១៩. សដ្ឋិនិបាតោ

៥២៩. សោណកជាតកំ (១)

១. ‘‘តស្ស សុត្វា សតំ ទម្មិ, សហស្សំ ទិដ្ឋ [ទដ្ឋុ (សី. បី.)] សោណកំ;

កោ មេ សោណកមក្ខាតិ, សហាយំ បំសុកីឡិតំ’’.

២. ‘‘អថព្រវី មាណវកោ, ទហរោ បញ្ចចូឡកោ;

មយ្ហំ សុត្វា សតំ ទេហិ, សហស្សំ ទិដ្ឋ [ទដ្ឋុ (សី. បី.)] សោណកំ;

អហំ តេ សោណកក្ខិស្សំ [អហំ សោណកមក្ខិស្សំ (សី. បី.), អហំ តេ សោណកមក្ខិស្សំ (ស្យា.)], សហាយំ បំសុកីឡិតំ’’.

៣. ‘‘កតមស្មិំ [កតរស្មិំ (សី. ស្យា. បី.)] សោ ជនបទេ, រដ្ឋេសុ និគមេសុ ច;

កត្ថ សោណកមទ្ទក្ខិ [កត្ថ តេ សោណកោ ទិដ្ឋោ (សី. បី.)], តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតោ’’.

៤. ‘‘តវេវ ទេវ វិជិតេ, តវេវុយ្យានភូមិយា;

ឧជុវំសា មហាសាលា, នីលោភាសា មនោរមា.

៥. ‘‘តិដ្ឋន្តិ មេឃសមានា, រម្មា អញ្ញោញ្ញនិស្សិតា;

តេសំ មូលម្ហិ [មូលស្មិំ (សី. បី.), មូលស្មិ (ស្យា.)] សោណកោ, ឈាយតី អនុបាទនោ [អនុបាទិនោ (ស្យា.), អនុបាទានោ (បី.)];

ឧបាទានេសុ លោកេសុ, ឌយ្ហមានេសុ និព្ពុតោ.

៦. ‘‘តតោ ច រាជា បាយាសិ, សេនាយ ចតុរង្គិយា;

ការាបេត្វា សមំ មគ្គំ, អគមា យេន សោណកោ.

៧. ‘‘ឧយ្យានភូមិំ គន្ត្វាន, វិចរន្តោ ព្រហាវនេ;

អាសីនំ សោណកំ ទក្ខិ, ឌយ្ហមានេសុ និព្ពុតំ’’.

៨. ‘‘កបណោ វតយំ ភិក្ខុ, មុណ្ឌោ សង្ឃាដិបារុតោ;

អមាតិកោ អបិតិកោ, រុក្ខមូលស្មិ ឈាយតិ’’.

៩. ‘‘ឥមំ វាក្យំ និសាមេត្វា, សោណកោ ឯតទព្រវិ;

‘ន រាជ កបណោ ហោតិ, ធម្មំ កាយេន ផស្សយំ [ផុសយំ (ក.)].

១០. ‘យោ ច [យោធ (សី. ស្យា.)] ធម្មំ និរំកត្វា [និរាកត្វា (?)], អធម្មមនុវត្តតិ;

ស រាជ កបណោ ហោតិ, បាបោ បាបបរាយនោ’’’.

១១. ‘‘‘អរិន្ទមោតិ មេ នាមំ, កាសិរាជាតិ មំ វិទូ;

កច្ចិ ភោតោ សុខស្សេយ្យា [សុខា សេយ្យា (បី.), សុខសេយ្យោ (ក.)], ឥធ បត្តស្ស សោណក’’’.

១២. ‘‘សទាបិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

ន តេសំ កោដ្ឋេ ឱបេន្តិ, ន កុម្ភិំ ន ខឡោបិយំ [ន កុម្ភេ ន កឡោបិយា (ស្យា. បី.)];

បរនិដ្ឋិតមេសានា, តេន យាបេន្តិ សុព្ពតា.

១៣. ‘‘ទុតិយម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

អនវជ្ជបិណ្ឌោ [អនវជ្ជោ បិណ្ឌា (បី.)] ភោត្តព្ពោ, ន ច កោចូបរោធតិ.

១៤. ‘‘តតិយម្បិ ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

និព្ពុតោ បិណ្ឌោ ភោត្តព្ពោ, ន ច កោចូបរោធតិ.

១៥. ‘‘ចតុត្ថម្បិ [ចតុត្ថំ (បី.)] ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

មុត្តស្ស រដ្ឋេ ចរតោ, សង្គោ យស្ស ន វិជ្ជតិ.

១៦. ‘‘បញ្ចមម្បិ [បញ្ចមំ (បី.)] ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

នគរម្ហិ ឌយ្ហមានម្ហិ, នាស្ស កិញ្ចិ អឌយ្ហថ.

១៧. ‘‘ឆដ្ឋម្បិ [ឆដ្ឋំ (បី.)] ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

រដ្ឋេ វិលុម្បមានម្ហិ [វិលុប្បមានម្ហិ (ក.)], នាស្ស កិញ្ចិ អហីរថ [អហារថ (សី. ស្យា.)].

១៨. ‘‘សត្តមម្បិ [សត្តមំ (បី.)] ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

ចោរេហិ រក្ខិតំ មគ្គំ, យេ ចញ្ញេ បរិបន្ថិកា;

បត្តចីវរមាទាយ, សោត្ថិំ គច្ឆតិ សុព្ពតោ.

១៩. ‘‘អដ្ឋមម្បិ [អដ្ឋមំ (បី.)] ភទ្រមធនស្ស, អនាគារស្ស ភិក្ខុនោ;

យំ យំ ទិសំ បក្កមតិ, អនបេក្ខោវ គច្ឆតិ’’.

២០. ‘‘ពហូបិ ភទ្រា [ពហូនិ សមណភទ្រានិ (សី.), ពហូបិ ភទ្រកា ឯតេ (បី.)] ឯតេសំ, យោ ត្វំ ភិក្ខុ បសំសសិ;

អហញ្ច គិទ្ធោ កាមេសុ, កថំ កាហាមិ សោណក.

២១. ‘‘បិយា មេ មានុសា កាមា, អថោ ទិព្យាបិ មេ បិយា;

អថ កេន នុ វណ្ណេន, ឧភោ លោកេ លភាមសេ’’.

២២. ‘‘កាមេ គិទ្ធា [កាមេសុ គិទ្ធា (សី. បី.)] កាមរតា, កាមេសុ អធិមុច្ឆិតា;

នរា បាបានិ កត្វាន, ឧបបជ្ជន្តិ ទុគ្គតិំ.

២៣. ‘‘យេ ច កាមេ បហន្ត្វាន [បហត្វាន (សី. បី.)], និក្ខន្តា អកុតោភយា;

ឯកោទិភាវាធិគតា, ន តេ គច្ឆន្តិ ទុគ្គតិំ.

២៤. ‘‘ឧបមំ តេ ករិស្សាមិ, តំ សុណោហិ អរិន្ទម;

ឧបមាយ មិធេកច្ចេ [បិធេកច្ចេ (សី. បី.)], អត្ថំ ជានន្តិ បណ្ឌិតា.

២៥. ‘‘គង្គាយ កុណបំ ទិស្វា, វុយ្ហមានំ មហណ្ណវេ;

វាយសោ សមចិន្តេសិ, អប្បបញ្ញោ អចេតសោ.

២៦. ‘‘‘យានញ្ច វតិទំ លទ្ធំ, ភក្ខោ ចាយំ អនប្បកោ’;

តត្ថ រត្តិំ តត្ថ ទិវា, តត្ថេវ និរតោ មនោ.

២៧. ‘‘ខាទំ នាគស្ស មំសានិ, បិវំ ភាគីរថោទកំ [ភាគិរសោទកំ (សី. ស្យា. បី. ក.)];

សម្បស្សំ វនចេត្យានិ, ន បលេត្ថ [បលេត្វា (ក.)] វិហង្គមោ.

២៨. ‘‘តញ្ច [តំវ (បី.)] ឱតរណី គង្គា, បមត្តំ កុណបេ រតំ;

សមុទ្ទំ អជ្ឈគាហាសិ [អជ្ឈគាហយិ (បី.)], អគតី យត្ថ បក្ខិនំ.

២៩. ‘‘សោ ច ភក្ខបរិក្ខីណោ, ឧទបត្វា [ឧប្បតិត្វា (សី. ស្យា.), ឧទាបត្វា (បី.)] វិហង្គមោ.

ន បច្ឆតោ ន បុរតោ, នុត្តរំ នោបិ ទក្ខិណំ.

៣០. ‘‘ទីបំ សោ នជ្ឈគាគញ្ឆិ [ន អជ្ឈគញ្ឆិ (សី.), ន អជ្ឈគច្ឆិ (បី.)], អគតី យត្ថ បក្ខិនំ;

សោ ច តត្ថេវ បាបត្ថ, យថា ទុព្ពលកោ តថា.

៣១. ‘‘តញ្ច សាមុទ្ទិកា មច្ឆា, កុម្ភីលា មករា សុសូ;

បសយ្ហការា ខាទិំសុ, ផន្ទមានំ វិបក្ខកំ [វិបក្ខិនំ (សី. បី.), វិបក្ខិកំ (ស្យា.)].

៣២. ‘‘ឯវមេវ តុវំ រាជ, យេ ចញ្ញេ កាមភោគិនោ;

គិទ្ធា ចេ ន វមិស្សន្តិ, កាកបញ្ញាវ [កាកបញ្ញាយ (សី. ស្យា. បី.)] តេ វិទូ.

៣៣. ‘‘ឯសា តេ ឧបមា រាជ, អត្ថសន្ទស្សនី កតា;

ត្វញ្ច បញ្ញាយសេ តេន, យទិ កាហសិ វា ន វា.

៣៤. ‘‘ឯកវាចម្បិ ទ្វិវាចំ, ភណេយ្យ អនុកម្បកោ;

តតុត្តរិំ ន ភាសេយ្យ, ទាសោវយ្យស្ស [ទាសោ អយ្យស្ស (សី.), ទាសោ អយិរស្ស (បី.)] សន្តិកេ’’.

៣៥. ‘‘ឥទំ វត្វាន បក្កាមិ, សោណកោ អមិតពុទ្ធិមា [សោណកោ’មិតពុទ្ធិមា (?)];

វេហាសេ អន្តលិក្ខស្មិំ, អនុសាសិត្វាន ខត្តិយំ’’.

៣៦. ‘‘កោ នុមេ រាជកត្តារោ, សុទ្ទា វេយ្យត្តមាគតា [សូតា វេយ្យត្តិមាគតា (សី. ស្យា. បី.)];

រជ្ជំ និយ្យាទយិស្សាមិ, នាហំ រជ្ជេន មត្ថិកោ.

៣៧. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ’’ [វសមន្នគា (បី.)].

៣៨. ‘‘អត្ថិ តេ ទហរោ បុត្តោ, ទីឃាវុ រដ្ឋវឌ្ឍនោ;

តំ រជ្ជេ អភិសិញ្ចស្សុ, សោ នោ រាជា ភវិស្សតិ’’.

៣៩. ‘‘ខិប្បំ កុមារមានេថ, ទីឃាវុំ រដ្ឋវឌ្ឍនំ;

តំ រជ្ជេ អភិសិញ្ចិស្សំ, សោ វោ រាជា ភវិស្សតិ’’.

៤០. ‘‘តតោ កុមារមានេសុំ, ទីឃាវុំ រដ្ឋវឌ្ឍនំ;

តំ ទិស្វា អាលបី រាជា, ឯកបុត្តំ មនោរមំ.

៤១. ‘‘សដ្ឋិ គាមសហស្សានិ, បរិបុណ្ណានិ សព្ពសោ;

តេ បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៤២. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ [វសមន្នគា (បី.)].

៤៣. ‘‘សដ្ឋិ នាគសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

សុវណ្ណកច្ឆា មាតង្គា, ហេមកប្បនវាសសា.

៤៤. ‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេហិ, តោមរង្កុសបាណិភិ;

តេ បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៤៥. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ.

៤៦. ‘‘សដ្ឋិ អស្សសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

អាជានីយាវ ជាតិយា, សិន្ធវា សីឃវាហិនោ.

៤៧. ‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេហិ, ឥល្លិយាចាបធារិភិ [ឥន្ទិយាចាបធារិភិ (ក.)];

តេ បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៤៨. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ.

៤៩. ‘‘សដ្ឋិ រថសហស្សានិ, សន្នទ្ធា ឧស្សិតទ្ធជា;

ទីបា អថោបិ វេយ្យគ្ឃា, សព្ពាលង្ការភូសិតា.

៥០. ‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេហិ, ចាបហត្ថេហិ វម្មិភិ;

តេ បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៥១. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ.

៥២. ‘‘សដ្ឋិ ធេនុសហស្សានិ, រោហញ្ញា បុង្គវូសភា;

តា បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៥៣. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ.

៥៤. ‘‘សោឡសិត្ថិសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

វិចិត្រវត្ថាភរណា, អាមុត្តមណិកុណ្ឌលា;

តា បុត្ត បដិបជ្ជស្សុ, រជ្ជំ និយ្យាទយាមិ តេ.

៥៥. ‘‘អជ្ជេវ បព្ពជិស្សាមិ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

មាហំ កាកោវ ទុម្មេធោ, កាមានំ វសមន្វគំ’’.

៥៦. ‘‘ទហរស្សេវ មេ តាត, មាតា មតាតិ មេ សុតំ;

តយា វិនា អហំ តាត, ជីវិតុម្បិ ន ឧស្សហេ.

៥៧. ‘‘យថា អារញ្ញកំ នាគំ, បោតោ អន្វេតិ បច្ឆតោ;

ជេស្សន្តំ គិរិទុគ្គេសុ, សមេសុ វិសមេសុ ច.

៥៨. ‘‘ឯវំ តំ អនុគច្ឆាមិ, បុត្តមាទាយ [បត្តមាទាយ (បី.)] បច្ឆតោ;

សុភរោ តេ ភវិស្សាមិ, ន តេ ហេស្សាមិ ទុព្ភរោ’’.

៥៩. ‘‘យថា សាមុទ្ទិកំ នាវំ, វាណិជានំ ធនេសិនំ;

វោហារោ តត្ថ គណ្ហេយ្យ, វាណិជា ព្យសនី [ព្យសនំ (ក.)] សិយា.

៦០. ‘‘ឯវមេវាយំ បុត្តកលិ [បុត្តក (ស្យា.)], អន្តរាយករោ មម [មមំ (បី.)];

ឥមំ កុមារំ បាបេថ, បាសាទំ រតិវឌ្ឍនំ.

៦១. ‘‘តត្ថ កម្ពុសហត្ថាយោ, យថា សក្កំវ អច្ឆរា;

តា នំ តត្ថ រមេស្សន្តិ [រមិស្សន្តិ (ស្យា. ក.)], តាហិ ចេសោ [មេសោ (បី.)] រមិស្សតិ.

៦២. ‘‘តតោ កុមារំ បាបេសុំ, បាសាទំ រតិវឌ្ឍនំ;

តំ ទិស្វា អវចុំ កញ្ញា, ទីឃាវុំ រដ្ឋវឌ្ឍនំ.

៦៣. ‘‘ទេវតា នុសិ គន្ធព្ពោ, អទុ [អាទុ (សី. បី.)] សក្កោ បុរិន្ទទោ;

កោ វា ត្វំ កស្ស វា បុត្តោ, កថំ ជានេមុ តំ មយំ’’.

៦៤. ‘‘នម្ហិ ទេវោ ន គន្ធព្ពោ, នាបិ [នម្ហិ (ក.)] សក្កោ បុរិន្ទទោ;

កាសិរញ្ញោ អហំ បុត្តោ, ទីឃាវុ រដ្ឋវឌ្ឍនោ;

មមំ [មម (បី.)] ភរថ ភទ្ទំ វោ [ភទ្ទន្តេ (ក.)], អហំ ភត្តា ភវាមិ វោ’’.

៦៥. ‘‘តំ តត្ថ អវចុំ កញ្ញា, ទីឃាវុំ រដ្ឋវឌ្ឍនំ;

‘កុហិំ រាជា អនុប្បត្តោ, ឥតោ រាជា កុហិំ គតោ’’’.

៦៦. ‘‘បង្កំ រាជា អតិក្កន្តោ, ថលេ រាជា បតិដ្ឋិតោ;

អកណ្ដកំ អគហនំ, បដិបន្នោ មហាបថំ.

៦៧. ‘‘អហញ្ច បដិបន្នោស្មិ, មគ្គំ ទុគ្គតិគាមិនំ;

សកណ្ដកំ សគហនំ, យេន គច្ឆន្តិ ទុគ្គតិំ’’.

៦៨. ‘‘តស្ស តេ ស្វាគតំ រាជ, សីហស្សេវ គិរិព្ពជំ;

អនុសាស មហារាជ, ត្វំ នោ សព្ពាសមិស្សរោ’’តិ.

សោណកជាតកំ បឋមំ.

៥៣០. សំកិច្ចជាតកំ (២)

៦៩. ‘‘ទិស្វា និសិន្នំ រាជានំ, ព្រហ្មទត្តំ រថេសភំ;

អថស្ស បដិវេទេសិ, យស្សាសិ អនុកម្បកោ.

៧០. ‘‘សំកិច្ចាយំ អនុប្បត្តោ, ឥសីនំ សាធុសម្មតោ;

តរមានរូបោ និយ្យាហិ, ខិប្បំ បស្ស មហេសិនំ.