទុតិយំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ វិតក្កវិចារេ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. តតិយំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ បីតិំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ចតុត្ថំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ សុខទុក្ខេ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ រូបសញ្ញំ បដិឃសញ្ញំ នានត្តសញ្ញំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ឥមេ អដ្ឋ គោត្រភូ ធម្មា សមថវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ.

កតមេ ទស គោត្រភូ ធម្មា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ? សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ គតិំ និព្ពត្តិំ ឧបបត្តិំ ជាតិំ ជរំ ព្យាធិំ មរណំ សោកំ បរិទេវំ ឧបាយាសំ ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. សោតាបត្តិផលសមាបត្តត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ…បេ… អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. សកទាគាមិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ…បេ… សកទាគាមិផលសមាបត្តត្ថាយ… អនាគាមិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ… អនាគាមិផលសមាបត្តត្ថាយ… អរហត្តមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ គតិំ និព្ពត្តិំ ឧបបត្តិំ ជាតិំ ជរំ ព្យាធិំ មរណំ សោកំ បរិទេវំ ឧបាយាសំ ពហិទ្ធា សង្ខារនិមិត្តំ អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. អរហត្តផលសមាបត្តត្ថាយ… សុញ្ញតវិហារសមាបត្តត្ថាយ… អនិមិត្តវិហារសមាបត្តត្ថាយ ឧប្បាទំ បវត្តំ និមិត្តំ អាយូហនំ បដិសន្ធិំ…បេ… អភិភុយ្យតីតិ – គោត្រភុ. ឥមេ ទស គោត្រភូ ធម្មា វិបស្សនាវសេន ឧប្បជ្ជន្តិ.

កតិ គោត្រភូ ធម្មា កុសលា, កតិ អកុសលា, កតិ អព្យាកតា? បន្នរស គោត្រភូ ធម្មា កុសលា, តយោ គោត្រភូ ធម្មា អព្យាកតា. នត្ថិ គោត្រភូ ធម្មា អកុសលាតិ.

សាមិសញ្ច និរាមិសំ, បណិហិតញ្ច អប្បណិហិតំ;

សញ្ញុត្តញ្ច វិសញ្ញុត្តំ, វុដ្ឋិតញ្ច អវុដ្ឋិតំ.

អដ្ឋ សមាធិស្ស បច្ចយា, ទស ញាណស្ស គោចរា;

អដ្ឋារស គោត្រភូ ធម្មា, តិណ្ណំ វិមោក្ខាន បច្ចយា.

ឥមេ អដ្ឋារសាការា, បញ្ញា យស្ស បរិច្ចិតា;

កុសលោ វិវដ្ដេ វុដ្ឋានេ, នានាទិដ្ឋីសុ ន កម្បតីតិ.

តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ពហិទ្ធា វុដ្ឋានវិវដ្ដនេ បញ្ញា គោត្រភុញាណំ’’.

គោត្រភុញាណនិទ្ទេសោ ទសមោ.