៧. សទ្ធម្មន្តរធានបញ្ហោ

៧. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ភាសិតម្បេតំ ភគវតា ‘បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ [វស្សសហស្សានិ (សី.) បស្ស អ. និ. ៨.៥១] សទ្ធម្មោ ឋស្សតី’តិ. បុន ច បរិនិព្ពានសមយេ សុភទ្ទេន បរិព្ពាជកេន បញ្ហំ បុដ្ឋេន ភគវតា ភណិតំ ‘ឥមេ ច, សុភទ្ទ [ទី. និ. ២.២១៤ បស្សិតព្ពំ], ភិក្ខូ សម្មា វិហរេយ្យុំ, អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ, អសេសវចនមេតំ, និស្សេសវចនមេតំ, និប្បរិយាយវចនមេតំ. យទិ, ភន្តេ នាគសេន, តថាគតេន ភណិតំ ‘បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ សទ្ធម្មោ ឋស្សតី’តិ, តេន ហិ ‘អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ យំ វចនំ, តំ មិច្ឆា. យទិ តថាគតេន ភណិតំ ‘អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ, តេន ហិ ‘បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ សទ្ធម្មោ ឋស្សតី’តិ តម្បិ វចនំ មិច្ឆា. អយម្បិ ឧភតោ កោដិកោ បញ្ហោ គហនតោបិ គហនតរោ ពលវតោបិ ពលវតរោ គណ្ឋិតោបិ គណ្ឋិតរោ, សោ តវានុប្បត្តោ, តត្ថ តេ ញាណពលវិប្ផារំ ទស្សេហិ មករោ វិយ សាគរព្ភន្តរគតោ’’តិ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ‘បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ សទ្ធម្មោ ឋស្សតី’តិ. បរិនិព្ពានសមយេ ច សុភទ្ទស្ស បរិព្ពាជកស្ស ភណិតំ ‘ឥមេ ច, សុភទ្ទ, ភិក្ខូ សម្មា វិហរេយ្យុំ, អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ. តញ្ច បន, មហារាជ, ភគវតោ វចនំ នានត្ថញ្ចេវ ហោតិ នានាព្យញ្ជនញ្ច, អយំ សាសនបរិច្ឆេទោ, អយំ បដិបត្តិ បរិទីបនាតិ ទូរំ វិវជ្ជិតា តេ ឧភោ អញ្ញមញ្ញំ. យថា, មហារាជ, នភំ បថវិតោ ទូរំ វិវជ្ជិតំ, និរយំ សគ្គតោ ទូរំ វិវជ្ជិតំ, កុសលំ អកុសលតោ ទូរំ វិវជ្ជិតំ, សុខំ ទុក្ខតោ ទូរំ វិវជ្ជិតំ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, តេ ឧភោ អញ្ញមញ្ញំ ទូរំ វិវជ្ជិតា.

‘‘អបិ ច, មហារាជ, មា តេ បុច្ឆា មោឃា អស្ស [អស្សុ (សី. ស្យា.)], រសតោ តេ សំសន្ទិត្វា កថយិស្សាមិ ‘បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ សទ្ធម្មោ ឋស្សតី’តិ យំ ភគវា អាហ, តំ ខយំ បរិទីបយន្តោ សេសកំ បរិច្ឆិន្ទិ, វស្សសហស្សំ, អានន្ទ, សទ្ធម្មោ តិដ្ឋេយ្យ, សចេ ភិក្ខុនិយោ ន បព្ពាជេយ្យុំ. បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ សទ្ធម្មោ ឋស្សតីតិ. អបិ នុ ខោ, មហារាជ, ភគវា ឯវំ វទន្តោ សទ្ធម្មស្ស អន្តរធានំ វា វទេតិ អភិសមយំ វា បដិក្កោសតី’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘នដ្ឋំ, មហារាជ, បរិកិត្តយន្តោ សេសកំ បរិទីបយន្តោ បរិច្ឆិន្ទិ. យថា, មហារាជ, បុរិសោ នដ្ឋាយិកោ សព្ពសេសកំ គហេត្វា ជនស្ស បរិទីបេយ្យ ‘ឯត្តកំ មេ ភណ្ឌំ នដ្ឋំ, ឥទំ សេសក’ន្តិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ភគវា នដ្ឋំ បរិទីបយន្តោ សេសកំ ទេវមនុស្សានំ កថេសិ ‘បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ សទ្ធម្មោ ឋស្សតី’តិ. យំ បន, មហារាជ, ភគវតា ភណិតំ ‘បញ្ចេវ ទានិ, អានន្ទ, វស្សសតានិ សទ្ធម្មោ ឋស្សតី’តិ, សាសនបរិច្ឆេទោ ឯសោ.

‘‘យំ បន បរិនិព្ពានសមយេ សុភទ្ទស្ស បរិព្ពាជកស្ស សមណេ បរិកិត្តយន្តោ អាហ ‘ឥមេ ច, សុភទ្ទ, ភិក្ខូ សម្មា វិហរេយ្យុំ, អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ, បដិបត្តិបរិទីបនា ឯសា, ត្វំ បន តំ បរិច្ឆេទញ្ច បរិទីបនញ្ច ឯករសំ ករោសិ. យទិ បន តេ ឆន្ទោ, ឯករសំ កត្វា កថយិស្សាមិ, សាធុកំ សុណោហិ មនសិករោហិ អវិក្ខិត្តមានសោ [អវិចលមានសោ (សី.) អវិមានសោ (បី. ក.)].

‘‘ឥធ, មហារាជ, តឡាកោ ភវេយ្យ នវសលិលសម្បុណ្ណោ សម្មុខមុត្តរិយមានោ បរិច្ឆិន្នោ បរិវដុមកតោ, អបរិយាទិណ្ណេ យេវ តស្មិំ តឡាកេ ឧទកូបរិ មហាមេឃោ អបរាបរំ អនុប្បពន្ធោ អភិវស្សេយ្យ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, តស្មិំ តឡាកេ ឧទកំ បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘កេន ការណេន មហារាជា’’តិ? ‘‘មេឃស្ស, ភន្តេ, អនុប្បពន្ធតាយា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ជិនសាសនវរសទ្ធម្មតឡាកោ អាចារសីលគុណវត្តបដិបត្តិវិមលនវសលិលសម្បុណ្ណោ ឧត្តរិយមានោ ភវគ្គមភិភវិត្វា ឋិតោ. យទិ តត្ថ ពុទ្ធបុត្តា អាចារសីលគុណវត្តបដិបត្តិមេឃវស្សំ អបរាបរំ អនុប្បពន្ធាបេយ្យុំ អភិវស្សាបេយ្យុំ. ឯវមិទំ ជិនសាសនវរសទ្ធម្មតឡាកោ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋេយ្យ, អរហន្តេហិ លោកោ អសុញ្ញោ ភវេយ្យ, ឥមមត្ថំ ភគវតា សន្ធាយ ភាសិតំ ‘ឥមេ ច, សុភទ្ទ, ភិក្ខូ សម្មា វិហរេយ្យុំ, អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ.

‘‘ឥធ បន, មហារាជ, មហតិ មហាអគ្គិក្ខន្ធេ ជលមានេ អបរាបរំ សុក្ខតិណកដ្ឋគោមយានិ ឧបសំហរេយ្យុំ, អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, អគ្គិក្ខន្ធោ និព្ពាយេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ សោ អគ្គិក្ខន្ធោ ជលេយ្យ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ បភាសេយ្យា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ទសសហស្សិយា [ទសសហស្សិម្ហិ (ពហូសុ)] លោកធាតុយា ជិនសាសនវរម្បិ អាចារសីលគុណវត្តបដិបត្តិយា ជលតិ បភាសតិ. យទិ បន, មហារាជ, តទុត្តរិំ ពុទ្ធបុត្តា បញ្ចហិ បធានិយង្គេហិ សមន្នាគតា សតតមប្បមត្តា បទហេយ្យុំ, តីសុ សិក្ខាសុ ឆន្ទជាតា សិក្ខេយ្យុំ, ចារិត្តញ្ច សីលំ សមត្តំ បរិបូរេយ្យុំ, ឯវមិទំ ជិនសាសនវរំ ភិយ្យោ ភិយ្យោ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋេយ្យ, អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សាតិ ឥមមត្ថំ ភគវតា សន្ធាយ ភាសិតំ ‘ឥមេ ច, សុភទ្ទ, ភិក្ខូ សម្មា វិហរេយ្យុំ, អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ.

‘‘ឥធ បន, មហារាជ, សិនិទ្ធសមសុមជ្ជិតសប្បភាសវិមលាទាសំ [សប្បភំ សុវិមលាទាសំ (សី.)] សណ្ហសុខុមគេរុកចុណ្ណេន អបរាបរំ មជ្ជេយ្យុំ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, តស្មិំ អាទាសេ មលកទ្ទមរជោជល្លំ ជាយេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, អញ្ញទត្ថុ វិមលតរំ យេវ ភវេយ្យា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ជិនសាសនវរំ បកតិនិម្មលំ ព្យបគតកិលេសមលរជោជល្លំ, យទិ តំ ពុទ្ធបុត្តា អាចារសីលគុណវត្តបដិបត្តិសល្លេខធុតគុណេន ជិនសាសនវរំ សល្លក្ខេយ្យុំ [សល្លិក្ខេយ្យុំ (សី. បី.)], ឯវមិទំ ជិនសាសនវរំ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋេយ្យ, អសុញ្ញោ ច លោកោ អរហន្តេហិ អស្សាតិ ឥមមត្ថំ ភគវតា សន្ធាយ ភាសិតំ ‘ឥមេ ច, សុភទ្ទ, ភិក្ខូ សម្មា វិហរេយ្យុំ, អសុញ្ញោ លោកោ អរហន្តេហិ អស្សា’តិ. បដិបត្តិមូលកំ, មហារាជ, សត្ថុសាសនំ បដិបត្តិការណំ បដិបត្តិយា អនន្តរហិតាយ តិដ្ឋតី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘សទ្ធម្មន្តរធាន’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ សទ្ធម្មន្តរធាន’’ន្តិ? ‘‘តីណិមានិ, មហារាជ, សាសនន្តរធានានិ. កតមានិ តីណិ? អធិគមន្តរធានំ បដិបត្តន្តរធានំ លិង្គន្តរធានំ, អធិគមេ, មហារាជ, អន្តរហិតេ សុប្បដិបន្នស្សាបិ ធម្មាភិសមយោ ន ហោតិ, បដិបត្តិយា អន្តរហិតាយ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិ អន្តរធាយតិ, លិង្គំយេវ តិដ្ឋតិ, លិង្គេ អន្តរហិតេ បវេណុបច្ឆេទោ ហោតិ, ឥមានិ ខោ, មហារាជ, តីណិ អន្តរធានានី’’តិ.

‘‘សុវិញ្ញាបិតោ, ភន្តេ នាគសេន, បញ្ហោ, គម្ភីរោ ឧត្តានីកតោ, គណ្ឋិ ភិន្នោ, នដ្ឋា បរវាទា ភគ្គា និប្បភា កតា, ត្វំ គណិវរវសភមាសជ្ជាតិ.

សទ្ធម្មន្តរធានបញ្ហោ សត្តមោ.