៥. ពុទ្ធអវិហេឋកបញ្ហោ

៥. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ភាសិតម្បេតំ ភគវតា ‘បុព្ពេ វាហំ មនុស្សភូតោ សមានោ សត្តានំ អវិហេឋកជាតិកោ អហោសិ’ន្តិ. បុន ច ភណិតំ ‘លោមសកស្សបោ នាម ឥសិ សមានោ អនេកសតេ បាណេ ឃាតយិត្វា វាជបេយ្យំ មហាយញ្ញំ យជី’តិ. យទិ, ភន្តេ នាគសេន, ភគវតា ភណិតំ ‘បុព្ពេ វាហំ មនុស្សភូតោ សមានោ សត្តានំ អវិហេឋកជាតិកោ អហោសិ’ន្តិ, តេន ហិ ‘លោមសកស្សបេន ឥសិនា អនេកសតេ បាណេ ឃាតយិត្វា វាជបេយ្យំ មហាយញ្ញំ យជិត’ន្តិ យំ វចនំ, តំ មិច្ឆា. យទិ ‘លោមសកស្សបេន ឥសិនា អនេកសតេ បាណេ ឃាតយិត្វា វាជបេយ្យំ មហាយញ្ញំ យជិតំ’, តេន ហិ ‘បុព្ពេ វាហំ មនុស្សភូតោ សមានោ សត្តានំ អវិហេឋកជាតិកោ អហោសិ’ន្តិ តម្បិ វចនំ មិច្ឆា. អយម្បិ ឧភតោ កោដិកោ បញ្ហោ តវានុប្បត្តោ, សោ តយា និព្ពាហិតព្ពោ’’តិ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ‘បុព្ពេ វាហំ មនុស្សភូតោ សមានោ សត្តានំ អវិហេឋកជាតិកោ អហោសិ’ន្តិ, ‘លោមសកស្សបេន ឥសិនា អនេកសតេ បាណេ ឃាតយិត្វា វាជបេយ្យំ មហាយញ្ញំ យជិតំ’, តញ្ច បន រាគវសេន វិសញ្ញិនា, នោ សចេតនេនា’’តិ.

‘‘អដ្ឋិមេ, ភន្តេ នាគសេន, បុគ្គលា បាណំ ហនន្តិ. កតមេ អដ្ឋ? រត្តោ រាគវសេន បាណំ ហនតិ, ទុដ្ឋោ ទោសវសេន បាណំ ហនតិ, មូឡ្ហោ មោហវសេន បាណំ ហនតិ, មានី មានវសេន បាណំ ហនតិ, លុទ្ធោ លោភវសេន បាណំ ហនតិ, អកិញ្ចនោ ជីវិកត្ថាយ បាណំ ហនតិ, ពាលោ ហស្សវសេន [អញ្ញាណវសេន (ក. សី.)] បាណំ ហនតិ, រាជា វិនយនវសេន បាណំ ហនតិ. ឥមេ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, អដ្ឋ បុគ្គលា បាណំ ហនន្តិ. បាកតិកំ យេវ, ភន្តេ នាគសេន, ពោធិសត្តេន កត’’ន្តិ. ‘‘ន, មហារាជ, បាកតិកំ ពោធិសត្តេន កតំ, យទិ, មហារាជ, ពោធិសត្តោ បកតិភាវេន ឱនមេយ្យ មហាយញ្ញំ យជិតុំ, ន យិមំ គាថំ ភណេយ្យ –

‘‘‘សសមុទ្ទបរិយាយំ, មហិំ សាគរកុណ្ឌលំ;

ន ឥច្ឆេ សហ និន្ទាយ, ឯវំ សេយ្ហ [សយ្ហ (សី. បី.)] វិជានហី’តិ.

‘‘ឯវំវាទី, មហារាជ, ពោធិសត្តោ សហ ទស្សនេន ចន្ទវតិយា រាជកញ្ញាយ វិសញ្ញី អហោសិ ខិត្តចិត្តោ រត្តោ វិសញ្ញិភូតោ អាកុលាកុលោ តុរិតតុរិតោ តេន វិក្ខិត្តភន្តលុឡិតចិត្តេន មហតិមហាបសុឃាតគលរុហិរសញ្ចយំ វាជបេយ្យំ មហាយញ្ញំ យជិ.

‘‘យថា, មហារាជ, ឧម្មត្តកោ ខិត្តចិត្តោ ជលិតម្បិ ជាតវេទំ អក្កមតិ, កុបិតម្បិ អាសីវិសំ គណ្ហាតិ, មត្តម្បិ ហត្ថិំ ឧបេតិ, សមុទ្ទម្បិ អតីរទស្សិំ បក្ខន្ទតិ, ចន្ទនិកម្បិ ឱឡិគល្លម្បិ ឱមទ្ទតិ, កណ្ដកាធានម្បិ អភិរុហតិ, បបាតេបិ បតតិ, អសុចិម្បិ ភក្ខេតិ, នគ្គោបិ រថិយា ចរតិ, អញ្ញម្បិ ពហុវិធំ អកិរិយំ ករោតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ពោធិសត្តោ សហ ទស្សនេន ចន្ទវតិយា រាជកញ្ញាយ វិសញ្ញី អហោសិ ខិត្តចិត្តោ រត្តោ វិសញ្ញិភូតោ អាកុលាកុលោ តុរិតតុរិតោ, តេន វិក្ខិត្តភន្តលុឡិតចិត្តេន មហតិមហាបសុឃាតគលរុហិរសញ្ចយំ វាជបេយ្យំ មហាយញ្ញំ យជិ.

‘‘ខិត្តចិត្តេន, មហារាជ, កតំ បាបំ ទិដ្ឋធម្មេបិ ន មហាសាវជ្ជំ ហោតិ, សម្បរាយេ វិបាកេនបិ នោ តថា. ឥធ, មហារាជ, កោចិ ឧម្មត្តកោ វជ្ឈមាបជ្ជេយ្យ, តស្ស តុម្ហេ កិំ ទណ្ឌំ ធារេថា’’តិ? ‘‘កោ, ភន្តេ, ឧម្មត្តកស្ស ទណ្ឌោ ភវិស្សតិ, តំ មយំ បោថាបេត្វា នីហរាបេម, ឯសោវ តស្ស ទណ្ឌោ’’តិ. ‘‘ឥតិ ខោ, មហារាជ, ឧម្មត្តកស្ស អបរាធេ ទណ្ឌោបិ ន ភវតិ, តស្មា ឧម្មត្តកស្ស កតេបិ ន ទោសោ ភវតិ សតេកិច្ឆោ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, លោមសកស្សបោ ឥសិ សហ ទស្សនេន ចន្ទវតិយា រាជកញ្ញាយ វិសញ្ញី អហោសិ ខិត្តចិត្តោ រត្តោ វិសញ្ញិភូតោ វិសដបយាតោ អាកុលាកុលោ តុរិតតុរិតោ, តេន វិក្ខិត្តភន្តលុឡិតចិត្តេន មហតិមហាបសុឃាតគលរុហិរសញ្ចយំ វាជបេយ្យំ មហាយញ្ញំ យជិ. យទា ច បន បកតិចិត្តោ អហោសិ បដិលទ្ធស្សតិ, តទា បុនទេវ បព្ពជិត្វា បញ្ចាភិញ្ញាយោ និព្ពត្តេត្វា ព្រហ្មលោកូបគោ អហោសី’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

ពុទ្ធអវិហេឋកបញ្ហោ បញ្ចមោ.