១៥. វត្ថុនានត្តញាណនិទ្ទេសោ

៦៦. កថំ អជ្ឈត្តវវត្ថានេ បញ្ញា វត្ថុនានត្តេ ញាណំ? កថំ អជ្ឈត្តធម្មេ វវត្ថេតិ? ចក្ខុំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ, សោតំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ, ឃានំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ, កាយំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ, មនំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ.

កថំ ចក្ខុំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ? ចក្ខុ អវិជ្ជាសម្ភូតន្តិ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ តណ្ហាសម្ភូតន្តិ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ កម្មសម្ភូតន្តិ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ អាហារសម្ភូតន្តិ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយាតិ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ ឧប្បន្នន្តិ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ សមុទាគតន្តិ វវត្ថេតិ. ចក្ខុ អហុត្វា សម្ភូតំ, ហុត្វា ន ភវិស្សតីតិ វវត្ថេតិ. ចក្ខុំ អន្តវន្តតោ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ អទ្ធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ វវត្ថេតិ, ចក្ខុ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មន្តិ វវត្ថេតិ. ចក្ខុំ អនិច្ចតោ វវត្ថេតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ វវត្ថេតិ, នោ សុខតោ; អនត្តតោ វវត្ថេតិ, នោ អត្តតោ; និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ; វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ; និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ; បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ វវត្ថេន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ វវត្ថេន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ, អនត្តតោ វវត្ថេន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ, និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ, វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ, និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ, បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឯវំ ចក្ខុំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ.

កថំ សោតំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ? សោតំ អវិជ្ជាសម្ភូតន្តិ វវត្ថេតិ…បេ… ឯវំ សោតំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ. កថំ ឃានំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ? ឃានំ អវិជ្ជាសម្ភូតន្តិ វវត្ថេតិ…បេ… ឯវំ ឃានំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ. កថំ ជិវ្ហំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ? ជិវ្ហា អវិជ្ជាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហា តណ្ហាសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហា កម្មសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហា អាហារសម្ភូតាតិ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហា ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយាតិ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហា ឧប្បន្នាតិ វវត្ថេតិ ជិវ្ហា សមុទាគតាតិ វវត្ថេតិ. ជិវ្ហា អហុត្វា សម្ភូតា, ហុត្វា ន ភវិស្សតីតិ វវត្ថេតិ. ជិវ្ហំ អន្តវន្តតោ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហា អទ្ធុវា អសស្សតា វិបរិណាមធម្មាតិ វវត្ថេតិ, ជិវ្ហា អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មាតិ វវត្ថេតិ. ជិវ្ហំ អនិច្ចតោ វវត្ថេតិ, នោ និច្ចតោ…បេ… បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ វវត្ថេន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ…បេ… បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឯវំ ជិវ្ហំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ.

កថំ កាយំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ? កាយោ អវិជ្ជាសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, កាយោ តណ្ហាសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, កាយោ កម្មសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, កាយោ អាហារសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, កាយោ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយាតិ វវត្ថេតិ, កាយោ ឧប្បន្នោតិ វវត្ថេតិ, កាយោ សមុទាគតោតិ វវត្ថេតិ. កាយោ អហុត្វា សម្ភូតោ, ហុត្វា ន ភវិស្សតីតិ វវត្ថេតិ. កាយំ អន្តវន្តតោ វវត្ថេតិ, កាយោ អទ្ធុវោ អសស្សតោ វិបរិណាមធម្មោតិ វវត្ថេតិ, កាយោ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោតិ វវត្ថេតិ. កាយំ អនិច្ចតោ វវត្ថេតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ វវត្ថេតិ, នោ សុខតោ…បេ… បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ វវត្ថេន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ វវត្ថេន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ…បេ… បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឯវំ កាយំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ.

កថំ មនំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ? មនោ អវិជ្ជាសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, មនោ តណ្ហាសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, មនោ កម្មសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, មនោ អាហារសម្ភូតោតិ វវត្ថេតិ, មនោ ឧប្បន្នោតិ វវត្ថេតិ, មនោ សមុទាគតោតិ វវត្ថេតិ. មនោ អហុត្វា សម្ភូតោ, ហុត្វា ន ភវិស្សតីតិ វវត្ថេតិ. មនំ អន្តវន្តតោ វវត្ថេតិ, មនោ អទ្ធុវោ អសស្សតោ វិបរិណាមធម្មោតិ វវត្ថេតិ, មនោ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោតិ វវត្ថេតិ. មនំ អនិច្ចតោ វវត្ថេតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ វវត្ថេតិ, នោ សុខតោ; អនត្តតោ វវត្ថេតិ, នោ អត្តតោ; និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ; វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ; និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ; បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ វវត្ថេន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ វវត្ថេន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ, អនត្តតោ វវត្ថេន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ, និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ, វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ, និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ, បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឯវំ មនំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតិ. ឯវំ អជ្ឈត្តធម្មេ វវត្ថេតិ. តំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា. តេន វុច្ចតិ – ‘‘អជ្ឈត្តវវត្ថានេ បញ្ញា វត្ថុនានត្តេ ញាណំ’’.

វត្ថុនានត្តញាណនិទ្ទេសោ បន្នរសមោ.