១២. ចូឡវិយូហសុត្តនិទ្ទេសោ

អថ ចូឡវិយូហសុត្តនិទ្ទេសំ វក្ខតិ –

១១៣. សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា, វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តិ;

យោ ឯវំ ជានាតិ [ឯវំ បជានាតិ (សី.)] ស វេទិ ធម្មំ, ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោ.

សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ. សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា; តេ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋិគតានំ អញ្ញតរញ្ញតរំ ទិដ្ឋិគតំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា សកាយ សកាយ ទិដ្ឋិយា វសន្តិ សំវសន្តិ អាវសន្តិ បរិវសន្តិ. យថា អគារិកា ឃរេសុ វសន្តិ, សាបត្តិកា វា អាបត្តីសុ វសន្តិ, សកិលេសា វា កិលេសេសុ វសន្តិ; ឯវមេវ សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា, តេ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋិគតានំ អញ្ញតរញ្ញតរំ ទិដ្ឋិគតំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា សកាយ សកាយ ទិដ្ឋិយា វសន្តិ សំវសន្តិ អាវសន្តិ បរិវសន្តីតិ – សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា.

វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តីតិ. វិគ្គយ្ហាតិ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា នានា វទន្តិ វិវិធំ វទន្តិ អញ្ញោញ្ញំ វទន្តិ បុថុ [បុថុំ (សី.)] វទន្តិ, ន ឯកំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. កុសលាតិ កុសលវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តិ.

យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មន្តិ. យោ ឥមំ [ឥទំ (សី. ក.)] ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ជានាតិ សោ ធម្មំ វេទិ អញ្ញាសិ អបស្សិ បដិវិជ្ឈីតិ – យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មំ.

ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោតិ. យោ ឥមំ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ បដិក្កោសតិ, អកេវលី សោ អសមត្តោ សោ អបរិបុណ្ណោ សោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ – ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោ.

តេនាហ សោ និម្មិតោ –

‘‘សកំ សកំ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា, វិគ្គយ្ហ នានា កុសលា វទន្តិ;

យោ ឯវំ ជានាតិ ស វេទិ ធម្មំ, ឥទំ បដិក្កោសមកេវលី សោ’’តិ.

១១៤. ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហុ;

សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសំ, សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានា.

ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តីតិ. ឯវំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា វិវាទយន្តិ, កលហំ ករោន្តិ, ភណ្ឌនំ ករោន្តិ, វិគ្គហំ ករោន្តិ, វិវាទំ ករោន្តិ, មេធគំ ករោន្តិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ…បេ… និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ – ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ.

ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហូតិ. បរោ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អកុសលោ អវិទ្វា អវិជ្ជាគតោ អញ្ញាណី អវិភាវី ទុប្បញ្ញោតិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហុ.

សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសន្តិ. ឥមេសំ សមណព្រាហ្មណានំ វាទោ កតមោ សច្ចោ តច្ឆោ តថោ ភូតោ យាថាវោ អវិបរីតោតិ – សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសំ.

សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានាតិ. សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា កុសលវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានា.

តេនាហ សោ និម្មិតោ –

‘‘ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហុ;

សច្ចោ នុ វាទោ កតមោ ឥមេសំ, សព្ពេវ ហីមេ កុសលាវទានា’’តិ.

១១៥. បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានំ, ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោ;

សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញា, សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា.

បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានន្តិ. បរស្ស ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ អនានុជានន្តោ អនានុបស្សន្តោ អនានុមនន្តោ អនានុមញ្ញន្តោ អនានុមោទន្តោតិ – បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានំ.

ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោតិ. បរោ ពាលោ ហោតិ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ, ហីនបញ្ញោ និហីនបញ្ញោ ឱមកបញ្ញោ លាមកបញ្ញោ ឆតុក្កបញ្ញោ បរិត្តបញ្ញោតិ – ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោ.

សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញាតិ. សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា ពាលា ហីនា និហីនា ឱមកា លាមកា ឆតុក្កា បរិត្តា, សព្ពេវ ហីនបញ្ញា និហីនបញ្ញា ឱមកបញ្ញា លាមកបញ្ញា ឆតុក្កបញ្ញា បរិត្តបញ្ញាតិ – សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញា.

សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានាតិ. សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា; តេ ទ្វាសដ្ឋិយា ទិដ្ឋិគតានំ អញ្ញតរញ្ញតរំ ទិដ្ឋិគតំ គហេត្វា ឧគ្គហេត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា សកាយ សកាយ ទិដ្ឋិយា វសន្តិ សំវសន្តិ អាវសន្តិ បរិវសន្តិ. យថា អគារិកា វា ឃរេសុ វសន្តិ, សាបត្តិកា វា អាបត្តីសុ វសន្តិ, សកិលេសា វា កិលេសេសុ វសន្តិ; ឯវមេវ សព្ពេវិមេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិគតិកា…បេ… បរិវសន្តីតិ – សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘បរស្ស ចេ ធម្មមនានុជានំ, ពាលោមកោ ហោតិ និហីនបញ្ញោ;

សព្ពេវ ពាលា សុនិហីនបញ្ញា, សព្ពេវិមេ ទិដ្ឋិបរិព្ពសានា’’តិ.

១១៦. សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតា, [ចេវនវេវទាតា (សី.), ចេ បន វិវទាតា (ស្យា.)] សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមា;

ន តេសំ កោចិ បរិហីនបញ្ញោ, ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា.

សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតាតិ. សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា អនវីវទាតា អវោទាតា អបរិយោទាតា សំកិលិដ្ឋា សំកិលេសិកាតិ – សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតា.

សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមាតិ. សុទ្ធបញ្ញា វិសុទ្ធបញ្ញា បរិសុទ្ធបញ្ញា វោទាតបញ្ញា បរិយោទាតបញ្ញា. អថ វា សុទ្ធទស្សនា វិសុទ្ធទស្សនា បរិសុទ្ធទស្សនា វោទាតទស្សនា បរិយោទាតទស្សនាតិ – សំសុទ្ធបញ្ញា. កុសលាតិ កុសលា បណ្ឌិតា បញ្ញវន្តោ ឥទ្ធិមន្តោ ញាណិនោ វិភាវិនោ មេធាវិនោតិ – សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា. មុតីមាតិ មុតិមា បណ្ឌិតា បញ្ញវន្តោ ឥទ្ធិមន្តោ ញាណិនោ វិភាវិនោ មេធាវិនោតិ – សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមា.

តេសំ ន កោចិ បរិហីនបញ្ញោតិ. តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ ន កោចិ ហីនបញ្ញោ និហីនបញ្ញោ ឱមកបញ្ញោ លាមកបញ្ញោ ឆតុក្កបញ្ញោ បរិត្តបញ្ញោ អត្ថិ. សព្ពេវ សេដ្ឋបញ្ញា វិសិដ្ឋបញ្ញា បាមោក្ខបញ្ញា ឧត្តមបញ្ញា បវរបញ្ញាតិ – តេសំ ន កោចិ បរិហីនបញ្ញោ.

ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តាតិ. តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ ទិដ្ឋិ តថា សមត្តា សមាទិន្នា គហិតា បរាមដ្ឋា អភិនិវិដ្ឋា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘សន្ទិដ្ឋិយា ចេវ នវីវទាតា, សំសុទ្ធបញ្ញា កុសលា មុតីមា;

តេសំ ន កោចិ បរិហីនបញ្ញោ, ទិដ្ឋី ហិ តេសម្បិ តថា សមត្តា’’តិ.

១១៧. ន វាហមេតំ តថិយន្តិ [តថិវន្តិ (ស្យា.)] ព្រូមិ, យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញំ;

សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ, តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តិ.

ន វាហមេតំ តថិយន្តិ ព្រូមីតិ. នាតិ បដិក្ខេបោ. ឯតន្តិ ‘‘ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតានិ នាហំ ឯតំ តច្ឆំ តថំ ភូតំ យាថាវំ អវិបរីត’’ន្តិ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – ន វាហមេតំ តថិយន្តិ ព្រូមិ.

យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញន្តិ. មិថូតិ ទ្វេ ជនា, ទ្វេ កលហការកា, ទ្វេ ភណ្ឌនការកា, ទ្វេ ភស្សការកា, ទ្វេ វិវាទការកា, ទ្វេ អធិករណការកា, ទ្វេ វាទិនោ, ទ្វេ សល្លបកា; តេ អញ្ញមញ្ញំ ពាលោ [ពាលតោ (សី. ក.) ឯវមញ្ញេសុ ឆប្បទេសុបិ តោបច្ចយន្តវសេន] ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញំ.

សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចន្តិ. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ – សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ…បេ… ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ – សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ.

តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តីតិ. តស្មាតិ តស្មា តំការណា តំហេតុ តប្បច្ចយា តំនិទានា បរំ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ ទហន្តិ បស្សន្តិ ទក្ខន្តិ ឱលោកេន្តិ និជ្ឈាយន្តិ ឧបបរិក្ខន្តីតិ – តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តិ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ន វាហមេតំ តថិយន្តិ ព្រូមិ, យមាហុ ពាលា មិថុ អញ្ញមញ្ញំ;

សកំ សកំ ទិដ្ឋិមកំសុ សច្ចំ, តស្មា ហិ ពាលោតិ បរំ ទហន្តី’’តិ.

១១៨. យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេ, តមាហុ អញ្ញេបិ [អញ្ញេ (សី. ក.)] តុច្ឆំ មុសាតិ;

ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ.

យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេតិ. យំ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ‘‘ឥទំ សច្ចំ តច្ឆំ តថំ ភូតំ យាថាវំ អវិបរីត’’ន្តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេ.

តមាហុ អញ្ញេបិ តុច្ឆំ មុសាតីតិ. តមេវ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ‘‘តុច្ឆំ ឯតំ, មុសា ឯតំ, អភូតំ ឯតំ, អលិកំ ឯតំ, អយាថាវំ ឯត’’ន្តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – តមាហុ អញ្ញេបិ តុច្ឆំ មុសាតិ.

កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តីតិ. កស្មាតិ កស្មា កិំការណា កិំហេតុ កិំបច្ចយា កិំនិទានា កិំសមុទយា កិំជាតិកា កិំបភវា ន ឯកំ វទន្តិ នានា វទន្តិ វិវិធំ វទន្តិ អញ្ញោញ្ញំ [អញ្ញោញ្ញេ (ក.)] វទន្តិ បុថុ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ.

តេនាហ សោ និម្មិតោ –

‘‘យមាហុ សច្ចំ តថិយន្តិ ឯកេ, តមាហុ អញ្ញេបិ តុច្ឆំ មុសាតិ;

ឯវម្បិ វិគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, កស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តី’’តិ.

១១៩. ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថិ, យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានំ;

នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ, តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ.

ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថីតិ. ឯកំ សច្ចំ វុច្ចតិ ទុក្ខនិរោធោ និព្ពានំ. យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ. អថ វា ឯកំ សច្ចំ វុច្ចតិ – មគ្គសច្ចំ, និយ្យានសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធីតិ – ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថិ.

យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានន្តិ. យស្មិន្តិ យស្មិំ សច្ចេ. បជាតិ សត្តាធិវចនំ. បជានន្តិ [បជានំ (សី. ក.), បជា (ស្យា.)] យំ សច្ចំ បជានន្តា អាជានន្តា វិជានន្តា បដិវិជានន្តា បដិវិជ្ឈន្តា ន កលហំ ករេយ្យុំ, ន ភណ្ឌនំ ករេយ្យុំ, ន វិគ្គហំ ករេយ្យុំ, ន វិវាទំ ករេយ្យុំ, ន មេធគំ ករេយ្យុំ, កលហំ ភណ្ឌនំ វិគ្គហំ វិវាទំ មេធគំ បជហេយ្យុំ, វិនោទេយ្យុំ, ព្យន្តិំ ករេយ្យុំ [ព្យន្តីករេយ្យុំ (សី. ស្យា.)], អនភាវំ គមេយ្យុន្តិ – យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានំ.

នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តីតិ. នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ សយំ ថុនន្តិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ សយំ ថុនន្តិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ.

តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តីតិ. តស្មាតិ តស្មា តំការណា តំហេតុ តប្បច្ចយា តំនិទានា ន ឯកំ វទន្តិ នានា វទន្តិ វិវិធំ វទន្តិ អញ្ញោញ្ញំ វទន្តិ បុថុ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តិ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ឯកញ្ហិ សច្ចំ ន ទុតីយមត្ថិ, យស្មិំ បជា នោ វិវទេ បជានំ;

នានា តេ សច្ចានិ សយំ ថុនន្តិ, តស្មា ន ឯកំ សមណា វទន្តី’’តិ.

១២០. កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានា, បវាទិយាសេ កុសលាវទានា;

សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានា, ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តិ.

កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានាតិ. កស្មាតិ កស្មា កិំការណា កិំហេតុ កិំបច្ចយា កិំនិទានា សច្ចានិ នានា [នានានិ (ក.)] វទន្តិ, វិវិធានិ វទន្តិ, អញ្ញោញ្ញានិ វទន្តិ, បុថូនិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានា.

បវាទិយាសេ កុសលាវទានាតិ. បវាទិយាសេតិ វិប្បវទន្តីតិបិ បវាទិយាសេ. អថ វា សកំ សកំ ទិដ្ឋិគតំ បវទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ បវទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ បវទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. កុសលាវទានាតិ កុសលវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – បវាទិយាសេ កុសលាវទានា.

សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានាតិ សច្ចានិ សុតានិ ពហុកានិ នានានិ វិវិធានិ អញ្ញោញ្ញានិ បុថូនីតិ – សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានា.

ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តីតិ ឧទាហុ តក្កេន សង្កប្បេន យាយន្តិ នីយន្តិ វុយ្ហន្តិ សំហរីយន្តីតិ. ឯវម្បិ ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តិ. អថ វា តក្កបរិយាហតំ វីមំសានុចរិតំ សយំ បដិភានំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ. ឯវម្បិ ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តិ.

តេនាហ សោ និម្មិតោ –

‘‘កស្មា នុ សច្ចានិ វទន្តិ នានា, បវាទិយាសេ កុសលាវទានា;

សច្ចានិ សុតានិ ពហូនិ នានា, ឧទាហុ តេ តក្កមនុស្សរន្តី’’តិ.

១២១. ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានា, អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេ;

តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា, សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហុ.

ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានាតិ ន ហេវ សច្ចានិ ពហុកានិ នានានិ វិវិធានិ អញ្ញោញ្ញានិ បុថូនីតិ – ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានា.

អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេតិ អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចគ្គាហា ឯកញ្ញេវ សច្ចំ លោកេ កថីយតិ ភណីយតិ ទីបីយតិ វោហរីយតិ – ទុក្ខនិរោធោ និព្ពានំ. យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ. អថ វា ឯកំ សច្ចំ វុច្ចតិ មគ្គសច្ចំ, និយ្យានសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ …បេ… សម្មាសមាធីតិ – អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេ.

តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា, សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហូតិ. តក្កំ វិតក្កំ សង្កប្បំ តក្កយិត្វា វិតក្កយិត្វា សង្កប្បយិត្វា ទិដ្ឋិគតានិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ. ទិដ្ឋិគតានិ ជនេត្វា សញ្ជនេត្វា និព្ពត្តេត្វា អភិនិព្ពត្តេត្វា ‘‘មយ្ហំ សច្ចំ តុយ្ហំ មុសា’’តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហុ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ន ហេវ សច្ចានិ ពហូនិ នានា, អញ្ញត្រ សញ្ញាយ និច្ចានិ លោកេ;

តក្កញ្ច ទិដ្ឋីសុ បកប្បយិត្វា, សច្ចំ មុសាតិ ទ្វយធម្មមាហូ’’តិ.

១២២. ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា, ឯតេ ច [ឯតេសុ (សី.)] និស្សាយ វិមានទស្សី;

វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហ.

ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា, ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សីតិ. ទិដ្ឋំ វា ទិដ្ឋសុទ្ធិំ វា, សុតំ វា សុតសុទ្ធិំ វា, សីលំ វា សីលសុទ្ធិំ វា, វតំ វា វតសុទ្ធិំ វា, មុតំ វា មុតសុទ្ធិំ វា និស្សាយ ឧបនិស្សាយ គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វាតិ – ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា. ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សីតិ. ន សម្មានេតីតិបិ វិមានទស្សី. អថ វា ទោមនស្សំ ជនេតីតិបិ វិមានទស្សីតិ – ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សី.

វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោតិ. វិនិច្ឆយា វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ. ទិដ្ឋិវិនិច្ឆយេ វិនិច្ឆយទិដ្ឋិយា ឋត្វា បតិដ្ឋហិត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វាតិ – វិនិច្ឆយេ ឋត្វា. បហស្សមានោតិ តុដ្ឋោ ហោតិ ហដ្ឋោ បហដ្ឋោ អត្តមនោ បរិបុណ្ណសង្កប្បោ. អថ វា ទន្តវិទំសកំ បហស្សមានោតិ – វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ.

ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហាតិ. បរោ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អកុសលោ អវិទ្វា អវិជ្ជាគតោ អញ្ញាណី អវិភាវី អមេធាវី ទុប្បញ្ញោតិ, ឯវមាហ ឯវំ កថេតិ ឯវំ ភណតិ ឯវំ ទីបយតិ ឯវំ វោហរតីតិ – ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា, ឯតេ ច និស្សាយ វិមានទស្សី;

វិនិច្ឆយេ ឋត្វា បហស្សមានោ, ពាលោ បរោ អក្កុសលោតិ ចាហា’’តិ.

១២៣. យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតិ, តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហ;

សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោ, អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវ.

យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតីតិ. យេនេវ ហេតុនា យេន បច្ចយេន យេន ការណេន យេន បភវេន បរំ ពាលតោ ហីនតោ និហីនតោ ឱមកតោ លាមកតោ ឆតុក្កតោ បរិត្តតោ ទហតិ បស្សតិ ទក្ខតិ ឱលោកេតិ និជ្ឈាយតិ ឧបបរិក្ខតីតិ – យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតិ.

តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហាតិ. អាតុមានោ វុច្ចតិ អត្តា. សោបិ តេនេវ ហេតុនា តេន បច្ចយេន តេន ការណេន តេន បភវេន អត្តានំ អហមស្មិ កុសលោ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវីតិ – តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហ.

សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោតិ. សយមេវ អត្តានំ កុសលវាទោ បណ្ឌិតវាទោ ថិរវាទោ ញាយវាទោ ហេតុវាទោ លក្ខណវាទោ ការណវាទោ ឋានវាទោ សកាយ លទ្ធិយាតិ – សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោ.

អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវាតិ. ន សម្មានេតីតិបិ អញ្ញំ វិមានេតិ. អថ វា ទោមនស្សំ ជនេតីតិបិ អញ្ញំ វិមានេតិ. តទេវ បាវាតិ តទេវ តំ ទិដ្ឋិគតំ បាវទតិ ‘‘ឥតិបាយំ បុគ្គលោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ វិបរីតទស្សនោ’’តិ – អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវទ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘យេនេវ ពាលោតិ បរំ ទហាតិ, តេនាតុមានំ កុសលោតិ ចាហ;

សយមត្តនា សោ កុសលាវទានោ, អញ្ញំ វិមានេតិ តទេវ បាវា’’តិ.

១២៤. អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោ, មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានី;

សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោ, ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តា.

អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោតិ. អតិសារទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ. កិំការណា អតិសារទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ? សព្ពា តា ទិដ្ឋិយោ ការណាតិក្កន្តា លក្ខណាតិក្កន្តា ឋានាតិក្កន្តា, តំការណា អតិសារទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ. សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ អតិសារទិដ្ឋិយោ [សព្ពេបិ តិត្ថិយា អតិសារទិដ្ឋិយា (ស្យា.)]. កិំការណា សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ អតិសារទិដ្ឋិយោ? តេ [តា (ក.)] អញ្ញមញ្ញំ អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តិត្វា ទិដ្ឋិគតានិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ, តំការណា សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ វុច្ចន្តិ អតិសារទិដ្ឋិយោ. អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោតិ. អតិសារទិដ្ឋិយា សមត្តោ បរិបុណ្ណោ អនោមោតិ – អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោ.

មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានីតិ. សកាយ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិមានេន មត្តោ បមត្តោ ឧម្មត្តោ អតិមត្តោតិ – មានេន មត្តោ. បរិបុណ្ណមានីតិ បរិបុណ្ណមានី សមត្តមានី អនោមមានីតិ – មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានី.

សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោតិ. សយមេវ អត្តានំ ចិត្តេន អភិសិញ្ចតិ ‘‘អហមស្មិ កុសលោ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវី’’តិ – សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោ.

ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តាតិ. តស្ស សា ទិដ្ឋិ តថា សមត្តា សមាទិន្នា គហិតា បរាមដ្ឋា អភិនិវិដ្ឋា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘អតិសារទិដ្ឋិយា សោ សមត្តោ, មានេន មត្តោ បរិបុណ្ណមានី;

សយមេវ សាមំ មនសាភិសិត្តោ, ទិដ្ឋី ហិ សា តស្ស តថា សមត្តា’’តិ.

១២៥. បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោ, តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ;

អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ, ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថិ.

បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោតិ បរស្ស ចេ វាចាយ វចនេន និន្ទិតការណា គរហិតការណា ឧបវទិតការណា បរោ ពាលោ ហោតិ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោតិ – បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោ. តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោតិ. សោបិ តេនេវ សហា ហោតិ ហីនបញ្ញោ និហីនបញ្ញោ ឱមកបញ្ញោ លាមកបញ្ញោ ឆតុក្កបញ្ញោ បរិត្តបញ្ញោតិ – តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ.

អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោតិ អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវីតិ – អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ.

ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថីតិ. សមណេសុ ន កោចិ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អត្ថិ, សព្ពេវ សេដ្ឋបញ្ញា [អគ្គបញ្ញា សេដ្ឋបញ្ញា (ស្យា.)] វិសិដ្ឋបញ្ញា បាមោក្ខបញ្ញា ឧត្តមបញ្ញា បវរបញ្ញាតិ – ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថិ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘បរស្ស ចេ ហិ វចសា និហីនោ, តុមោ សហា ហោតិ និហីនបញ្ញោ;

អថ ចេ សយំ វេទគូ ហោតិ ធីរោ, ន កោចិ ពាលោ សមណេសុ អត្ថី’’តិ.

១២៦. អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ;

ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តិ, សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តា.

អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេតិ. ឥតោ អញ្ញំ ធម្មំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ យេ អភិវទន្តិ, តេ សុទ្ធិមគ្គំ វិសុទ្ធិមគ្គំ បរិសុទ្ធិមគ្គំ វោទាតមគ្គំ បរិយោទាតមគ្គំ វិរទ្ធា អបរទ្ធា ខលិតា គលិតា អញ្ញាយ អបរទ្ធា អកេវលី តេ, អសមត្តា តេ, អបរិបុណ្ណា តេ, ហីនា និហីនា ឱមកា លាមកា ឆតុក្កា បរិត្តាតិ – អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ.

ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តីតិ. តិត្ថំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិគតំ. តិត្ថិយា វុច្ចន្តិ ទិដ្ឋិគតិកា. បុថុទិដ្ឋិយា បុថុទិដ្ឋិគតានិ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តិ.

សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តាតិ. សកាយ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិរាគេន រត្តា អភិរត្តាតិ – សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘អញ្ញំ ឥតោ យាភិវទន្តិ ធម្មំ, អបរទ្ធា សុទ្ធិមកេវលី តេ;

ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ វទន្តិ, សន្ទិដ្ឋិរាគេន ហិ តេភិរត្តា’’តិ.

១២៧. ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ, នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ;

ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋា, សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានា.

ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តីតិ. ឥធ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ, មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឥធ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ, មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឥធ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ.

នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហូតិ. អត្តនោ សត្ថារំ ធម្មក្ខានំ គណំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ឋបេត្វា សព្ពេ បរវាទេ ខិបន្តិ ឧក្ខិបន្តិ បរិក្ខិបន្តិ. ‘‘សោ សត្ថា ន សព្ពញ្ញូ, ធម្មោ ន ស្វាក្ខាតោ, គណោ ន សុប្បដិបន្នោ, ទិដ្ឋិ ន ភទ្ទិកា, បដិបទា ន សុបញ្ញត្តា, មគ្គោ ន និយ្យានិកោ, នត្ថេត្ថ សុទ្ធិ វា វិសុទ្ធិ វា បរិសុទ្ធិ វា, មុត្តិ វា វិមុត្តិ វា បរិមុត្តិ វា, នត្ថេត្ថ សុជ្ឈន្តិ វា វិសុជ្ឈន្តិ វា បរិសុជ្ឈន្តិ វា, មុច្ចន្តិ វា វិមុច្ចន្តិ វា បរិមុច្ចន្តិ វា ហីនា និហីនា ឱមកា លាមកា ឆតុក្កា បរិត្តា’’តិ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ.

ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋាតិ. តិត្ថំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិគតំ. តិត្ថិយា វុច្ចន្តិ ទិដ្ឋិគតិកា. បុថុទិដ្ឋិយា [បុថុតិត្ថិយា (សី. ក.) បុរិមគាថាយ បាឋភេទោ នត្ថិ] បុថុទិដ្ឋិគតេសុ និវិដ្ឋា បតិដ្ឋិតា អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋា.

សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានាតិ. ធម្មោ សកាយនំ, ទិដ្ឋិ សកាយនំ, បដិបទា សកាយនំ, មគ្គោ សកាយនំ, សកាយនេ ទឡ្ហវាទា ថិរវាទា ពលិកវាទា អវដ្ឋិតវាទាតិ – សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ, នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ;

ឯវម្បិ តិត្ថ្យា បុថុសោ និវិដ្ឋា, សកាយនេ តត្ថ ទឡ្ហំ វទានា’’តិ.

១២៨. សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ, កមេត្ថ [កំ តត្ថ (សី. ក.)] ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ;

សយំវ [សយមេវ (ស្យា.)] សោ មេធគមាវហេយ្យ, បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មំ.

សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោតិ. ធម្មោ សកាយនំ, ទិដ្ឋិ សកាយនំ, បដិបទា សកាយនំ, មគ្គោ សកាយនំ, សកាយនេ ទឡ្ហវាទោ ថិរវាទោ ពលិកវាទោ អវដ្ឋិតវាទោតិ – សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ.

កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យាតិ. ឯត្ថាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា បរំ ពាលតោ ហីនតោ និហីនតោ ឱមកតោ លាមកតោ ឆតុក្កតោ បរិត្តតោ កំ ទហេយ្យ កំ បស្សេយ្យ កំ ទក្ខេយ្យ កំ ឱលោកេយ្យ កំ និជ្ឈាយេយ្យ កំ ឧបបរិក្ខេយ្យាតិ – កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ.

សយំវ សោ មេធគមាវហេយ្យ, បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មន្តិ. បរោ ពាលោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ អសុទ្ធិធម្មោ អវិសុទ្ធិធម្មោ អបរិសុទ្ធិធម្មោ អវោទាតធម្មោតិ – ឯវំ វទន្តោ ឯវំ កថេន្តោ ឯវំ ភណន្តោ ឯវំ ទីបយន្តោ ឯវំ វោហរន្តោ សយមេវ កលហំ ភណ្ឌនំ វិគ្គហំ វិវាទំ មេធគំ អាវហេយ្យ សមាវហេយ្យ អាហរេយ្យ សមាហរេយ្យ អាកឌ្ឍេយ្យ សមាកឌ្ឍេយ្យ គណ្ហេយ្យ បរាមសេយ្យ អភិនិវិសេយ្យាតិ – សយំវ សោ មេធគមាវហេយ្យ បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្មំ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘សកាយនេ វាបិ ទឡ្ហំ វទានោ, កមេត្ថ ពាលោតិ បរំ ទហេយ្យ;

សយំវ សោ មេធគមាវហេយ្យ, បរំ វទំ ពាលមសុទ្ធិធម្ម’’ន្តិ.

១២៩. វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ, ឧទ្ធំស [ឧទ្ធំ សោ (ស្យា.)] លោកស្មិំ វិវាទមេតិ;

ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ, ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេ.

វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយាតិ. វិនិច្ឆយា វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ. វិនិច្ឆយទិដ្ឋិយា ឋត្វា បតិដ្ឋហិត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា វិនិច្ឆយេ ឋត្វា. សយំ បមាយាតិ សយំ បមាយ បមិនិត្វា. ‘‘អយំ សត្ថា សព្ពញ្ញូ’’តិ សយំ បមាយ បមិនិត្វា, ‘‘អយំ ធម្មោ ស្វាក្ខាតោ… អយំ គណោ សុប្បដិបន្នោ… អយំ ទិដ្ឋិ ភទ្ទិកា… អយំ បដិបទា សុបញ្ញត្តា… អយំ មគ្គោ និយ្យានិកោ’’តិ សយំ បមាយ បមិនិត្វាតិ – វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ.

ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតីតិ. ឧទ្ធំសោ វុច្ចតិ អនាគតំ. អត្តនោ វាទំ ឧទ្ធំ ឋបេត្វា សយមេវ កលហំ ភណ្ឌនំ វិគ្គហំ វិវាទំ មេធគំ ឯតិ ឧបេតិ ឧបគច្ឆតិ គណ្ហាតិ បរាមសតិ អភិនិវិសតីតិ. ឯវម្បិ ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតិ. អថ វា អញ្ញេន ឧទ្ធំ វាទេន សទ្ធិំ កលហំ ករោតិ ភណ្ឌនំ ករោតិ វិគ្គហំ ករោតិ វិវាទំ ករោតិ មេធគំ ករោតិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ…បេ… និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ. ឯវម្បិ ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតិ.

ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានីតិ. វិនិច្ឆយា វុច្ចន្តិ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ. ទិដ្ឋិវិនិច្ឆយា សព្ពេ វិនិច្ឆយេ [សព្ពា វិនិច្ឆិតទិដ្ឋិយោ (ស្យា.), សព្ពា វិនិច្ឆយទិដ្ឋិយោ (ក.)] ហិត្វា ចជិត្វា បរិច្ចជិត្វា ជហិត្វា បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តិំ ករិត្វា អនភាវំ គមេត្វាតិ – ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ.

ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេតិ. ន កលហំ ករោតិ, ន ភណ្ឌនំ ករោតិ, ន វិគ្គហំ ករោតិ, ន វិវាទំ ករោតិ, ន មេធគំ ករោតិ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘ឯវំ វិមុត្តចិត្តោ ខោ, អគ្គិវេស្សន, ភិក្ខុ ន កេនចិ សំវទតិ, ន កេនចិ វិវទតិ, យញ្ច លោកេ វុត្តំ តេន ច វោហរតិ អបរាមស’’ន្តិ. ជន្តូតិ សត្តោ នរោ មានវោ បោសោ បុគ្គលោ ជីវោ ជាគុ ជន្តុ ឥន្ទគុ មនុជោ. លោកេតិ អបាយលោកេ…បេ… អាយតនលោកេតិ – ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេតិ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘វិនិច្ឆយេ ឋត្វា សយំ បមាយ, ឧទ្ធំស លោកស្មិំ វិវាទមេតិ;

ហិត្វាន សព្ពានិ វិនិច្ឆយានិ, ន មេធគំ កុព្ពតិ ជន្តុ លោកេ’’តិ.