១៧. ចរិយានានត្តញាណនិទ្ទេសោ

៦៨. កថំ ចរិយាវវត្ថានេ បញ្ញា ចរិយានានត្តេ ញាណំ? ចរិយាតិ តិស្សោ ចរិយាយោ – វិញ្ញាណចរិយា, អញ្ញាណចរិយា, ញាណចរិយា.

កតមា វិញ្ញាណចរិយា? ទស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា រូបេសុ, ទស្សនដ្ឋោ ចក្ខុវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណចរិយា រូបេសុ, ទិដ្ឋត្តា អភិនិរោបនា វិបាកមនោធាតុ [អភិនិរោបនវិបាកមនោធាតុ (ស្យា.)] វិញ្ញាណចរិយា រូបេសុ, អភិនិរោបិតត្តា វិបាកមនោវិញ្ញាណធាតុ វិញ្ញាណចរិយា រូបេសុ. សវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា សទ្ទេសុ, សវនត្ថោ សោតវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណចរិយា សទ្ទេសុ, សុតត្តា អភិនិរោបនា វិបាកមនោធាតុ វិញ្ញាណចរិយា សទ្ទេសុ, អភិនិរោបិតត្តា វិបាកមនោវិញ្ញាណធាតុ វិញ្ញាណចរិយា សទ្ទេសុ. ឃាយនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា គន្ធេសុ, ឃាយនដ្ឋោ [ឃាយនត្ថោ (ស្យា. ក.)] ឃានវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណចរិយា គន្ធេសុ, ឃាយិតត្តា អភិនិរោបនា វិបាកមនោធាតុ វិញ្ញាណចរិយា គន្ធេសុ, អភិនិរោបិតត្តា វិបាកមនោវិញ្ញាណធាតុ វិញ្ញាណចរិយា គន្ធេសុ. សាយនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា រសេសុ, សាយនដ្ឋោ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណចរិយា រសេសុ, សាយិតត្តា អភិនិរោបនា វិបាកមនោធាតុ វិញ្ញាណចរិយា រសេសុ, អភិនិរោបិតត្តា វិបាកមនោវិញ្ញាណធាតុ វិញ្ញាណចរិយា រសេសុ. ផុសនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា ផោដ្ឋព្ពេសុ, ផុសនដ្ឋោ កាយវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណចរិយា ផោដ្ឋព្ពេសុ, ផុដ្ឋត្តា អភិនិរោបនា វិបាកមនោធាតុ វិញ្ញាណចរិយា ផោដ្ឋព្ពេសុ, អភិនិរោបិតត្តា វិបាកមនោវិញ្ញាណធាតុ វិញ្ញាណចរិយា ផោដ្ឋព្ពេសុ. វិជាននត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា ធម្មេសុ, វិជាននដ្ឋោ មនោវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណចរិយា ធម្មេសុ, វិញ្ញាតត្តា អភិនិរោបនា វិបាកមនោធាតុ វិញ្ញាណចរិយា ធម្មេសុ, អភិនិរោបិតត្តា វិបាកមនោវិញ្ញាណធាតុ វិញ្ញាណចរិយា ធម្មេសុ.

៦៩. វិញ្ញាណចរិយាតិ កេនដ្ឋេន វិញ្ញាណចរិយា? នីរាគា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. និទ្ទោសា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. និម្មោហា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. និម្មានា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. និទ្ទិដ្ឋិ ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា និឧទ្ធច្ចា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. និព្ពិចិកិច្ឆា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. នានុសយា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. រាគវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. ទោសវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. មោហវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. មានវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. ឧទ្ធច្ចវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. វិចិកិច្ឆាវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. អនុសយវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. កុសលេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. អកុសលេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. សាវជ្ជេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. អនវជ្ជេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. កណ្ហេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. សុក្កេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. សុខុទ្រយេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. ទុក្ខុទ្រយេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. សុខវិបាកេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. ទុក្ខវិបាកេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. វិញ្ញាតេ ចរតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. វិញ្ញាណស្ស ឯវរូបា ចរិយា ហោតីតិ – វិញ្ញាណចរិយា. បកតិបរិសុទ្ធមិទំ ចិត្តំ និក្កិលេសដ្ឋេនាតិ – វិញ្ញាណចរិយា. អយំ វិញ្ញាណចរិយា.

កតមា អញ្ញាណចរិយា? មនាបិយេសុ រូបេសុ រាគស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; រាគស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. អមនាបិយេសុ រូបេសុ ទោសស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; ទោសស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. តទុភយេន អសមបេក្ខនស្មិំ វត្ថុស្មិំ មោហស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; មោហស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. វិនិពន្ធស្ស មានស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; មានស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. បរាមដ្ឋាយ ទិដ្ឋិយា ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; ទិដ្ឋិយា ជវនា អញ្ញាណចរិយា. វិក្ខេបគតស្ស ឧទ្ធច្ចស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; ឧទ្ធច្ចស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. អនិដ្ឋង្គតាយ វិចិកិច្ឆាយ ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; វិចិកិច្ឆាយ ជវនា អញ្ញាណចរិយា. ថាមគតស្ស អនុសយស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; អនុសយស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា.

មនាបិយេសុ សទ្ទេសុ…បេ… មនាបិយេសុ គន្ធេសុ…បេ… មនាបិយេសុ រសេសុ…បេ… មនាបិយេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ…បេ… មនាបិយេសុ ធម្មេសុ រាគស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; រាគស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. អមនាបិយេសុ ធម្មេសុ ទោសស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; ទោសស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. តទុភយេន អសមបេក្ខនស្មិំ វត្ថុស្មិំ មោហស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; មោហស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. វិនិពន្ធស្ស មានស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; មានស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា. បរាមដ្ឋាយ ទិដ្ឋិយា ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; ទិដ្ឋិយា ជវនា អញ្ញាណចរិយា. វិក្ខេបគតស្ស ឧទ្ធច្ចស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; ឧទ្ធច្ចស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា; អនិដ្ឋង្គតាយ វិចិកិច្ឆាយ ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; វិចិកិច្ឆាយ ជវនា អញ្ញាណចរិយា. ថាមគតស្ស អនុសយស្ស ជវនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; អនុសយស្ស ជវនា អញ្ញាណចរិយា.

៧០. អញ្ញាណចរិយាតិ កេនដ្ឋេន អញ្ញាណចរិយា? សរាគា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សទោសា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សមោហា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សមានា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សទិដ្ឋិ ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សឧទ្ធច្ចា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សវិចិកិច្ឆា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សានុសយា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. រាគសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. ទោសសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. មោហសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. មានសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. ទិដ្ឋិសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. អនុសយសម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. កុសលេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. អកុសលេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សាវជ្ជេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. អនវជ្ជេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. កណ្ហេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សុក្កេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សុខុទ្រយេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. ទុក្ខុទ្រយេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. សុខវិបាកេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. ទុក្ខវិបាកេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. អញ្ញាតេ ចរតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. អញ្ញាណស្ស ឯវរូបា ចរិយា ហោតីតិ – អញ្ញាណចរិយា. អយំ អញ្ញាណចរិយា.

៧១. កតមា ញាណចរិយា? អនិច្ចានុបស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; អនិច្ចានុបស្សនា ញាណចរិយា. ទុក្ខានុបស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; ទុក្ខានុបស្សនា ញាណចរិយា. អនត្តានុបស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; អនត្តានុបស្សនា ញាណចរិយា. និព្ពិទានុបស្សនត្ថាយ…បេ… វិរាគានុបស្សនត្ថាយ… និរោធានុបស្សនត្ថាយ… បដិនិស្សគ្គានុបស្សនត្ថាយ… ខយានុបស្សនត្ថាយ… វយានុបស្សនត្ថាយ… វិបរិណាមានុបស្សនត្ថាយ… អនិមិត្តានុបស្សនត្ថាយ… អប្បណិហិតានុបស្សនត្ថាយ… សុញ្ញតានុបស្សនត្ថាយ… អធិបញ្ញាធម្មានុបស្សនត្ថាយ… យថាភូតញាណទស្សនត្ថាយ… អាទីនវានុបស្សនត្ថាយ… បដិសង្ខានុបស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនកិរិយាព្យាកតា វិញ្ញាណចរិយា; បដិសង្ខានុបស្សនា ញាណចរិយា. វិវដ្ដនានុបស្សនា ញាណចរិយា. សោតាបត្តិមគ្គោ ញាណចរិយា. សោតាបត្តិផលសមាបត្តិ ញាណចរិយា. សកទាគាមិមគ្គោ ញាណចរិយា. សកទាគាមិផលសមាបត្តិ ញាណចរិយា. អនាគាមិមគ្គោ ញាណចរិយា. អនាគាមិផលសមាបត្តិ ញាណចរិយា. អរហត្តមគ្គោ ញាណចរិយា. អរហត្តផលសមាបត្តិ ញាណចរិយា.

ញាណចរិយាតិ កេនដ្ឋេន ញាណចរិយា? នីរាគា ចរតីតិ – ញាណចរិយា. និទ្ទោសា ចរតីតិ – ញាណចរិយា…បេ… នានុសយា ចរតីតិ – ញាណចរិយា. រាគវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – ញាណចរិយា. ទោសវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – ញាណចរិយា. មោហវិប្បយុត្តា ចរតីតិ – ញាណចរិយា. មានវិប្បយុត្តា…បេ… ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តា… ឧទ្ធច្ចវិប្បយុត្តា… វិចិកិច្ឆាវិប្បយុត្តា… អនុសយវិប្បយុត្តា… កុសលេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា… អកុសលេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា… សាវជ្ជេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា… អនវជ្ជេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា… កណ្ហេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា… សុក្កេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា… សុខុទ្រយេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា… ទុក្ខុទ្រយេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា… សុខវិបាកេហិ កម្មេហិ សម្បយុត្តា ចរតីតិ – ញាណចរិយា. ទុក្ខវិបាកេហិ កម្មេហិ វិប្បយុត្តា ចរតីតិ – ញាណចរិយា. ញាតេ ចរតីតិ – ញាណចរិយា. ញាណស្ស ឯវរូបា ចរិយា ហោតីតិ – ញាណចរិយា. អយំ ញាណចរិយា. អញ្ញា វិញ្ញាណចរិយា, អញ្ញា អញ្ញាណចរិយា, អញ្ញា ញាណចរិយាតិ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ចរិយាវវត្ថានេ បញ្ញា ចរិយានានត្តេ ញាណំ’’.

ចរិយានានត្តញាណនិទ្ទេសោ សត្តរសមោ.