១៦. គោចរនានត្តញាណនិទ្ទេសោ

៦៧. កថំ ពហិទ្ធា វវត្ថានេ បញ្ញា គោចរនានត្តេ ញាណំ? កថំ ពហិទ្ធា ធម្មេ វវត្ថេតិ? រូបេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ, សទ្ទេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ, គន្ធេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ, រសេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ, ផោដ្ឋព្ពេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ, ធម្មេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ.

កថំ រូបេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ? រូបា អវិជ្ជាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ រូបា តណ្ហាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, រូបា កម្មសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, រូបា អាហារសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, រូបា ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយាតិ វវត្ថេតិ, រូបា ឧប្បន្នាតិ វវត្ថេតិ, រូបា សមុទាគតាតិ វវត្ថេតិ. រូបា អហុត្វា សម្ភូតា, ហុត្វា ន ភវិស្សន្តីតិ វវត្ថេតិ. រូបេ អន្តវន្តតោ វវត្ថេតិ, រូបា អទ្ធុវា អសស្សតា វិបរិណាមធម្មាតិ វវត្ថេតិ. រូបា អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មាតិ វវត្ថេតិ. រូបេ អនិច្ចតោ វវត្ថេតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ វវត្ថេតិ, នោ សុខតោ; អនត្តតោ វវត្ថេតិ, នោ អត្តតោ; និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ; វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ; និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ; បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ វវត្ថេន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ វវត្ថេន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ, អនត្តតោ វវត្ថេន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ, និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ, វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ, និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ, បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឯវំ រូបេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ.

កថំ សទ្ទេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ? សទ្ទា អវិជ្ជាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ…បេ… សទ្ទា ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយាតិ វវត្ថេតិ, សទ្ទា ឧប្បន្នាតិ វវត្ថេតិ, សទ្ទា សមុទាគតាតិ វវត្ថេតិ. សទ្ទា អហុត្វា សម្ភូតា, ហុត្វា ន ភវិស្សន្តីតិ វវត្ថេតិ. សទ្ទេ អន្តវន្តតោ វវត្ថេតិ, សទ្ទា អទ្ធុវា អសស្សតា វិបរិណាមធម្មាតិ វវត្ថេតិ, សទ្ទា អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មាតិ វវត្ថេតិ. សទ្ទេ អនិច្ចតោ វវត្ថេតិ, នោ និច្ចតោ…បេ… ឯវំ សទ្ទេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ.

កថំ គន្ធេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ? គន្ធា អវិជ្ជាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, គន្ធា តណ្ហាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ…បេ… ឯវំ គន្ធេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ. កថំ រសេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ? រសា អវិជ្ជាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, រសា តណ្ហាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ…បេ… ឯវំ រសេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ. កថំ ផោដ្ឋព្ពេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ? ផោដ្ឋព្ពា អវិជ្ជាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ផោដ្ឋព្ពា តណ្ហាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ផោដ្ឋព្ពា កម្មសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ផោដ្ឋព្ពា អាហារសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ផោដ្ឋព្ពា ឧប្បន្នាតិ វវត្ថេតិ. ផោដ្ឋព្ពា សមុទាគតាតិ វវត្ថេតិ…បេ… ឯវំ ផោដ្ឋព្ពេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ.

កថំ ធម្មេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ? ធម្មា អវិជ្ជាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ធម្មា តណ្ហាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ធម្មា កម្មសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ធម្មា អាហារសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ធម្មា ឧប្បន្នាតិ វវត្ថេតិ, ធម្មា សមុទាគតាតិ វវត្ថេតិ. ធម្មា អហុត្វា សម្ភូតា, ហុត្វា ន ភវិស្សន្តីតិ វវត្ថេតិ. ធម្មេ អន្តវន្តតោ វវត្ថេតិ, ធម្មា អទ្ធុវា អសស្សតា វិបរិណាមធម្មាតិ វវត្ថេតិ, ធម្មា អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មាតិ វវត្ថេតិ. ធម្មេ អនិច្ចតោ វវត្ថេតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ វវត្ថេតិ, នោ សុខតោ; អនត្តតោ វវត្ថេតិ, នោ អត្តតោ; និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ; វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ; និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ; បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ…បេ… អនិច្ចតោ វវត្ថេន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ វវត្ថេន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ, អនត្តតោ វវត្ថេន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ, និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ, វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ, និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ, បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឯវំ ធម្មេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតិ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ពហិទ្ធា វវត្ថានេ បញ្ញា គោចរនានត្តេ ញាណំ’’.

គោចរនានត្តញាណនិទ្ទេសោ សោឡសមោ.