១៨. ភូមិនានត្តញាណនិទ្ទេសោ

៧២. កថំ ចតុធម្មវវត្ថានេ បញ្ញា ភូមិនានត្តេ ញាណំ? ចតស្សោ ភូមិយោ – កាមាវចរា ភូមិ, រូបាវចរា ភូមិ, អរូបាវចរា ភូមិ, អបរិយាបន្នា ភូមិ. កតមា កាមាវចរា ភូមិ? ហេដ្ឋតោ អវីចិនិរយំ បរិយន្តំ ករិត្វា ឧបរិតោ បរនិម្មិតវសវត្តី ទេវេ [បរនិម្មិតវសវត្តិទេវេ (ក.)] អន្តោករិត្វា យំ ឯតស្មិំ អន្តរេ ឯត្ថាវចរា ឯត្ថ បរិយាបន្នា ខន្ធធាតុអាយតនា រូបំ វេទនា សញ្ញា សង្ខារា វិញ្ញាណំ – អយំ កាមាវចរា ភូមិ.

កតមា រូបាវចរា ភូមិ? ហេដ្ឋតោ ព្រហ្មលោកំ បរិយន្តំ ករិត្វា ឧបរិតោ អកនិដ្ឋេ ទេវេ អន្តោករិត្វា យំ ឯតស្មិំ អន្តរេ ឯត្ថាវចរា ឯត្ថ បរិយាបន្នា សមាបន្នស្ស វា ឧបបន្នស្ស វា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារិស្ស វា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា – អយំ រូបាវចរា ភូមិ.

កតមា អរូបាវចរា ភូមិ? ហេដ្ឋតោ អាកាសានញ្ចាយតនូបគេ ទេវេ បរិយន្តំ ករិត្វា ឧបរិតោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនូបគេ ទេវេ អន្តោករិត្វា យំ ឯតស្មិំ អន្តរេ ឯត្ថាវចរា ឯត្ថ បរិយាបន្នា សមាបន្នស្ស វា ឧបបន្នស្ស វា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារិស្ស វា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា – អយំ អរូបាវចរា ភូមិ.

កតមា អបរិយាបន្នា ភូមិ? អបរិយាបន្នា មគ្គា ច មគ្គផលានិ ច អសង្ខតា ច ធាតុ – អយំ អបរិយាបន្នា ភូមិ. ឥមា ចតស្សោ ភូមិយោ.

អបរាបិ ចតស្សោ ភូមិយោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, ចត្តារិ ឈានានិ, ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោ, ចតស្សោ អរូបសមាបត្តិយោ, ចតស្សោ បដិសម្ភិទា, ចតស្សោ បដិបទា, ចត្តារិ អារម្មណានិ, ចត្តារោ អរិយវំសា, ចត្តារិ សង្គហវត្ថូនិ, ចត្តារិ ចក្កានិ, ចត្តារិ ធម្មបទានិ – ឥមា ចតស្សោ ភូមិយោ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ចតុធម្មវវត្ថានេ បញ្ញា ភូមិនានត្តេ ញាណំ’’.

ភូមិនានត្តញាណនិទ្ទេសោ អដ្ឋារសមោ.