២. សីលមយញាណនិទ្ទេសោ

៣៧. កថំ សុត្វាន សំវរេ បញ្ញា សីលមយេ ញាណំ? បញ្ច សីលានិ – បរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ, អបរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ, បរិបុណ្ណបារិសុទ្ធិសីលំ, អបរាមដ្ឋបារិសុទ្ធិសីលំ, បដិប្បស្សទ្ធិបារិសុទ្ធិសីលន្តិ.

តត្ថ កតមំ បរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ? អនុបសម្បន្នានំ បរិយន្តសិក្ខាបទានំ – ឥទំ បរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ. កតមំ អបរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ? ឧបសម្បន្នានំ អបរិយន្តសិក្ខាបទានំ – ឥទំ អបរិយន្តបារិសុទ្ធិសីលំ. កតមំ បរិបុណ្ណបារិសុទ្ធិសីលំ? បុថុជ្ជនកល្យាណកានំ កុសលធម្មេ យុត្តានំ សេក្ខបរិយន្តេ [សេខបរិយន្តេ (ក.)] បរិបូរការីនំ កាយេ ច ជីវិតេ ច អនបេក្ខានំ បរិច្ចត្តជីវិតានំ – ឥទំ បរិបុណ្ណបារិសុទ្ធិសីលំ. កតមំ អបរាមដ្ឋបារិសុទ្ធិសីលំ? សត្តន្នំ សេក្ខានំ – ឥទំ អបរាមដ្ឋបារិសុទ្ធិសីលំ. កតមំ បដិប្បស្សទ្ធិបារិសុទ្ធិសីលំ? តថាគតសាវកានំ ខីណាសវានំ បច្ចេកពុទ្ធានំ តថាគតានំ អរហន្តានំ សម្មាសម្ពុទ្ធានំ – ឥទំ បដិប្បស្សទ្ធិបារិសុទ្ធិសីលំ.

៣៨. អត្ថិ សីលំ បរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ អបរិយន្តំ. តត្ថ កតមំ តំ សីលំ បរិយន្តំ? អត្ថិ សីលំ លាភបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ យសបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ ញាតិបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ អង្គបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ ជីវិតបរិយន្តំ.

កតមំ តំ សីលំ លាភបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ លាភហេតុ លាភបច្ចយា លាភការណា យថាសមាទិន្នំ [យថាសមាទិណ្ណំ (ក.)] សិក្ខាបទំ វីតិក្កមតិ – ឥទំ តំ សីលំ លាភបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ យសបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ យសហេតុ យសបច្ចយា យសការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមតិ – ឥទំ តំ សីលំ យសបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ ញាតិបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ ញាតិហេតុ ញាតិបច្ចយា ញាតិការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមតិ – ឥទំ តំ សីលំ ញាតិបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ អង្គបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ អង្គហេតុ អង្គបច្ចយា អង្គការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមតិ – ឥទំ តំ សីលំ អង្គបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ ជីវិតបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ ជីវិតហេតុ ជីវិតបច្ចយា ជីវិតការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមតិ – ឥទំ តំ សីលំ ជីវិតបរិយន្តំ. ឯវរូបានិ សីលានិ ខណ្ឌានិ ឆិទ្ទានិ សពលានិ កម្មាសានិ ន ភុជិស្សានិ ន វិញ្ញុប្បសត្ថានិ [ន វិញ្ញូបសត្ថានិ (ក.)] បរាមដ្ឋានិ អសមាធិសំវត្តនិកានិ [ន សមាធិសំវត្តនិកានិ (ក.)] ន អវិប្បដិសារវត្ថុកានិ ន បាមោជ្ជវត្ថុកានិ ន បីតិវត្ថុកានិ ន បស្សទ្ធិវត្ថុកានិ ន សុខវត្ថុកានិ ន សមាធិវត្ថុកានិ ន យថាភូតញាណទស្សនវត្ថុកានិ ន ឯកន្តនិព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ – ឥទំ តំ សីលំ បរិយន្តំ.

កតមំ តំ សីលំ អបរិយន្តំ? អត្ថិ សីលំ ន លាភបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ ន យសបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ ន ញាតិបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ ន អង្គបរិយន្តំ, អត្ថិ សីលំ ន ជីវិតបរិយន្តំ.

កតមំ តំ សីលំ ន លាភបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ លាភហេតុ លាភបច្ចយា លាភការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមាយ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេតិ, កិំ សោ វីតិក្កមិស្សតិ! ឥទំ តំ សីលំ ន លាភបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ ន យសបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ យសហេតុ យសបច្ចយា យសការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមាយ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេតិ, កិំ សោ វីតិក្កមិស្សតិ! ឥទំ តំ សីលំ ន យសបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ ន ញាតិបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ ញាតិហេតុ ញាតិបច្ចយា ញាតិការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមាយ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេតិ, កិំ សោ វីតិក្កមិស្សតិ! ឥទំ តំ សីលំ ន ញាតិបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ ន អង្គបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ អង្គហេតុ អង្គបច្ចយា អង្គការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមាយ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេតិ, កិំ សោ វីតិក្កមិស្សតិ! ឥទំ តំ សីលំ ន អង្គបរិយន្តំ. កតមំ តំ សីលំ ន ជីវិតបរិយន្តំ? ឥធេកច្ចោ ជីវិតហេតុ ជីវិតបច្ចយា ជីវិតការណា យថាសមាទិន្នំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមាយ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បាទេតិ, កិំ សោ វីតិក្កមិស្សតិ! ឥទំ តំ សីលំ ន ជីវិតបរិយន្តំ. ឯវរូបានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុប្បសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ អវិប្បដិសារវត្ថុកានិ បាមោជ្ជវត្ថុកានិ បីតិវត្ថុកានិ បស្សទ្ធិវត្ថុកានិ សុខវត្ថុកានិ សមាធិវត្ថុកានិ យថាភូតញាណទស្សនវត្ថុកានិ ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ – ឥទំ តំ សីលំ អបរិយន្តំ.

៣៩. កិំ សីលំ? កតិ សីលានិ? កិំ សមុដ្ឋានំ សីលំ? កតិ ធម្មសមោធានំ សីលំ?

កិំ សីលន្តិ ចេតនា សីលំ, ចេតសិកំ សីលំ, សំវរោ សីលំ, អវីតិក្កមោ សីលំ. កតិ សីលានីតិ តីណិ សីលានិ – កុសលសីលំ, អកុសលសីលំ, អព្យាកតសីលំ.កិំ សមុដ្ឋានំ សីលន្តិ កុសលចិត្តសមុដ្ឋានំ កុសលសីលំ, អកុសលចិត្តសមុដ្ឋានំ អកុសលសីលំ, អព្យាកតចិត្តសមុដ្ឋានំ អព្យាកតសីលំ. កតិ ធម្មសមោធានំ សីលន្តិ សំវរសមោធានំ សីលំ, អវីតិក្កមសមោធានំ សីលំ, តថាភាវេ ជាតចេតនាសមោធានំ សីលំ.

៤០. បាណាតិបាតំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. អទិន្នាទានំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. កាមេសុមិច្ឆាចារំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. មុសាវាទំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. បិសុណំ វាចំ [បិសុណាវាចំ (ស្យា. ក.) ទី. និ. ១.៩ បស្សិតព្ពា] សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. ផរុសំ វាចំ [ផរុសវាចំ (ស្យា. ក.)] សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. សម្ផប្បលាបំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. អភិជ្ឈំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. ព្យាបាទំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. មិច្ឆាទិដ្ឋិំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ.

៤១. នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ. អាលោកសញ្ញាយ ថិនមិទ្ធំ…បេ… អវិក្ខេបដ្ឋេន ឧទ្ធច្ចំ… ធម្មវវត្ថានេន វិចិកិច្ឆំ… ញាណេន អវិជ្ជំ… បាមោជ្ជេន អរតិំ….

បឋមេន ឈានេន [បឋមជ្ឈានេន (ស្យា.) ឯវមីទិសេសុ ឋានេសុ] នីវរណេ…បេ… ទុតិយេន ឈានេន វិតក្កវិចារេ… តតិយេន ឈានេន បីតិំ… ចតុត្ថេន ឈានេន សុខទុក្ខំ… អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា រូបសញ្ញំ បដិឃសញ្ញំ នានត្តសញ្ញំ… វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញំ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញំ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញំ.

អនិច្ចានុបស្សនាយ និច្ចសញ្ញំ…បេ… ទុក្ខានុបស្សនាយ សុខសញ្ញំ… អនត្តា អនុបស្សនាយ អត្តសញ្ញំ… និព្ពិទានុបស្សនាយ នន្ទិំ… វិរាគានុបស្សនាយ រាគំ… និរោធា អនុបស្សនាយ សមុទយំ… បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាយ អាទានំ… ខយានុបស្សនាយ ឃនសញ្ញំ… វយានុបស្សនាយ អាយូហនំ.. វិបរិណាមានុបស្សនាយ ធុវសញ្ញំ… អនិមិត្តានុបស្សនាយ និមិត្តំ…. អប្បណិហិតានុបស្សនាយ បណិធិំ… សុញ្ញតានុបស្សនាយ អភិនិវេសំ… អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ សារាទានាភិនិវេសំ… យថាភូតញាណទស្សនេន សម្មោហាភិនិវេសំ… អាទីនវានុបស្សនាយ អាលយាភិនិវេសំ… បដិសង្ខានុបស្សនាយ អប្បដិសង្ខំ… វិវដ្ដនានុបស្សនាយ សញ្ញោគាភិនិវេសំ….

សោតាបត្តិមគ្គេន ទិដ្ឋេកដ្ឋេ កិលេសេ…បេ… សកទាគាមិមគ្គេន ឱឡារិកេ កិលេសេ… អនាគាមិមគ្គេន អណុសហគតេ កិលេសេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ សំវរដ្ឋេន សីលំ, អវីតិក្កមដ្ឋេន សីលំ.

បញ្ច សីលានិ – បាណាតិបាតស្ស បហានំ សីលំ, វេរមណី សីលំ, ចេតនា សីលំ, សំវរោ សីលំ, អវីតិក្កមោ សីលំ. ឯវរូបានិ សីលានិ ចិត្តស្ស អវិប្បដិសារាយ សំវត្តន្តិ, បាមោជ្ជាយ សំវត្តន្តិ, បីតិយា សំវត្តន្តិ, បស្សទ្ធិយា សំវត្តន្តិ, សោមនស្សាយ សំវត្តន្តិ, អាសេវនាយ សំវត្តន្តិ, ភាវនាយ សំវត្តន្តិ, ពហុលីកម្មាយ សំវត្តន្តិ, អលង្ការាយ សំវត្តន្តិ, បរិក្ខារាយ សំវត្តន្តិ, បរិវារាយ សំវត្តន្តិ, បារិបូរិយា សំវត្តន្តិ, ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ.

ឯវរូបានំ សីលានំ សំវរបារិសុទ្ធិ អធិសីលំ, សំវរបារិសុទ្ធិយា ឋិតំ ចិត្តំ ន វិក្ខេបំ គច្ឆតិ, អវិក្ខេបបារិសុទ្ធិ អធិចិត្តំ សំវរបារិសុទ្ធិំ សម្មា បស្សតិ, អវិក្ខេបបារិសុទ្ធិំ សម្មា បស្សតិ. ទស្សនបារិសុទ្ធិ អធិបញ្ញា. យោ តត្ថ សំវរដ្ឋោ, អយំ អធិសីលសិក្ខា. យោ តត្ថ អវិក្ខេបដ្ឋោ, អយំ អធិចិត្តសិក្ខា. យោ តត្ថ ទស្សនដ្ឋោ, អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា.

ឥមា តិស្សោ សិក្ខាយោ អាវជ្ជន្តោ សិក្ខតិ, ជានន្តោ សិក្ខតិ, បស្សន្តោ សិក្ខតិ, បច្ចវេក្ខន្តោ សិក្ខតិ, ចិត្តំ អធិដ្ឋហន្តោ សិក្ខតិ, សទ្ធាយ អធិមុច្ចន្តោ សិក្ខតិ, វីរិយំ បគ្គណ្ហន្តោ សិក្ខតិ, សតិំ ឧបដ្ឋបេន្តោ សិក្ខតិ, ចិត្តំ សមាទហន្តោ សិក្ខតិ, បញ្ញាយ បជានន្តោ សិក្ខតិ, អភិញ្ញេយ្យំ អភិជានន្តោ សិក្ខតិ, បរិញ្ញេយ្យំ បរិជានន្តោ សិក្ខតិ, បហាតព្ពំ បជហន្តោ សិក្ខតិ, សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិករោន្តោ សិក្ខតិ, ភាវេតព្ពំ ភាវេន្តោ សិក្ខតិ.

បញ្ច សីលានិ – អទិន្នាទានស្ស…បេ… កាមេសុមិច្ឆាចារស្ស… មុសាវាទស្ស… បិសុណាយ វាចាយ… ផរុសាយ វាចាយ… សម្ផប្បលាបស្ស… អភិជ្ឈាយ… ព្យាបាទស្ស… មិច្ឆាទិដ្ឋិយា… ភាវេតព្ពំ ភាវេន្តោ សិក្ខន្តិ.

នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទស្ស…បេ… អព្យាបាទេន ព្យាបាទស្ស… អាលោកសញ្ញាយ ថិនមិទ្ធស្ស… អវិក្ខេបេន ឧទ្ធច្ចស្ស… … ធម្មវវត្ថានេន វិចិកិច្ឆាយ… ញាណេន អវិជ្ជាយ… បាមោជ្ជេន អរតិយា… ភាវេតព្ពំ ភាវេន្តោ សិក្ខតិ.

បឋមេន ឈានេន នីវរណានំ…បេ… ទុតិយេន ឈានេន វិតក្កវិចារានំ… តតិយេន ឈានេន បីតិយា… ចតុត្ថេន ឈានេន សុខទុក្ខានំ… អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា រូបសញ្ញាយ បដិឃសញ្ញាយ នានត្តសញ្ញាយ… វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញាយ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញាយ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញាយ… ភាវេតព្ពំ ភាវេន្តោ សិក្ខតិ.

អនិច្ចានុបស្សនាយ និច្ចសញ្ញាយ…បេ… ទុក្ខានុបស្សនាយ សុខសញ្ញាយ… អនត្តានុបស្សនាយ អត្តសញ្ញាយ… និព្ពិទានុបស្សនាយ នន្ទិយា… វិរាគានុបស្សនាយ រាគស្ស… និរោធានុបស្សនាយ សមុទយស្ស… បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាយ អាទានស្ស… ខយានុបស្សនាយ ឃនសញ្ញាយ… វយានុបស្សនាយ អាយូហនស្ស… វិបរិណាមានុបស្សនាយ ធុវសញ្ញាយ… អនិមិត្តានុបស្សនាយ និមិត្តស្ស… អប្បណិហិតានុបស្សនាយ បណិធិយា… សុញ្ញតានុបស្សនាយ អភិនិវេសស្ស… អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ សារាគាភិនិវេសស្ស… យថាភូតញាណទស្សនេន សម្មោហាភិនិវេសស្ស… អាទីនវានុបស្សនាយ អាលយាភិនិវេសស្ស… បដិសង្ខានុបស្សនាយ អប្បដិសង្ខាយ… វិវដ្ដនានុបស្សនាយ សញ្ញោគាភិនិវេសស្ស ភាវេតព្ពំ ភាវេន្តោ សិក្ខតិ.

សោតាបត្តិមគ្គេន ទិដ្ឋេកដ្ឋានំ កិលេសានំ…បេ… សកទាគាមិមគ្គេន ឱឡារិកានំ កិលេសានំ… អនាគាមិមគ្គេន អនុសហគតានំ កិលេសានំ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសានំ បហានំ សីលំ, វេរមណី សីលំ, ចេតនា សីលំ, សំវរោ សីលំ, អវីតិក្កមោ សីលំ. ឯវរូបានិ សីលានិ ចិត្តស្ស អវិប្បដិសារាយ សំវត្តន្តិ, បាមោជ្ជាយ សំវត្តន្តិ, បីតិយា សំវត្តន្តិ, បស្សទ្ធិយា សំវត្តន្តិ, សោមនស្សាយ សំវត្តន្តិ, អាសេវនាយ សំវត្តន្តិ, ភាវនាយ សំវត្តន្តិ, ពហុលីកម្មាយ សំវត្តន្តិ, អលង្ការាយ សំវត្តន្តិ, បរិក្ខារាយ សំវត្តន្តិ, បរិវារាយ សំវត្តន្តិ, បារិបូរិយា សំវត្តន្តិ, ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ.

៤២. ឯវរូបានំ សីលានំ សំវរបារិសុទ្ធិ អធិសីលំ. សំវរបារិសុទ្ធិយា ឋិតំ ចិត្តំ អវិក្ខេបំ គច្ឆតិ, អវិក្ខេបបារិសុទ្ធិ អធិចិត្តំ. សំវរបារិសុទ្ធិំ សម្មា បស្សតិ, អវិក្ខេបបារិសុទ្ធិំ សម្មា បស្សតិ. ទស្សនបារិសុទ្ធិ អធិបញ្ញា. យោ តត្ថ សំវរដ្ឋោ, អយំ អធិសីលសិក្ខា. យោ តត្ថ អវិក្ខេបដ្ឋោ, អយំ អធិចិត្តសិក្ខា. យោ តត្ថ ទស្សនដ្ឋោ, អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា. ឥមា តិស្សោ សិក្ខាយោ អាវជ្ជន្តោ សិក្ខតិ, ជានន្តោ សិក្ខតិ, បស្សន្តោ សិក្ខតិ, បច្ចវេក្ខន្តោ សិក្ខតិ, ចិត្តំ អធិដ្ឋហន្តោ សិក្ខតិ, សទ្ធាយ អធិមុច្ចន្តោ សិក្ខតិ, វីរិយំ បគ្គណ្ហន្តោ សិក្ខតិ, សតិំ ឧបដ្ឋបេន្តោ សិក្ខតិ, ចិត្តំ សមាទហន្តោ សិក្ខតិ, បញ្ញាយ បជានន្តោ សិក្ខតិ, អភិញ្ញេយ្យំ អភិជានន្តោ សិក្ខតិ, បរិញ្ញេយ្យំ បរិជានន្តោ សិក្ខតិ បហាតព្ពំ បជហន្តោ សិក្ខតិ, សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិករោន្តោ សិក្ខតិ, ភាវេតព្ពំ ភាវេន្តោ សិក្ខតិ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘សុត្វាន សំវរេ បញ្ញា សីលមយេ ញាណំ’’.

សីលមយញាណនិទ្ទេសោ ទុតិយោ.