៨. សុត្តវេភង្គិយំ

១១៨. បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជាយ ច ភវតណ្ហាយ ច. តត្ថ អវិជ្ជានីវរណានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សត្តានំ បុព្ពកោដិ ន បញ្ញាយតិ. តត្ថ យេ សត្តា តណ្ហាសំយោជនា, តេ អជ្ឈោសានពហុលា មន្ទវិបស្សកា. យេ បន ឧស្សន្នទិដ្ឋិកា សត្តា, តេ វិបស្សនាពហុលា មន្ទជ្ឈោសានា.

តត្ថ តណ្ហាចរិតា សត្តា សត្តសញ្ញាភិនិវិដ្ឋា អនុប្បាទវយទស្សិនោ. តេ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ អត្តានំ សមនុបស្សន្តិ ‘‘រូបវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តាន’’ន្តិ. ឯវំ បញ្ចក្ខន្ធា. អញ្ញេហិ ខន្ធេហិ អត្តានំ សមនុបស្សន្តិ តស្ស ឧស្សន្នទិដ្ឋិកា សត្តា វិបស្សមានា ខន្ធេ ឧជុំ អត្តតោ សមនុបស្សន្តិ. តេ រូបំ អត្តកោ សមនុបស្សន្តិ. យំ រូបំ, សោ អត្តា. យោ អហំ, តំ រូបំ. សោ រូបវិនាសំ បស្សតិ, អយំ ឧច្ឆេទវាទី. ឥតិ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ បឋមាភិនិបាតា សក្កាយទិដ្ឋិយោ បញ្ច ឧច្ឆេទំ ភជន្តិ ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ. ឯកមេកម្ហិ ខន្ធេ តីហិ បទេហិ បច្ឆិមកេហិ សស្សតំ ភជតិ ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ. ឥតោ ពហិទ្ធាតេ បព្ពជិតា តណ្ហាចរិតា កាមសុខល្លិកានុយោគមនុយុត្តា វិហរន្តិ. តេន យេ ច និស្សន្ទេន ទិដ្ឋិចរិតា អត្តកិលមថានុយោគមនុយុត្តា វិហរន្តិ. តេន យេវ ទិដ្ឋិសុខេន ឯត្តាវតា ពាហិរកោ បយោគោ.

តត្ថ ទិដ្ឋិចរិតា សត្តា យេ អរិយធម្មវិនយំ ឱតរន្តិ, តេ ធម្មានុសារិនោ ហោន្តិ. យេ តណ្ហាចរិតា សត្តា អរិយំ ធម្មវិនយំ ឱតរន្តិ, តេ សទ្ធានុសារិនោ ហោន្តិ.

តត្ថ យេ ទិដ្ឋិចរិតា សត្តា, តេ កាមេសុ ទោសទិដ្ឋី, ន ច យេ កាមេសុ អនុសយា សមូហតា, តេ អត្តកិលមថានុយោគមនុយុត្តា វិហរន្តិ. តេសំ សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ. អញ្ញោ វា សាវកោ កាមេហិ នត្ថិ អត្ថោតិ តេ ច បុព្ពេយេវ កាមេហិ អនត្ថិកា ឥតិ កាមេ អប្បកសិរេន បដិនិស្សជ្ជន្តិ. តេ ចេតសិកេន ទុក្ខេន អនជ្ឈោសិតា. តេន វុច្ចតិ ‘‘សុខា បដិបទា’’តិ. យេ បន តណ្ហាចរិតា សត្តា, តេ កាមេសុ អជ្ឈោសិតា, តេសំ សត្ថា វា ធម្មំ ទេសេតិ. អញ្ញតរោ វា ភិក្ខុ កាមេហិ នត្ថិ អត្ថោតិ, តេ បិយរូបំ ទុក្ខេន បដិនិស្សជ្ជន្តិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘ទុក្ខា បដិបទា’’តិ. ឥតិ ឥមេ សព្ពសត្តា ទ្វីសុ បដិបទាសុ សមោសរណំ គច្ឆន្តិ ទុក្ខាយញ្ច សុខាយញ្ច.

តត្ថ យេ ទិដ្ឋិចរិតា សត្តា, តេ ទ្វិធា មុទិន្ទ្រិយា ច តិក្ខិន្ទ្រិយា ច. តត្ថ យេ ទិដ្ឋិចរិតា សត្តា តិក្ខិន្ទ្រិយា សុខេន បដិនិស្សជ្ជន្តិ, ខិប្បញ្ច អភិសមេន្តិ, តេន វុច្ចតិ ‘‘ខិប្បាភិញ្ញា សុខា បដិបទា’’តិ. តត្ថ យេ ទិដ្ឋិចរិតា សត្តា មុទិន្ទ្រិយា បឋមំ តិក្ខិន្ទ្រិយំ ឧបាទាយ ទន្ធតរំ អភិសមេន្តិ, តេ សុខេន បដិនិស្សជ្ជន្តិ, ទន្ធញ្ច អភិសមេន្តិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘សុខា បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា’’តិ. តត្ថ តណ្ហាចរិតា សត្តា ទ្វិធា តិក្ខិន្ទ្រិយា ច មុទិន្ទ្រិយា ច. តត្ថ យេ តណ្ហាចរិតា សត្តា តិក្ខិន្ទ្រិយា ទុក្ខេន បដិនិស្សជ្ជន្តិ, ខិប្បញ្ច អភិសមេន្តិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘ទុក្ខា បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា’’តិ. តត្ថ យេ តណ្ហាចរិតា សត្តា មុទិន្ទ្រិយា បឋមំ តិក្ខិន្ទ្រិយំ ឧបាទាយ ទន្ធតរំ អភិសមេន្តិ, តេ ទុក្ខេន បដិនិស្សជ្ជន្តិ, ទន្ធញ្ច អភិសមេន្តិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘ទុក្ខា បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា’’តិ. ឥមា ចតស្សោ បដិបទាយោ អបញ្ចមា អឆដ្ឋា. យេ ហិ កេចិ និព្ពុតា និព្ពាយិស្សន្តិ វា ឥមាហិ ចតូហិ បដិបទាហិ អនញ្ញាហិ អយំ បដិបទាចតុក្កេន កិលេសេ និទ្ទិសតិ. យា ចតុក្កមគ្គេន អរិយធម្មេសុ និទ្ទិសិតព្ពា, អយំ វុច្ចតិ សីហវិក្កីឡិតោ នាម នយោ.

១១៩. តត្រិមេ ចត្តារោ អាហារា. ចត្តារោ វិបល្លាសា ឧបាទានា យោគា គន្ថា អាសវា ឱឃា សល្លា វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ អគតិគមនាតិ, ឯវំ ឥមានិ សព្ពានិ ទស បទានិ. អយំ សុត្តស្ស សំសន្ទនា.

ចត្តារោ អាហារា. តត្ថ យោ ច កពឡីការោ អាហារោ យោ ច ផស្សោ អាហារោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតេន បហាតព្ពា. តត្ថ យោ ច មនោសញ្ចេតនាហារោ យោ ច វិញ្ញាណាហារោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតេន បហាតព្ពា.

បឋមោ អាហារោ បឋមោ វិបល្លាសោ, ទុតិយោ អាហារោ ទុតិយោ វិបល្លាសោ, តតិយោ អាហារោ តតិយោ វិបល្លាសោ, ចតុត្ថោ អាហារោ ចតុត្ថោ វិបល្លាសោ. ឥមេ ចត្តារោ វិបល្លាសា អបញ្ចមា អឆដ្ឋា. ឥទញ្ច បមាណា ចត្តារោ អាហារា.

តត្ថ បឋមេ វិបល្លាសេ ឋិតោ កាមេ ឧបាទិយតិ, ឥទំ កាមុបាទានំ. ទុតិយេ វិបល្លាសេ ឋិតោ អនាគតំ ភវំ ឧបាទិយតិ, ឥទំ សីលព្ពតុបាទានំ. តតិយេ វិបល្លាសេ ឋិតោ វិបរីតោ ទិដ្ឋិំ ឧបាទិយតិ, ឥទំ ទិដ្ឋុបាទានំ. ចតុត្ថេ វិបល្លាសេ ឋិតោ ខន្ធេ អត្តតោ ឧបាទិយតិ, ឥទំ អត្តវាទុបាទានំ.

តត្ថ កាមុបាទានេ ឋិតោ កាមេ អភិជ្ឈាយតិ គន្ថតិ, អយំ អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ. សីលព្ពតុបាទានេ ឋិតោ ព្យាបាទំ គន្ថតិ, អយំ ព្យាបាទកាយគន្ថោ. ទិដ្ឋុបាទានេ ឋិតោ បរាមាសំ គន្ថតិ, អយំ បរាមាសកាយគន្ថោ. អត្តវាទុបាទានេ ឋិតោ បបញ្ចន្តោ គន្ថតិ, អយំ ឥទំសច្ចាភិនិវេសោ កាយគន្ថោ.

តស្ស គន្ថិតា កិលេសា អាសវន្តិ. កិញ្ចិ បន វុច្ចតិ វិប្បដិសារោ. យេ វិប្បដិសារា [យោ វិប្បដិសារោ (បី. ក.)] តេ អនុសយា. តត្ថ អភិជ្ឈាកាយគន្ថេន កាមាសវោ, ព្យាបាទកាយគន្ថេន ភវាសវោ, បរាមាសកាយគន្ថេន ទិដ្ឋាសវោ, ឥទំ សច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថេន អវិជ្ជាសវោ.

តេ ចត្តារោ អាសវា វេបុល្លភាវំ គតា ឱឃា ហោន្តិ, តេន វុច្ចន្តិ ‘‘ឱឃា’’តិ. តត្ថ កាមាសវោ កាមោឃោ, ភវាសវោ ភវោឃោ, អវិជ្ជាសវោ អវិជ្ជោឃោ, ទិដ្ឋាសវោ ទិដ្ឋោឃោ.

តេ ចត្តារោ ឱឃា អាសយមនុបវិដ្ឋា អនុសយសហគតា វុច្ចន្តិ. សល្លាតិ ហទយមាហច្ច តិដ្ឋន្តា. តត្ថ កាមោឃោ រាគសល្លំ, ភវោឃោ ទោសសល្លំ, អវិជ្ជោឃោ មោហសល្លំ, ទិដ្ឋោឃោ ទិដ្ឋិសល្លំ.

ឥមេហិ ចតូហិ សល្លេហិ បរិយាទិន្នំ វិញ្ញាណំ ចតូសុ ធម្មេសុ តិដ្ឋតិ រូបេ វេទនាយ សញ្ញាយ សង្ខារេសុ. ឥមា ចតស្សោ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ. តត្ថ រាគសល្លេន នន្ទូបសេចនំ រូបូបគំ វិញ្ញាណំ តិដ្ឋតិ. ទោសសល្លេន វេទនូបគំ មោហសល្លេន សញ្ញូបគំ ទិដ្ឋិសល្លេន នន្ទូបសេចនំ សង្ខារូបគំ វិញ្ញាណំ តិដ្ឋតិ.

ចតូហិ វិញ្ញាណដ្ឋិតីហិ ចតុព្ពិធំ អគតិំ គច្ឆន្តិ ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា. រាគេន ឆន្ទា អគតិំ គច្ឆតិ, ទោសេន ទោសា អគតិំ គច្ឆតិ, មោហេន មោហា អគតិំ គច្ឆតិ, ទិដ្ឋិយា ភយា អគតិំ គច្ឆតិ. ឥតិ ឥទញ្ច កម្មំ ឥមេ ច កិលេសា. អយំ សំសារស្ស ហេតុ.

១២០. តត្ថិមា ចតស្សោ ទិសា កពឡីការាហារោ ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសោ កាមុបាទានំ កាមយោគោ អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ កាមាសវោ កាមោឃោ រាគសល្លំ រូបូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ឆន្ទា អគតិគមនំ. អយំ បឋមា ទិសា.

ផស្សោ អាហារោ ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសោ សីលព្ពតុបាទានំ ភវយោគោព្យាបាទោ កាយគន្ថោ ភវាសវោ ភវោឃោ ទោសសល្លំ វេទនូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ទោសា អគតិគមនំ, អយំ ទុតិយា ទិសា.

មនោសញ្ចេតនាហារោ ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ វិបល្លាសោ ទិដ្ឋុបាទានំ ទិដ្ឋិយោគោ បរាមាសកាយគន្ថោ ទិដ្ឋាសវោ ទិដ្ឋោឃោ ទិដ្ឋិសល្លំ សញ្ញូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ភយា អគតិគមនំ. អយំ តតិយា ទិសា.

វិញ្ញាណាហារោ ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសោ អត្តវាទុបាទានំ អវិជ្ជាយោគោ ឥទំសច្ចាភិនិវេសោ កាយគន្ថោ អវិជ្ជាសវោ អវិជ្ជោឃោ មោហសល្លំ សង្ខារូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ មោហា អគតិគមនំ, អយំ ចតុត្ថី ទិសា. ឥតិ ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ បឋមេន បទេន បឋមាយ ទិសាយ អាលោកនំ. អយំ វុច្ចតិ ទិសាលោកនា.

ចតូហិ វិបល្លាសេហិ អកុសលបក្ខេ ទិសាវិលោកនា កិលេសំ សំយោជេត្វា អយំ អកុសលបក្ខេ ទិសាវិលោកនាយ ភូមិ បញ្ចន្នំ ទសន្នំ សុត្តានំ យានិ បឋមានិ បទានិ ឥមេសំ ធម្មានំ កោ អត្ថោ? ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឯវំ ទុតិយា ឯវំ តតិយា ឯវំ ចតុត្ថី. អយំ បឋមា សំសន្ទនា.

ឥមិនា បេយ្យាលេន សព្ពេ កិលេសា ចតូសុ បទេសុ បក្ខិបិតព្ពា. តតោ កុសលបក្ខេ ចតស្សោ បដិបទា ចត្តារិ ឈានានិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ចត្តារោ វិហារា ទិព្ពោ ព្រហ្មា អរិយោ អានេញ្ជោ ចត្តារោ សម្មប្បធានា ចត្តារោ អច្ឆរិយា អព្ភុតធម្មា ចត្តារោ អធិដ្ឋានា ចត្តារោ សមាធយោ ឆន្ទសមាធិ វីរិយសមាធិ ចិត្តសមាធិ វីមំសាសមាធិ. ចត្តារោ ធម្មា សុខភាគិយា នាញ្ញត្រ ពោជ្ឈង្គា នាញ្ញត្រ តបសា នាញ្ញតិន្ទ្រិយសំវរា នាញ្ញត្រ សព្ពនិស្សគ្គា ចត្តារិ អប្បមាណានិ.

តត្ថ ទុក្ខា បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា ភាវិយមានា ពហុលីករិយមានា បឋមំ ឈានំ បរិបូរេតិ, បឋមំ ឈានំ បរិបុណ្ណំ បឋមំ សតិបដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, បឋមំ សតិបដ្ឋានំ បរិបុណ្ណំ បឋមំ វិហារំ បរិបូរេតិ, បឋមោ វិហារោ បរិបុណ្ណោ បឋមំ សម្មប្បធានំ បរិបូរេតិ, បឋមំ សម្មប្បធានំ បរិបុណ្ណំ បឋមំ អច្ឆរិយំ អព្ភុតធម្មំ បរិបូរេតិ, បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ បរិបុណ្ណោ បឋមំ អធិដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, បឋមំ អធិដ្ឋានំ បរិបុណ្ណំ ឆន្ទសមាធិំ បរិបូរេតិ, ឆន្ទសមាធិ បរិបុណ្ណោ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយសំវរោ បរិបុណ្ណោ បឋមំ មេត្តាអប្បមាណំ បរិបូរេតិ. ឯវំ យាវ សព្ពនិស្សគ្គោ ចតុត្ថំ អប្បមាណំ បរិបូរេតិ.

តត្ថ បឋមា ច បដិបទា បឋមញ្ច ឈានំ បឋមញ្ច សតិបដ្ឋានំ បឋមោ ច វិហារោ បឋមញ្ច សម្មប្បធានំ បឋមោ ច អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សច្ចាធិដ្ឋានញ្ច ឆន្ទសមាធិ ច ឥន្ទ្រិយសំវរោ ច មេត្តា ច អប្បមាណំ. អយំ បឋមា ទិសា.

ទុក្ខា ច [ទុតិយា ច (ក.)] បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា ទុតិយំ ឈានំ ទុតិយញ្ច សតិបដ្ឋានំ ទុតិយោ ច វិហារោ ទុតិយញ្ច សម្មប្បធានំ ទុតិយោ ច អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ចាគាធិដ្ឋានំ ចិត្តសមាធិ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ករុណា ច អប្បមាណំ, អយំ ទុតិយា ទិសា.

សុខា ច [តតិយា ច (ក.)] បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា តតិយញ្ច ឈានំ តតិយញ្ច សតិបដ្ឋានំ តតិយោ ច វិហារោ តតិយញ្ច សម្មប្បធានំ តតិយោ ច អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ បញ្ញាធិដ្ឋានញ្ច វីរិយសមាធិ ច ពោជ្ឈង្គា ច មុទិតា ច អប្បមាណំ. អយំ តតិយា ទិសា.

សុខា ច [ចតុត្ថី ច (ក.)] បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា ចតុត្ថំ ឈានំ ចតុត្ថញ្ច សតិបដ្ឋានំ ចតុត្ថោ ច វិហារោ ចតុត្ថញ្ច សម្មប្បធានំ ចតុត្ថោ ច អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ឧបសមាធិដ្ឋានញ្ច វីមំសាសមាធិ ច សព្ពនិស្សគ្គោ ច ឧបេក្ខា អប្បមាណញ្ច. អយំ ចតុត្ថី ទិសា. ឥមាសំ ចតស្សន្នំ ទិសានំ អាលោកនា. អយំ វុច្ចតិ ទិសាលោកនោ នាម នយោ.

តត្ថាយំ យោជនា. ចត្តារោ ច អាហារា ចតស្សោ ច បដិបទា, ចត្តារោ ច វិបល្លាសា ចត្តារោ ច សតិបដ្ឋានា, ចត្តារិ ច ឧបាទានានិ ចត្តារិ ច ឈានានិ ចត្តារោ ច យោគា វិហារា ច, គន្ថា ច សម្មប្បធានា ច, អាសវា ច អច្ឆរិយា អព្ភុតធម្មា ច, ឱឃា ច អធិដ្ឋានានិ ច, សល្លា ច សមាធយោ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ចត្តារោ ច សុខភាគិយា ធម្មា, ចត្តារិ ច អគតិគមនានិ ចត្តារិ ច អប្បមាណានិ ឥតិ កុសលាកុសលានំ បដិបក្ខវសេន យោជនា, អយំ វុច្ចតិ ទិសាលោកនោ នយោ.

តស្ស ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ បរិយោសានំ, យោ ច ធម្មោ កុសលាកុសលនិទ្ទេសេ បឋមោ ទិសានិទ្ទេសោ, ឥមស្ស សោតាបត្តិផលំ បរិយោសានំ ទុតិយំ សកទាគាមិផលំ, តតិយំ អនាគាមិផលំ, ចតុត្ថំ អរហត្តផលំ.

តត្ថ កតមោ តិបុក្ខលោ នយោ? យេ ច ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ ទ្វេ បុគ្គលា, យេ ច សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ ទ្វេ បុគ្គលា.

ឥមេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ យោ បុគ្គលោ សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ និយ្យាតិ, យោ ច បុគ្គលោ ទុក្ខាយ បដិបទាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ និយ្យាតិ. ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា ភវន្តិ. តត្ថ យោ សុខាយ បដិបទាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ និយ្យាតិ, អយំ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ. យោ បច្ឆិមោ បុគ្គលោ សាធារណោ, អយំ វិបញ្ចិតញ្ញូ. យោ បុគ្គលោ ទន្ធាភិញ្ញាយ ទុក្ខាយ បដិបទាយ និយ្យាតិ, អយំ នេយ្យោ. ឥមេ ចត្តារោ ភវិត្វា តីណិ ហោន្តិ, តត្ថ ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស សមថបុព្ពង្គមា វិបស្សនា, នេយ្យស្ស វិបស្សនាបុព្ពង្គមោ សមថោ, វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស សមថវិបស្សនា យុគនទ្ធា. ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស មុទុកា ទេសនា, នេយ្យស្ស តិក្ខា ទេសនា, វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស តិក្ខមុទុកា ទេសនា.

ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស អធិបញ្ញាសិក្ខា, នេយ្យស្ស អធិចិត្តសិក្ខា, វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស អធិសីលសិក្ខា. ឥតិ ឥមេសំ បុគ្គលានំ ចតូហិ បដិបទាហិ និយ្យានំ.

តត្ថ អយំ សំកិលេសោ, តីណិ អកុសលមូលានិ តយោ ផស្សា តិស្សោ វេទនា តយោ ឧបវិចារា តយោ សំកិលេសា តយោ វិតក្កា តយោ បរិឡាហា តីណិ សង្ខតលក្ខណានិ តិស្សោ ទុក្ខតាតិ.

តីណិ អកុសលមូលានីតិ លោភោ អកុសលមូលំ, ទោសោ អកុសលមូលំ, មោហោ អកុសលមូលំ. តយោ ផស្សាតិ សុខវេទនីយោ ផស្សោ, ទុក្ខវេទនីយោ ផស្សោ, អទុក្ខមសុខវេទនីយោ ផស្សោ. តិស្សោ វេទនាតិ សុខា វេទនា ទុក្ខា វេទនា អទុក្ខមសុខា វេទនា. តយោ ឧបវិចារាតិ សោមនស្សោបវិចារោ ទោមនស្សោបវិចារោ ឧបេក្ខោបវិចារោ. តយោ សំកិលេសាតិ រាគោ ទោសោ មោហោ. តយោ វិតក្កាតិ កាមវិតក្កោ ព្យាបាទវិតក្កោ វិហិំសាវិតក្កោ. តយោ បរិឡាហាតិ រាគជោ ទោសជោ មោហជោ. តីណិ សង្ខតលក្ខណានីតិ ឧប្បាទោ ឋិតិ វយោ. តិស្សោ ទុក្ខតាតិ ទុក្ខទុក្ខតា វិបរិណាមទុក្ខតា សង្ខតទុក្ខតា.

តត្ថ លោភោ អកុសលមូលំ កុតោ សមុដ្ឋិតំ? តិវិធំ អារម្មណំ មនាបិកំ អមនាបិកំ ឧបេក្ខាឋានិយញ្ច. តត្ថ មនាបិកេន អារម្មណេន លោភោ អកុសលមូលំ សមុដ្ឋហតិ. ឥតិ មនាបិកា អារម្មណា សុខវេទនីយោ ផស្សោ, សុខវេទនីយំ ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ សុខវេទនា, សុខវេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ សោមនស្សូបវិចារោ, សោមនស្សូបវិចារំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ រាគោ, រាគំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ កាមវិតក្កោ, កាមវិតក្កំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ រាគជោ បរិឡាហោ រាគជំ បរិឡាហំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ឧប្បាទោ សង្ខតលក្ខណោ, ឧប្បាទំ សង្ខតលក្ខណំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ វិបរិណាមទុក្ខតា.

ទោសោ អកុសលមូលំ កុតោ សមុដ្ឋិតំ? អមនាបិកេន អារម្មណេន ទោសោ អកុសលមូលំ សមុដ្ឋិតំ. ឥតិ អមនាបិកា អារម្មណា ទុក្ខវេទនីយោ ផស្សោ, ទុក្ខវេទនីយំ ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ទុក្ខវេទនា, ទុក្ខវេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ទោមនស្សូបវិចារោ, ទោមនស្សូបវិចារំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ទោសោ, ទោសំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ព្យាបាទវិតក្កោ, ព្យាបាទវិតក្កំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ទោសជោ បរិឡាហោ, ទោសជំ បរិឡាហំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ សង្ខតលក្ខណំ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ សង្ខតលក្ខណំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ទុក្ខទុក្ខតា វេទនា.

មោហោ អកុសលមូលំ កុតោ សមុដ្ឋិតំ? ឧបេក្ខាឋានិយេន អារម្មណេន មោហោ អកុសលមូលំ សមុដ្ឋិតំ. ឥតិ ឧបេក្ខាឋានិយា អារម្មណា អទុក្ខមសុខវេទនីយោ ផស្សោ, អទុក្ខមសុខវេទនីយំ ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ អទុក្ខមសុខា វេទនា, អទុក្ខមសុខវេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ ឧបេក្ខូបវិចារោ, ឧបេក្ខូបវិចារំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ មោហោ, មោហំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ វិហិំសាវិតក្កោ, វិហិំសាវិតក្កំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ មោហជោ បរិឡាហោ, មោហជំ បរិឡាហំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ វយោ សង្ខតលក្ខណំ, វយំ សង្ខតលក្ខណំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតេ សង្ខតទុក្ខតា, ឥតិ អយំ តិណ្ណំ កិលេសានំ និទ្ទេសោ, អយំ វុច្ចតេ កុសលបក្ខេ តិបុក្ខលោ នយោ.

ឥតិ តីណិ អកុសលមូលានិ ន ចតុត្ថានិ ន បញ្ចមានិ, តយោ ផស្សាតិ តិស្សោ វេទនា យាវ សង្ខតទុក្ខតាតិ, យោ កោចិ អកុសលបក្ខោ, សព្ពោ សោ តីសុ អកុសលមូលេសុ សមោសរតិ.

តត្ថ កតមោ កុសលបក្ខោ? តីណិ កុសលមូលានិ, តិស្សោ បញ្ញា សុតមយី បញ្ញា ចិន្តាមយី បញ្ញា ភាវនាមយី បញ្ញា. តយោ សមាធី សវិតក្កសវិចារោ…បេ… តិស្សោ សិក្ខា អធិសីលសិក្ខា…បេ… សិក្ខា. តីណិ និមិត្តានិ សមថនិមិត្តំ បគ្គហនិមិត្តំ ឧបេក្ខានិមិត្តំ. តយោ វិតក្កា នេក្ខម្មវិតក្កោ…បេ… អវិហិំសាវិតក្កោ. តីណិ ឥន្ទ្រិយានិ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយន្តិ វិត្ថារោ. តយោ ឧបវិចារា នេក្ខម្មូបវិចារោ អព្យាបាទូបវិចារោ អវិហិំសូបវិចារោ. តិស្សោ ឯសនា កាមេសនា ភវេសនា ព្រហ្មចរិយេសនា. តយោ ខន្ធា សីលក្ខន្ធោ សមាធិក្ខន្ធោ បញ្ញាក្ខន្ធោ.

តត្ថ យំ អលោភោ កុសលមូលំ, តំ សុតមយិបញ្ញំ បរិបូរេតិ, សុតមយី បញ្ញា បរិបុណ្ណា សវិតក្កំ សវិចារំ សមាធិំ បរិបូរេតិ, សវិតក្កោ សវិចារោ សមាធិ បរិបុណ្ណោ អធិចិត្តសិក្ខំ បរិបូរេតិ, អធិចិត្តសិក្ខា បរិបុណ្ណា សមថនិមិត្តំ បរិបូរេតិ, សមថនិមិត្តំ បរិបុណ្ណំ នេក្ខម្មវិតក្កំ បរិបូរេតិ, នេក្ខម្មវិតក្កោ បរិបុណ្ណោ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ បរិបូរេតិ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ បរិបុណ្ណំ នេក្ខម្មូបវិចារំ បរិបូរេតិ, នេក្ខម្មូបវិចារោ បរិបុណ្ណោ កាមេសនំ បជហតិ, កាមេសនប្បហានំ សមាធិក្ខន្ធំ បរិបូរេតិ.

អទោសោ កុសលមូលំ ចិន្តាមយិបញ្ញំ បរិបូរេតិ, ចិន្តាមយី បញ្ញា បរិបុណ្ណា អវិតក្កវិចារមត្តំ សមាធិំ បរិបូរេតិ. អវិតក្កវិចារមត្តោ សមាធិ បរិបុណ្ណោ អធិសីលសិក្ខំ បរិបូរេតិ, អធិសីលសិក្ខា បរិបុណ្ណា ឧបេក្ខានិមិត្តំ បរិបូរេតិ, ឧបេក្ខានិមិត្តំ បរិបុណ្ណំ អព្យាបាទវិតក្កំ បរិបូរេតិ, អព្យាបាទវិតក្កោ បរិបុណ្ណោ អញ្ញិន្ទ្រិយំ បរិបូរេតិ, អញ្ញិន្ទ្រិយំ បរិបុណ្ណំ អព្យាបាទូបវិចារំ បរិបូរេតិ, អព្យាបាទូបវិចារោ បរិបុណ្ណោ ភវេសនំ បជហតិ, ភវេសនប្បហានំ សីលក្ខន្ធំ បរិបូរេតិ.

អមោហោ កុសលមូលំ ភាវនាមយិបញ្ញំ បរិបូរេតិ, ភាវនាមយីបញ្ញា បរិបុណ្ណា អវិតក្កអវិចារំ សមាធិំ បរិបូរេតិ, អវិតក្កោ អវិចារោ សមាធិ បរិបុណ្ណោ អធិបញ្ញាសិក្ខំ បរិបូរេតិ, អធិបញ្ញាសិក្ខា បរិបុណ្ណា បគ្គហនិមិត្តំ បរិបូរេតិ, បគ្គហនិមិត្តំ បរិបុណ្ណំ អញ្ញាតាវិនោ ឥន្ទ្រិយំ បរិបូរេតិ, អញ្ញាតាវិនោ ឥន្ទ្រិយំ បរិបុណ្ណំ អវិហិំសូបវិចារំ បរិបូរេតិ, អវិហិំសូបវិចារោ បរិបុណ្ណោ ព្រហ្មចរិយេសនំ បរិបូរេតិ, ព្រហ្មចរិយេសនា បរិបុណ្ណា បញ្ញាក្ខន្ធំ បរិបូរេតិ.

ឥតិ ឥមេ តយោ ធម្មា កុសលបក្ខិកា សព្ពេ កុសលា ធម្មា តីហិ តិកនិទ្ទេសេហិ និទ្ទិសិយន្តិ តីណិ វិមោក្ខមុខានិ តស្ស បរិយោសានំ. តត្ថ បឋមេន អប្បណិហិតំ, ទុតិយេន សុញ្ញតំ, តតិយេន អនិមិត្តំ. អយំ វុច្ចតិ ទុតិយោ តិបុក្ខលោ នាម នយោ.

តត្ថ យេ ឥមេ តយោ បុគ្គលា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ វិបញ្ចិតញ្ញូ នេយ្យោតិ. ឥមេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ យេ ច បុគ្គលា សុខាយ បដិបទាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ, សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ, តេ ទ្វេ បុគ្គលា. យេ ច ទ្វេ បុគ្គលា ទុក្ខាយ បដិបទាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ, ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ, ឥមេ ចត្តារោ តេន វិសេសេន ទ្វេ ភវន្តិ ទិដ្ឋិចរិតោ ច តណ្ហាចរិតោ ច. ឥមេ ចត្តារោ ភវិត្វា តយោ ភវន្តិ, តយោ ភវិត្វា ទ្វេ ភវន្តិ. ឥមេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អយំ សំកិលេសោ, អវិជ្ជា ច តណ្ហា ច, អហិរិកញ្ច អនោត្តប្បញ្ច, អស្សតិ ច អសម្បជញ្ញញ្ច, នីវរណានិ ច សំយោជនានិ ច, អជ្ឈោសានញ្ច អភិនិវេសោ ច, អហំការោ ច មមំការោ ច, អស្សទ្ធិយញ្ច ទោវចស្សញ្ច, កោសជ្ជញ្ច អយោនិសោ ច មនសិការោ, វិចិកិច្ឆា ច អភិជ្ឈា ច, អសទ្ធម្មស្សវនញ្ច អសមាបត្តិ ច.

តត្ថ អវិជ្ជា ច អហិរិកញ្ច អស្សតិ ច នីវរណានិ ច អជ្ឈោសានញ្ច អហំការោ ច អស្សទ្ធិយញ្ច កោសជ្ជញ្ច វិចិកិច្ឆា ច អសទ្ធម្មស្សវនញ្ច, អយំ ឯកា ទិសា.

តណ្ហា ច អនោត្តប្បញ្ច អសម្បជញ្ញញ្ច សំយោជនានិ ច អភិនិវេសោ ច មមំការោ ច ទោវចស្សតា ច អយោនិសោ មនសិការោ ច អភិជ្ឈា ច អសមាបត្តិ ច, អយំ ទុតិយា ទិសា. ទសន្នំ ទុកានំ ទស បទានិ បឋមានិ កាតព្ពានិ. សំខិត្តេន អត្ថំ ញាបេន្តិ បដិបក្ខេ កណ្ហបក្ខស្ស សព្ពេសំ ទុកានំ ទស បទានិ ទុតិយកានិ, អយំ ទុតិយា ទិសា.

ឥតិ អកុសលានំ ធម្មានំ ទុក្ខនិទ្ទេសោ, អយំ សមុទយោ. យំ តំ ធម្មំ អជ្ឈាវសតិ នាមញ្ច រូបញ្ច ឥទំ ទុក្ខំ ឥតិ អយញ្ច សមុទយោ, ឥទញ្ច ទុក្ខំ, ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច នន្ទិយាវដ្ដស្ស នយស្ស បឋមនិទ្ទេសោ.

តត្ថ កតមោ កុសលបក្ខោ? សមថោ ច វិបស្សនា ច, វិជ្ជា ច ចរណញ្ច, សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច, ហិរី ច ឱត្តប្បញ្ច, អហំការប្បហានញ្ច មមំការប្បហានញ្ច, សម្មាវាយាមោ ច យោនិសោ ច មនសិការោ, សម្មាសតិ ច សម្មាសមាធិ ច, បញ្ញា ច និព្ពិទា ច, សមាបត្តិ ច សទ្ធម្មស្សវនញ្ច, សោមនស្សញ្ច ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ ច.

តត្ថ សមថោ ច វិជ្ជា ច សតិ ច ហិរី ច អហំការប្បហានញ្ច សម្មាវាយាមោ ច សម្មាសតិ ច បញ្ញា ច សមាបត្តិ ច សោមនស្សញ្ច, ឥមេ ធម្មា ឯកា ទិសា. វិបស្សនា ច ចរណញ្ច សម្បជញ្ញញ្ច ឱត្តប្បញ្ច មមំការប្បហានញ្ច យោនិសោ មនសិការោ ច សម្មាសមាធិ ច និព្ពិទា ច សទ្ធម្មស្សវនញ្ច ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តិ ច, អយំ ទុតិយា ទិសា. ឥតិ កុសលបក្ខេ ច អកុសលបក្ខេ ច នន្ទិយាវដ្ដស្ស បន នយស្ស ចតស្សោ ទិសា.

តាសុ យានិ អកុសលបក្ខស្ស បឋមានិ បទានិ អកុសលានិ កុសលេហិ បហានំ គច្ឆន្តិ, តានិ កុសលបក្ខេ ទុតិយេហិ បទេហិ បហានំ គច្ឆន្តិ. តេសំ បហានា រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ យានិ អកុសលបក្ខស្ស ទុតិយានិ អកុសលបទានិ បហានំ គច្ឆន្តិ, តានិ កុសលបក្ខស្ស បឋមេហិ បទេហិ បហានំ គច្ឆន្តិ. តេសំ បហានា អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ បរិយោសានំ. ឥមេសំ តិណ្ណំ នយានំ បឋមោ នយោ សីហវិក្កីឡិតោ នាម. អដ្ឋ បទានិ ចត្តារិ ច កុសលានិ ចត្តារិ ច អកុសលានិ ឥមានិ អដ្ឋ បទានិ មូលបទានិ, អត្ថនយេន ទុតិយោ តិបុក្ខលោ. សោ ឆហិ ធម្មេហិ នេតិ កុសលមូលានិ ច នេតិ អកុសលមូលានិ ច, ឥតិ ឥមានិ ឆ បទានិ បុរិមកានិ ច អដ្ឋ មូលបទានិ ឥមានិ ចុទ្ទស បទានិ អដ្ឋារសន្នំ មូលបទានំ. តត្ថ យោ បច្ឆិមកោ នយោ នន្ទិយាវដ្ដោ, សោ ចតូហិ ធម្មេហិ នេតិ. អវិជ្ជាយ ច តណ្ហាយ ច សមថេន ច វិបស្សនាយ ច, ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា ឥមានិ អដ្ឋារស មូលបទានិ តីសុ នយេសុ និទ្ទិដ្ឋានិ.

តត្ថ យានិ នវ បទានិ កុសលានិ, តត្ថ សព្ពំ កុសលំ សមោសរតិ. តេសញ្ច នវន្នំ មូលានំ ចត្តារិ បទានិ សីហវិក្កីឡិតនយេ តីណិ តិបុក្ខលេ ទ្វេ នន្ទិយាវដ្ដេ, ឥច្ចេតេ កុសលស្ស បក្ខា. តត្ថ យានិ នវ បទានិ កុសលានិ, តត្ថ សព្ពំ កុសលំ យុជ្ជតិ. តត្ថ សីហវិក្កីឡិតេ នយេ ចត្តារិ បទានិ តីណិ តិបុក្ខលេ ទ្វេ នន្ទិយាវដ្ដេ ឥមានិ នវ បទានិ កុសលានិ និទ្ទិដ្ឋានិ.

តត្ថ យានិ នន្ទិយាវដ្ដេ នយេ ចត្តារិ បទានិ, តត្ថ អដ្ឋារស មូលបទានិ សមោសរន្តិ. យថា កថំ, សមថោ ច អលោភោ ច អទោសោ ច អសុភសញ្ញា ច ទុក្ខសញ្ញា ច ឥមានិ កុសលបក្ខេ បញ្ច បទានិ សមថំ ភជន្តិ. វិបស្សនា ច អមោហោ ច អនិច្ចសញ្ញា ច អនត្តសញ្ញា ច ឥមានិ ចត្តារិ បទានិ វិបស្សនំ ភជន្តិ. ឥមានិ នវ បទានិ កុសលានិ ទ្វីសុ បទេសុ យោជិតានិ, តត្ថ អកុសលបក្ខេ នវន្នំ អកុសលមូលបទានំ យា ច តណ្ហា យោ ច លោភោ យោ ច ទោសោ យា ច សុភសញ្ញា យា ច សុខសញ្ញា, ឥមានិ បញ្ច បទានិ តណ្ហំ ភជន្តិ. យា ច អវិជ្ជា យោ ច មោហោ យា ច និច្ចសញ្ញា យា ច អត្តសញ្ញា, ឥមានិ ចត្តារិ បទានិ អវិជ្ជំ ភជន្តិ. ឯតានិ នវ បទានិ អកុសលានិ សុសំខិត្តានិ. ឥតិ តយោ នយា ឯកំ នយំ ន បវិដ្ឋា. ឯវំ អដ្ឋារស មូលបទានិ នន្ទិយាវដ្ដនយេ និទ្ទិសិតព្ពានិ.

កថំ អដ្ឋារស មូលបទានិ, តិបុក្ខលេ នយេ យុជ្ជន្តិ? នវន្នំ បទានំ កុសលានំ, វិបស្សនា ច អមោហោ ច អនិច្ចសញ្ញា ច អនត្តសញ្ញា ច, ឥមានិ ចត្តារិ បទានិ; អមោហោ ច សមថោ ច អលោភោ ច អសុភសញ្ញា ច, ឥមានិ ចត្តារិ បទានិ; លោភោ ច ទោសោ ច, ឯវំ ឥមានិ នវ បទានិ តីសុ កុសលេសុ យោជេតព្ពានិ. តត្ថ នវន្នំ បទានំ អកុសលានំ តណ្ហា ច លោភោ ច សុភសញ្ញា ច សុខសញ្ញា ច, ឥមានិ ចត្តារិ បទានិ លោភោ អកុសលមូលំ; អវិជ្ជា ច មោហោ ច និច្ចសញ្ញា ច អត្តសញ្ញា ច អយំ មោហោ អយំ ទោសោ, យេ ច ឥមានិ នវ បទានិ តីសុ អកុសលេសុ យោជិតានិ. ឯវំ អដ្ឋារស មូលបទានិ កុសលមូលេសុ ច យោជេត្វា តិបុក្ខលេន នយេន និទ្ទិសិតព្ពានិ.

កថំ អដ្ឋារស មូលបទានិ សីហវិក្កីឡិតេ នយេ យុជ្ជន្តិ? តណ្ហា ច សុភសញ្ញា ច, អយំ បឋមោ វិបល្លាសោ. លោភោ ច សុខសញ្ញា ច, អយំ ទុតិយោ វិបល្លាសោ. អវិជ្ជា ច និច្ចសញ្ញា ច, អយំ តតិយោ វិបល្លាសោ. មោហោ ច អត្តសញ្ញា ច, អយំ ចតុត្ថោ វិបល្លាសោ. ឥតិ នវ បទានិ អកុសលមូលានិ ចតូសុ បទេសុ យោជិតានិ. តត្ថ នវន្នំ មូលបទានំ កុសលានំ សមថោ ច អសុភសញ្ញា ច, ឥទំ បឋមំ សតិបដ្ឋានំ. អលោភោ ច ទុក្ខសញ្ញា ច, ឥទំ ទុតិយំ សតិបដ្ឋានំ. វិបស្សនា ច អនិច្ចសញ្ញា ច, ឥទំ តតិយំ សតិបដ្ឋានំ. អមោហោ ច អនត្តសញ្ញា ច, ឥទំ ចតុត្ថំ សតិបដ្ឋានំ. ឥមានិ អដ្ឋារស មូលបទានិ សីហវិក្កីឡិតនយំ អនុបវិដ្ឋានិ. ឥមេសំ តិណ្ណំ នយានំ យា ភូមិ ច យោ រាគោ ច យោ ទោសោ ច ឯកំ នយំ បវិសតិ. ឯកស្ស នយស្ស អកុសលេ វា ធម្មេ កុសលេ វា ធម្មេ វិញ្ញាតេ បដិបក្ខោ អន្វេសិតព្ពោ, បដិបក្ខេ អន្វេសិត្វា សោ នយោ និទ្ទិសិតព្ពោ, តម្ហិ នយេ និទ្ទិដ្ឋោ. យថា ឯកម្ហិ នយេ សព្ពេ នយា បវិដ្ឋា តថា និទ្ទិសិតព្ពា. ឯកម្ហិ ច នយេ អដ្ឋារស មូលបទានិ បវិដ្ឋានិ, តម្ហិ ធម្មេ វិញ្ញាតេ សព្ពេ ធម្មា វិញ្ញាតា ហោន្តិ. ឥមេសំ តិណ្ណំ នយានំ សីហវិក្កីឡិតនយស្ស ចត្តារិ ផលានិ បរិយោសានំ. បឋមាយ ទិសាយ បឋមំ ផលំ, ទុតិយាយ ទិសាយ ទុតិយំ ផលំ, តតិយាយ ទិសាយ តតិយំ ផលំ, ចតុត្ថាយ ទិសាយ ចតុត្ថំ ផលំ. តិបុក្ខលស្ស នយស្ស តីណិ វិមោក្ខមុខានិ បរិយោសានំ. បឋមាយ ទិសាយ អប្បណិហិតំ, ទុតិយាយ ទិសាយ សុញ្ញតំ, តតិយាយ ទិសាយ អនិមិត្តំ. នន្ទិយាវដ្ដស្ស នយស្ស រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ អវិជ្ជាវិរាគា ច បញ្ញាវិមុត្តិ បរិយោសានំ. បឋមាយ ទិសាយ រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ, ទុតិយាយ ទិសាយ អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ. ឥមេ តយោ នយា ឥមេសំ តិណ្ណំ នយានំ អដ្ឋារសន្នំ មូលបទានំ អាលោកនា, អយំ វុច្ចតិ ទិសាលោកនោ [ទិសាលោចនោ (ក.)] នយោ. អាលោកេត្វាន ជានាតិ ‘‘អយំ ធម្មោ ឥមំ ធម្មំ ភជតី’’តិ សម្មា យោជនា. កុសលបក្ខេ អកុសលបក្ខេ ច អយំ នយោ អង្កុសោ នាម. ឥមេ បញ្ច នយា.

តត្ថិមា ឧទ្ទានគាថា

តណ្ហា ច អវិជ្ជាបិ ច, លោភោ ទោសោ តថេវ មោហោ ច;

ចត្តារោ ច វិបល្លាសា, កិលេសភូមី នវ បទានិ.

យេ ច សតិបដ្ឋានា, សមថោ ច វិបស្សនា កុសលមូលា;

ឯតំ សព្ពំ កុសលំ, ឥន្ទ្រិយភូមី នវ បទានិ.

សព្ពកុសលំ នវហិ បទេហិ យុជ្ជតិ, នវហិ ចេវ អកុសលំ;

ឯតេ តេ មូលបទា, ឧភតោ អដ្ឋារស បទានិ.

តណ្ហា ចេវ អវិជ្ជា ច, សមថោ ច វិបស្សនា;

យោ នេតិ សព្ពេសុ យោគយុត្តោ, អយំ នយោ នន្ទិយាវដ្ដោ.

យំ កុសលមូលេហិ, នយតិ កុសលអកុសលមូលេហិ;

ភូតំ តថំ អវិតថំ, តិបុក្ខលំ តំ នយំ អាហុ.

សោ នេតិ វិបល្លាសេហិ, កិលេសឥន្ទ្រិយេហិ ច;

ធម្មេ តំ នយំ វិនយមាហុ, សីហវិក្កីឡិតំ នាម.

វេយ្យាករណេ វុត្តេ, កុសលតាហិ អកុសលតាហិ ច;

តយោ អាលោកយតិ, អយំ នយោ ទិសាលោចនោ នាម.

ឱលោកេត្វា ទិសាលោចនេន, ឧក្ខិបិយ យំ សមានេតិ;

សព្ពេ កុសលាកុសលេ, អយំ នយោ អង្កុសោ នាម.

នយសមុដ្ឋានំ.

បេដកោបទេសេ មហាកច្ចាយនស្ស ថេរស្ស សុត្តវិភង្គស្ស