៥៣០. សំកិច្ចជាតកំ (២)

៦៩. ‘‘ទិស្វា និសិន្នំ រាជានំ, ព្រហ្មទត្តំ រថេសភំ;

អថស្ស បដិវេទេសិ, យស្សាសិ អនុកម្បកោ.

៧០. ‘‘សំកិច្ចាយំ អនុប្បត្តោ, ឥសីនំ សាធុសម្មតោ;

តរមានរូបោ និយ្យាហិ, ខិប្បំ បស្ស មហេសិនំ.

៧១. ‘‘តតោ ច រាជា តរមានោ, យុត្តមារុយ្ហ សន្ទនំ;

មិត្តាមច្ចបរិព្យូឡ្ហោ [បរិព្ពូឡ្ហោ (សី. បី.)], អគមាសិ រថេសភោ.

៧២. ‘‘និក្ខិប្ប បញ្ច កកុធានិ, កាសីនំ រដ្ឋវឌ្ឍនោ;

វាឡពីជនិ [វា ឡវីជនី (សី. បី.)] មុណ្ហីសំ, ខគ្គំ ឆត្តញ្ចុបាហនំ;

៧៣. ‘‘ឱរុយ្ហ រាជា យានម្ហា, ឋបយិត្វា បដិច្ឆទំ;

អាសីនំ ទាយបស្សស្មិំ, សំកិច្ចមុបសង្កមិ.

៧៤. ‘‘ឧបសង្កមិត្វា សោ រាជា, សម្មោទិ ឥសិនា សហ;

តំ កថំ វីតិសារេត្វា, ឯកមន្តំ ឧបាវិសិ.

៧៥. ‘‘ឯកមន្តំ និសិន្នោវ, អថ កាលំ អមញ្ញថ;

តតោ បាបានិ កម្មានិ, បុច្ឆិតុំ បដិបជ្ជថ.

៧៦. ‘‘ឥសិំ បុច្ឆាម [បុច្ឆាមិ (សី. បី.)] សំកិច្ចំ, ឥសីនំ សាធុសម្មតំ;

អាសីនំ ទាយបស្សស្មិំ, ឥសិសង្ឃបុរក្ខតំ [បុរក្ខិតំ (ក.)].

៧៧. ‘‘កំ គតិំ បេច្ច គច្ឆន្តិ, នរា ធម្មាតិចារិនោ;

អតិចិណ្ណោ មយា ធម្មោ, តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតោ.

៧៨. ‘‘ឥសី អវច សំកិច្ចោ, កាសីនំ រដ្ឋវឌ្ឍនំ;

អាសីនំ ទាយបស្សស្មិំ, មហារាជ សុណោហិ មេ.

៧៩. ‘‘ឧប្បថេន វជន្តស្ស, យោ មគ្គមនុសាសតិ;

តស្ស ចេ វចនំ កយិរា, នាស្ស មគ្គេយ្យ កណ្ដកោ.

៨០. ‘‘អធម្មំ បដិបន្នស្ស, យោ ធម្មមនុសាសតិ;

តស្ស ចេ វចនំ កយិរា, ន សោ គច្ឆេយ្យ ទុគ្គតិំ.

៨១. ‘‘ធម្មោ បថោ មហារាជ, អធម្មោ បន ឧប្បថោ;

អធម្មោ និរយំ នេតិ, ធម្មោ បាបេតិ សុគ្គតិំ.

៨២. ‘‘អធម្មចារិនោ រាជ, នរា វិសមជីវិនោ;

យំ គតិំ បេច្ច គច្ឆន្តិ, និរយេ តេ សុណោហិ មេ.

៨៣. ‘‘សញ្ជីវោ កាឡសុត្តោ ច, សង្ឃាតោ [សង្ខាដោ (ស្យា. ក.)] ទ្វេ ច រោរុវា;

អថាបរោ មហាវីចិ, តាបនោ [តបនោ (សី. បី.)] ច បតាបនោ.

៨៤. ‘‘ឥច្ចេតេ អដ្ឋ និរយា, អក្ខាតា ទុរតិក្កមា;

អាកិណ្ណា លុទ្ទកម្មេហិ, បច្ចេកា សោឡសុស្សទា.

៨៥. ‘‘កទរិយតាបនា [កទរិយតបនា (សី. បី.)] ឃោរា, អច្ចិមន្តោ [អច្ចិមន្តា (បី.)] មហព្ភយា;

លោមហំសនរូបា ច, ភេស្មា បដិភយា ទុខា.

៨៦. ‘‘ចតុក្កណ្ណា ចតុទ្វារា, វិភត្តា ភាគសោ មិតា;

អយោបាការបរិយន្តា, អយសា បដិកុជ្ជិតា.

៨៧. ‘‘តេសំ អយោមយា ភូមិ, ជលិតា តេជសា យុតា;

សមន្តា យោជនសតំ, ផុដា [ផរិត្វា (អ. និ. ៣.៣៦; បេ. វ. ៧១)] តិដ្ឋន្តិ សព្ពទា.

៨៨. ‘‘ឯតេ បតន្តិ និរយេ, ឧទ្ធំបាទា អវំសិរា;

ឥសីនំ អតិវត្តារោ, សញ្ញតានំ តបស្សិនំ.

៨៩. ‘‘តេ ភូនហុនោ បច្ចន្តិ, មច្ឆា ពិលកតា យថា;

សំវច្ឆរេ អសង្ខេយ្យេ, នរា កិព្ពិសការិនោ.

៩០. ‘‘ឌយ្ហមានេន គត្តេន, និច្ចំ សន្តរពាហិរំ;

និរយា នាធិគច្ឆន្តិ, ទ្វារំ និក្ខមនេសិនោ.

៩១. ‘‘បុរត្ថិមេន ធាវន្តិ, តតោ ធាវន្តិ បច្ឆតោ;

ឧត្តរេនបិ ធាវន្តិ, តតោ ធាវន្តិ ទក្ខិណំ;

យំ យញ្ហិ ទ្វារំ គច្ឆន្តិ, តំ តទេវ បិធីយរេ [បិថិយ្យតិ (សី.), បិថិយ្យរេ (ស្យា.), បិថីយរេ (បី.)].

៩២. ‘‘ពហូនិ វស្សសហស្សានិ, ជនា និរយគាមិនោ;

ពាហា បគ្គយ្ហ កន្ទន្តិ, បត្វា ទុក្ខំ អនប្បកំ.

៩៣. ‘‘អាសីវិសំវ កុបិតំ, តេជស្សិំ ទុរតិក្កមំ;

ន សាធុរូបេ អាសីទេ, សញ្ញតានំ តបស្សិនំ.

៩៤. ‘‘អតិកាយោ មហិស្សាសោ, អជ្ជុនោ កេកកាធិបោ;

សហស្សពាហុ ឧច្ឆិន្នោ, ឥសិមាសជ្ជ គោតមំ.

៩៥. ‘‘អរជំ រជសា វច្ឆំ, កិសំ អវកិរិយ ទណ្ឌកី;

តាលោវ មូលតោ [សមូលោ (ក.)] ឆិន្នោ, ស រាជា វិភវង្គតោ.

៩៦. ‘‘ឧបហច្ច មនំ មជ្ឈោ [មេជ្ឈោ (ក.)], មាតង្គស្មិំ យសស្សិនេ;

សបារិសជ្ជោ ឧច្ឆិន្នោ, មជ្ឈារញ្ញំ តទា អហុ.

៩៧. ‘‘កណ្ហទីបាយនាសជ្ជ, ឥសិំ អន្ធកវេណ្ឌយោ [វេណ្ហុយោ (សី. បី.), បិណ្ហយោ (?)];

អញ្ញោញ្ញំ [អញ្ញមញ្ញំ (សី. បី.)] មុសលា [មុសលេ (សី. ស្យា. បី.)] ហន្ត្វា, សម្បត្តា យមសាធនំ [យមសាទនំ (បី.)].

៩៨. ‘‘អថាយំ ឥសិនា សត្តោ, អន្តលិក្ខចរោ បុរេ;

បាវេក្ខិ បថវិំ [បឋវិំ (សី. ស្យា. បី.)] ចេច្ចោ, ហីនត្តោ បត្តបរិយាយំ.

៩៩. ‘‘តស្មា ហិ ឆន្ទាគមនំ, នប្បសំសន្តិ បណ្ឌិតា;

អទុដ្ឋចិត្តោ ភាសេយ្យ, គិរំ សច្ចូបសំហិតំ.

១០០. ‘‘មនសា ចេ បទុដ្ឋេន, យោ នរោ បេក្ខតេ មុនិំ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នំ, គន្តា សោ និរយំ អធោ.

១០១. ‘‘យេ វុឌ្ឍេ [វទ្ធេ (ក.)] បរិភាសន្តិ, ផរុសូបក្កមា ជនា;

អនបច្ចា អទាយាទា, តាលវត្ថុ [តាលវត្ថូ (ស្យា.), តាលាវត្ថុ (បី.)] ភវន្តិ តេ.

១០២. ‘‘យោ ច បព្ពជិតំ ហន្តិ, កតកិច្ចំ មហេសិនំ;

ស កាឡសុត្តេ និរយេ, ចិររត្តាយ បច្ចតិ.

១០៣. ‘‘យោ ច រាជា អធម្មដ្ឋោ, រដ្ឋវិទ្ធំសនោ មគោ [ចុតោ (សី.)];

តាបយិត្វា ជនបទំ, តាបនេ បេច្ច បច្ចតិ.

១០៤. ‘‘សោ ច វស្សសហស្សានិ [វស្សសហស្សានំ (សី. ស្យា.)], សតំ ទិព្ពានិ បច្ចតិ;

អច្ចិសង្ឃបរេតោ សោ, ទុក្ខំ វេទេតិ វេទនំ.

១០៥. ‘‘តស្ស អគ្គិសិខា កាយា, និច្ឆរន្តិ បភស្សរា;

តេជោភក្ខស្ស គត្តានិ, លោមេហិ ច [លោមគ្គេហិ ច (សី. ស្យា. បី.)] នខេហិ ច.

១០៦. ‘‘ឌយ្ហមានេន គត្តេន, និច្ចំ សន្តរពាហិរំ;

ទុក្ខាភិតុន្នោ នទតិ, នាគោ តុត្តដ្ដិតោ [តុត្តទ្ទិតោ (សី.)] យថា.

១០៧. ‘‘យោ លោភា បិតរំ ហន្តិ, ទោសា វា បុរិសាធមោ;

ស កាឡសុត្តេ និរយេ, ចិររត្តាយ បច្ចតិ.

១០៨. ‘‘ស តាទិសោ បច្ចតិ លោហកុម្ភិយំ, បក្កញ្ច សត្តីហិ ហនន្តិ និត្តចំ;

អន្ធំ ករិត្វា មុត្តករីសភក្ខំ, ខារេ និមុជ្ជន្តិ តថាវិធំ នរំ.

១០៩. ‘‘តត្តំ បក្កុថិតមយោគុឡញ្ច [បក្កុធិតមយោគុឡញ្ច (ក.)], ទីឃេ ច ផាលេ ចិររត្តតាបិតេ;

វិក្ខម្ភមាទាយ វិពន្ធ [វិពទ្ធ (សី.), វិភជ្ជ (ស្យា. បី.)] រជ្ជុភិ, វិវដេ មុខេ សម្បវិសន្តិ [សំចវន្តិ (សី. ស្យា. បី.)] រក្ខសា.

១១០. ‘‘សាមា ច សោណា សពលា ច គិជ្ឈា, កាកោឡសង្ឃា ច ទិជា អយោមុខា;

សង្គម្ម ខាទន្តិ វិប្ផន្ទមានំ, ជិវ្ហំ វិភជ្ជ វិឃាសំ សលោហិតំ.

១១១. ‘‘តំ ទឌ្ឍតាលំ បរិភិន្នគត្តំ, និប្បោថយន្តា អនុវិចរន្តិ រក្ខសា;

រតី ហិ នេសំ ទុខិនោ បនីតរេ, ឯតាទិសស្មិំ និរយេ វសន្តិ;

យេ កេចិ លោកេ ឥធ បេត្តិឃាតិនោ.

១១២. ‘‘បុត្តោ ច មាតរំ ហន្ត្វា, ឥតោ គន្ត្វា យមក្ខយំ;

ភុសមាបជ្ជតេ ទុក្ខំ, អត្តកម្មផលូបគោ.

១១៣. ‘‘អមនុស្សា អតិពលា, ហន្តារំ ជនយន្តិយា;

អយោមយេហិ វាឡេហិ [ផាលេហិ (បី.)], បីឡយន្តិ បុនប្បុនំ.

១១៤. ‘‘តមស្សវំ [តំ បស្សវំ (សី. ស្យា.), តំ បស្សុតំ (បី.)] សកា គត្តា, រុហិរំ [រុធិរំ (សី. ស្យា.)] អត្តសម្ភវំ;

តម្ពលោហវិលីនំវ, តត្តំ បាយេន្តិ មត្តិឃំ [មត្តិយំ (សី.)].

១១៥. ‘‘ជិគុច្ឆំ កុណបំ បូតិំ, ទុគ្គន្ធំ គូថកទ្ទមំ;

បុព្ពលោហិតសង្កាសំ, រហទមោគយ្ហ [រហទោគ្គយ្ហ (ក.)] តិដ្ឋតិ.

១១៦. ‘‘តមេនំ កិមយោ តត្ថ, អតិកាយា អយោមុខា;

ឆវិំ ភេត្វាន [ឆេត្វាន (សី. បី.)] ខាទន្តិ, សំគិទ្ធា [បគិទ្ធា (សី. ស្យា. បី.)] មំសលោហិតេ.

១១៧. ‘‘សោ ច តំ និរយំ បត្តោ, និមុគ្គោ សតបោរិសំ;

បូតិកំ កុណបំ វាតិ, សមន្តា សតយោជនំ.

១១៨. ‘‘ចក្ខុមាបិ ហិ ចក្ខូហិ, តេន គន្ធេន ជីយតិ;

ឯតាទិសំ ព្រហ្មទត្ត, មាតុឃោ លភតេ ទុខំ.

១១៩. ‘‘ខុរធារមនុក្កម្ម, តិក្ខំ ទុរភិសម្ភវំ;

បតន្តិ គព្ភបាតិយោ [គព្ភបាតិនិយោ (សី. ស្យា. បី.)], ទុគ្គំ វេតរណិំ [វេត្តរណិំ (ស្យា. ក.)] នទិំ.

១២០. ‘‘អយោមយា សិម្ពលិយោ, សោឡសង្គុលកណ្ដកា;

ឧភតោ អភិលម្ពន្តិ, ទុគ្គំ វេតរណិំ [វេត្តរណិំ (ស្យា. ក.)] នទិំ.

១២១. ‘‘តេ អច្ចិមន្តោ តិដ្ឋន្តិ, អគ្គិក្ខន្ធាវ អារកា;

អាទិត្តា ជាតវេទេន, ឧទ្ធំ យោជនមុគ្គតា.

១២២. ‘‘ឯតេ វជន្តិ [សជន្តិ (សី. បី.), បជ្ជន្តិ (ស្យា.)] និរយេ, តត្តេ តិខិណកណ្ដកេ;

នារិយោ ច អតិចារា [អតិចារិនិយោ (សី. ស្យា. បី.)], នរា ច បរទារគូ.

១២៣. ‘‘តេ បតន្តិ អធោក្ខន្ធា, វិវត្តា វិហតា បុថូ;

សយន្តិ វិនិវិទ្ធង្គា, ទីឃំ ជគ្គន្តិ សព្ពទា [សំវរិំ (សី. បី.)].

១២៤. ‘‘តតោ រត្យា វិវសានេ [វិវសនេ (សី. ស្យា. បី.)], មហតិំ បព្ពតូបមំ;

លោហកុម្ភិំ បវជ្ជន្តិ, តត្តំ អគ្គិសមូទកំ.

១២៥. ‘‘ឯវំ ទិវា ច រត្តោ ច, ទុស្សីលា មោហបារុតា;

អនុភោន្តិ សកំ កម្មំ, បុព្ពេ ទុក្កដមត្តនោ.

១២៦. ‘‘យា ច ភរិយា ធនក្កីតា, សាមិកំ អតិមញ្ញតិ;

សស្សុំ វា សសុរំ វាបិ, ជេដ្ឋំ វាបិ ននន្ទរំ [ននន្ទនំ (ស្យា. ក.)].

១២៧. ‘‘តស្សា វង្កេន ជិវ្ហគ្គំ, និព្ពហន្តិ សពន្ធនំ;

ស ព្យាមមត្តំ កិមិនំ, ជិវ្ហំ បស្សតិ អត្តនិ [អត្តនោ (សី. ស្យា.)];

វិញ្ញាបេតុំ ន សក្កោតិ, តាបនេ បេច្ច បច្ចតិ.

១២៨. ‘‘ឱរព្ភិកា សូករិកា, មច្ឆិកា មិគពន្ធកា;

ចោរា គោឃាតកា លុទ្ទា, អវណ្ណេ វណ្ណការកា.

១២៩. ‘‘សត្តីហិ លោហកូដេហិ, នេត្តិំសេហិ ឧសូហិ ច;

ហញ្ញមានា ខារនទិំ, បបតន្តិ [សម្បតន្តិ (ក.)] អវំសិរា.

១៣០. ‘‘សាយំ បាតោ កូដការី, អយោកូដេហិ ហញ្ញតិ;

តតោ វន្តំ ទុរត្តានំ, បរេសំ ភុញ្ជរេ [ភុញ្ជតេ (សី. ស្យា. បី.)] សទា.

១៣១. ‘‘ធង្កា ភេរណ្ឌកា [ភេទណ្ឌកា (ក.)] គិជ្ឈា, កាកោឡា ច អយោមុខា;

វិប្ផន្ទមានំ ខាទន្តិ, នរំ កិព្ពិសការកំ [កិព្ពិសការិនំ (បី.)].

១៣២. ‘‘យេ មិគេន មិគំ ហន្តិ, បក្ខិំ វា បន បក្ខិនា;

អសន្តោ រជសា ឆន្នា, គន្តា [គតា (ក.)] តេ និរយុស្សទំ [និរយំ អធោ (បី.)].

១៣៣. ‘‘សន្តោ ច [សន្តោវ (ស្យា.)] ឧទ្ធំ គច្ឆន្តិ, សុចិណ្ណេនិធ កម្មុនា;

សុចិណ្ណស្ស ផលំ បស្ស, សឥន្ទា [សហិន្ទា (សី.)] ទេវា សព្រហ្មកា.

១៣៤. ‘‘តំ តំ ព្រូមិ មហារាជ, ធម្មំ រដ្ឋបតី ចរ;

តថា [តថា តថា (សី. ស្យា. បី.)] រាជ ចរាហិ ធម្មំ, យថា តំ សុចិណ្ណំ នានុតប្បេយ្យ បច្ឆា’’តិ.

សំកិច្ចជាតកំ ទុតិយំ.

សដ្ឋិនិបាតំ និដ្ឋិតំ.