៥២៨. មហាពោធិជាតកំ (៣)

១២៤. ‘‘កិំ នុ ទណ្ឌំ កិមជិនំ, កិំ ឆត្តំ កិមុបាហនំ;

កិមង្កុសញ្ច បត្តញ្ច, សង្ឃាដិញ្ចាបិ ព្រាហ្មណ;

តរមានរូបោហាសិ [គណ្ហាសិ (សី. ស្យា. បី.)], កិំ នុ បត្ថយសេ ទិសំ’’.

១២៥. ‘‘ទ្វាទសេតានិ វស្សានិ, វុសិតានិ តវន្តិកេ;

នាភិជានាមិ សោណេន, បិង្គលេនាភិកូជិតំ.

១២៦. ‘‘ស្វាយំ ទិត្តោវ នទតិ, សុក្កទាឋំ វិទំសយំ;

តវ សុត្វា សភរិយស្ស, វីតសទ្ធស្ស មំ បតិ’’.

១២៧. ‘‘អហុ ឯស កតោ ទោសោ, យថា ភាសសិ ព្រាហ្មណ;

ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ, វស ព្រាហ្មណ មាគមា’’.

១២៨. ‘‘សព្ពសេតោ បុរេ អាសិ, តតោបិ សពលោ អហុ;

សព្ពលោហិតកោ ទានិ, កាលោ បក្កមិតុំ មម.

១២៩. ‘‘អព្ភន្តរំ បុរេ អាសិ, តតោ មជ្ឈេ តតោ ពហិ;

បុរា និទ្ធមនា ហោតិ, សយមេវ វជាមហំ.

១៣០. ‘‘វីតសទ្ធំ ន សេវេយ្យ, ឧទបានំវនោទកំ;

សចេបិ នំ អនុខណេ, វារិ កទ្ទមគន្ធិកំ.

១៣១. ‘‘បសន្នមេវ សេវេយ្យ, អប្បសន្នំ វិវជ្ជយេ;

បសន្នំ បយិរុបាសេយ្យ, រហទំ វុទកត្ថិកោ.

១៣២. ‘‘ភជេ ភជន្តំ បុរិសំ, អភជន្តំ ន ភជ្ជយេ [ភាជយេ (បី.)];

អសប្បុរិសធម្មោ សោ, យោ ភជន្តំ ន ភជ្ជតិ [ភាជតិ (បី.)].

១៣៣. ‘‘យោ ភជន្តំ ន ភជតិ, សេវមានំ ន សេវតិ;

ស វេ មនុស្សបាបិដ្ឋោ, មិគោ សាខស្សិតោ យថា.

១៣៤. ‘‘អច្ចាភិក្ខណសំសគ្គា, អសមោសរណេន ច;

ឯតេន មិត្តា ជីរន្តិ, អកាលេ យាចនាយ ច.

១៣៥. ‘‘តស្មា នាភិក្ខណំ គច្ឆេ, ន ច គច្ឆេ ចិរាចិរំ;

កាលេន យាចំ យាចេយ្យ, ឯវំ មិត្តា ន ជីយរេ [ជីររេ (ស្យា. បី.)].

១៣៦. ‘‘អតិចិរំ និវាសេន, បិយោ ភវតិ អប្បិយោ;

អាមន្ត ខោ តំ គច្ឆាម, បុរា តេ ហោម អប្បិយា’’.

១៣៧. ‘‘ឯវំ ចេ យាចមានានំ, អញ្ជលិំ នាវពុជ្ឈសិ;

បរិចារកានំ សតំ [បរិចារិកានំ សត្តានំ (សី. ស្យា. បី.)], វចនំ ន ករោសិ នោ;

ឯវំ តំ អភិយាចាម, បុន កយិរាសិ បរិយាយំ’’.

១៣៨. ‘‘ឯវំ ចេ នោ វិហរតំ, អន្តរាយោ ន ហេស្សតិ;

តុយ្ហំ វាបិ [តុម្ហញ្ចាបិ (សី.), តុយ្ហញ្ចាបិ (បី.)] មហារាជ, មយ្ហំ វា [អម្ហំ វា (សី.), មយ្ហញ្ច (បី.)] រដ្ឋវទ្ធន;

អប្បេវ នាម បស្សេម, អហោរត្តានមច្ចយេ’’.

១៣៩. ‘‘ឧទីរណា ចេ សំគត្យា, ភាវាយ មនុវត្តតិ;

អកាមា អករណីយំ វា, ករណីយំ វាបិ កុព្ពតិ;

អាកាមាករណីយម្ហិ, ក្វិធ បាបេន លិប្បតិ [លិម្បតិ (ស្យា. ក.)].

១៤០. ‘‘សោ ចេ អត្ថោ ច ធម្មោ ច, កល្យាណោ ន ច បាបកោ;

ភោតោ ចេ វចនំ សច្ចំ, សុហតោ វានរោ មយា.

១៤១. ‘‘អត្តនោ ចេ ហិ វាទស្ស, អបរាធំ វិជានិយា [វិជានិយ (សី. ស្យា. បី.)];

ន មំ ត្វំ គរហេយ្យាសិ, ភោតោ វាទោ ហិ តាទិសោ’’.

១៤២. ‘‘ឥស្សរោ សព្ពលោកស្ស, សចេ កប្បេតិ ជីវិតំ;

ឥទ្ធិំ [ឥទ្ធិ (បី. ក.)] ព្យសនភាវញ្ច, កម្មំ កល្យាណបាបកំ;

និទ្ទេសការី បុរិសោ, ឥស្សរោ តេន លិប្បតិ.

១៤៣. ‘‘សោ ចេ អត្ថោ ច ធម្មោ ច, កល្យាណោ ន ច បាបកោ;

ភោតោ ចេ វចនំ សច្ចំ, សុហតោ វានរោ មយា.

១៤៤. ‘‘អត្តនោ ចេ ហិ វាទស្ស, អបរាធំ វិជានិយា;

ន មំ ត្វំ គរហេយ្យាសិ, ភោតោ វាទោ ហិ តាទិសោ’’.

១៤៥. ‘‘សចេ បុព្ពេកតហេតុ, សុខទុក្ខំ និគច្ឆតិ;

បោរាណកំ កតំ បាបំ, តមេសោ មុច្ចតេ [មុញ្ចតេ (សី. ស្យា.)] ឥណំ;

បោរាណកឥណមោក្ខោ, ក្វិធ បាបេន លិប្បតិ.

១៤៦. ‘‘សោ ចេ អត្ថោ ច ធម្មោ ច, កល្យាណោ ន ច បាបកោ;

ភោតោ ចេ វចនំ សច្ចំ, សុហតោ វានរោ មយា.

១៤៧. ‘‘អត្តនោ ចេ ហិ វាទស្ស, អបរាធំ វិជានិយា;

ន មំ ត្វំ គរហេយ្យាសិ, ភោតោ វាទោ ហិ តាទិសោ’’.

១៤៨. ‘‘ចតុន្នំយេវុបាទាយ, រូបំ សម្ភោតិ បាណិនំ;

យតោ ច រូបំ សម្ភោតិ, តត្ថេវានុបគច្ឆតិ;

ឥធេវ ជីវតិ ជីវោ, បេច្ច បេច្ច វិនស្សតិ.

១៤៩. ឧច្ឆិជ្ជតិ អយំ លោកោ, យេ ពាលា យេ ច បណ្ឌិតា;

ឧច្ឆិជ្ជមានេ លោកស្មិំ, ក្វិធ បាបេន លិប្បតិ.

១៥០. ‘‘សោ ចេ អត្ថោ ច ធម្មោ ច, កល្យាណោ ន ច បាបកោ;

ភោតោ ចេ វចនំ សច្ចំ, សុហតោ វានរោ មយា.

១៥១. ‘‘អត្តនោ ចេ ហិ វាទស្ស, អបរាធំ វិជានិយា;

ន មំ ត្វំ គរហេយ្យាសិ, ភោតោ វាទោ ហិ តាទិសោ’’.

១៥២. ‘‘អាហុ ខត្តវិទា [ខត្តវិធា (សី. ស្យា. បី.)] លោកេ, ពាលា បណ្ឌិតមានិនោ.

មាតរំ បិតរំ ហញ្ញេ, អថោ ជេដ្ឋម្បិ ភាតរំ;

ហនេយ្យ បុត្ត [បុត្តេ ច (បី.)] ទារេ ច, អត្ថោ ចេ តាទិសោ សិយា.

១៥៣. ‘‘យស្ស រុក្ខស្ស ឆាយាយ, និសីទេយ្យ សយេយ្យ វា;

ន តស្ស សាខំ ភញ្ជេយ្យ, មិត្តទុព្ភោ [មិត្តទូភី (បី.)] ហិ បាបកោ.

១៥៤. ‘‘អថ អត្ថេ សមុប្បន្នេ, សមូលមបិ អព្ពហេ [អព្ភហេ (ស្យា. ក.)];

អត្ថោ មេ សម្ពលេនាបិ, សុហតោ វានរោ មយា.

១៥៥. [អយំ គាថា សីហឡបោត្ថកេ នត្ថិ] ‘‘សោ ចេ អត្ថោ ច ធម្មោ ច, កល្យាណោ ន ច បាបកោ;

ភោតោ ចេ វចនំ សច្ចំ, សុហតោ វានរោ មយា [អយំ គាថា សីហឡបោត្ថកេ នត្ថិ].

១៥៦. ‘‘អត្តនោ ចេ ហិ វាទស្ស, អបរាធំ វិជានិយា;

ន មំ ត្វំ គរហេយ្យាសិ, ភោតោ វាទោ ហិ តាទិសោ.

១៥៧. ‘‘អហេតុវាទោ បុរិសោ, យោ ច ឥស្សរកុត្តិកោ;

បុព្ពេកតី ច ឧច្ឆេទី, យោ ច ខត្តវិទោ នរោ.

១៥៨. ‘‘ឯតេ អសប្បុរិសា លោកេ, ពាលា បណ្ឌិតមានិនោ;

ករេយ្យ តាទិសោ បាបំ, អថោ អញ្ញម្បិ ការយេ;

អសប្បុរិសសំសគ្គោ, ទុក្ខន្តោ [ទុក្កដោ (សី.)] កដុកុទ្រយោ.

១៥៩. ‘‘ឧរព្ភរូបេន វកស្សុ [ពកាសុ (សី. ស្យា.), វកាសុ (បី.)] បុព្ពេ, អសំកិតោ អជយូថំ ឧបេតិ;

ហន្ត្វា ឧរណិំ អជិកំ [អជិយំ (សី. ស្យា. បី.)] អជញ្ច, ឧត្រាសយិត្វា [ចិត្រាសយិត្វា (សី. បី.)] យេន កាមំ បលេតិ.

១៦០. ‘‘តថាវិធេកេ សមណព្រាហ្មណាសេ, ឆទនំ កត្វា វញ្ចយន្តិ មនុស្សេ;

អនាសកា ថណ្ឌិលសេយ្យកា ច, រជោជល្លំ ឧក្កុដិកប្បធានំ;

បរិយាយភត្តញ្ច អបានកត្តា, បាបាចារា អរហន្តោ វទានា.

១៦១. ‘‘ឯតេ អសប្បុរិសា លោកេ, ពាលា បណ្ឌិតមានិនោ;

ករេយ្យ តាទិសោ បាបំ, អថោ អញ្ញម្បិ ការយេ;

អសប្បុរិសសំសគ្គោ, ទុក្ខន្តោ កដុកុទ្រយោ.

១៦២. ‘‘យមាហុ នត្ថិ វីរិយន្តិ, អហេតុញ្ច បវទន្តិ [ហេតុញ្ច អបវទន្តិ (សី. ស្យា. បី.)] យេ;

បរការំ អត្តការញ្ច, យេ តុច្ឆំ សមវណ្ណយុំ.

១៦៣. ‘‘ឯតេ អសប្បុរិសា លោកេ, ពាលា បណ្ឌិតមានិនោ;

ករេយ្យ តាទិសោ បាបំ, អថោ អញ្ញម្បិ ការយេ;

អសប្បុរិសសំសគ្គោ, ទុក្ខន្តោ កដុកុទ្រយោ.

១៦៤. ‘‘សចេ ហិ វីរិយំ នាស្ស, កម្មំ កល្យាណបាបកំ;

ន ភរេ វឌ្ឍកិំ រាជា, នបិ យន្តានិ ការយេ.

១៦៥. ‘‘យស្មា ច វីរិយំ អត្ថិ, កម្មំ កល្យាណបាបកំ;

តស្មា យន្តានិ ការេតិ, រាជា ភរតិ វឌ្ឍកិំ.

១៦៦. ‘‘យទិ វស្សសតំ ទេវោ, ន វស្សេ ន ហិមំ បតេ;

ឧច្ឆិជ្ជេយ្យ អយំ លោកោ, វិនស្សេយ្យ អយំ បជា.

១៦៧. ‘‘យស្មា ច វស្សតី ទេវោ, ហិមញ្ចានុផុសាយតិ;

តស្មា សស្សានិ បច្ចន្តិ, រដ្ឋញ្ច បាលិតេ [បល្លតេ (សី. បី.), បោលយតេ (ស្យា.)] ចិរំ.

១៦៨. ‘‘គវំ ចេ តរមានានំ, ជិម្ហំ គច្ឆតិ បុង្គវោ;

សព្ពា តា ជិម្ហំ គច្ឆន្តិ, នេត្តេ ជិម្ហំ [ជិម្ហ (បី.)] គតេ សតិ.

១៦៩. ‘‘ឯវមេវ [ឯវមេវំ (បី.)] មនុស្សេសុ, យោ ហោតិ សេដ្ឋសម្មតោ;

សោ ចេ អធម្មំ ចរតិ, បគេវ ឥតរា បជា;

សព្ពំ រដ្ឋំ ទុខំ សេតិ, រាជា ចេ ហោតិ អធម្មិកោ.

១៧០. ‘‘គវំ ចេ តរមានានំ, ឧជុំ គច្ឆតិ បុង្គវោ;

សព្ពា គាវី ឧជុំ យន្តិ, នេត្តេ ឧជុំ [ឧជូ (បី.)] គតេ សតិ.

១៧១. ‘‘ឯវមេវ មនុស្សេសុ, យោ ហោតិ សេដ្ឋសម្មតោ;

សោ សចេ [ចេវ (សី.), ចេបិ (ក.)] ធម្មំ ចរតិ, បគេវ ឥតរា បជា;

សព្ពំ រដ្ឋំ សុខំ សេតិ, រាជា ចេ ហោតិ ធម្មិកោ.

១៧២. ‘‘មហារុក្ខស្ស ផលិនោ, អាមំ ឆិន្ទតិ យោ ផលំ;

រសញ្ចស្ស ន ជានាតិ, ពីជញ្ចស្ស វិនស្សតិ.

១៧៣. ‘‘មហារុក្ខូបមំ រដ្ឋំ, អធម្មេន បសាសតិ;

រសញ្ចស្ស ន ជានាតិ, រដ្ឋញ្ចស្ស វិនស្សតិ.

១៧៤. ‘‘មហារុក្ខស្ស ផលិនោ, បក្កំ ឆិន្ទតិ យោ ផលំ;

រសញ្ចស្ស វិជានាតិ, ពីជញ្ចស្ស ន នស្សតិ.

១៧៥. ‘‘មហារុក្ខូបមំ រដ្ឋំ, ធម្មេន យោ បសាសតិ;

រសញ្ចស្ស វិជានាតិ, រដ្ឋញ្ចស្ស ន នស្សតិ.

១៧៦. ‘‘យោ ច រាជា ជនបទំ, អធម្មេន បសាសតិ;

សព្ពោសធីហិ សោ រាជា, វិរុទ្ធោ ហោតិ ខត្តិយោ.

១៧៧. ‘‘តថេវ នេគមេ ហិំសំ, យេ យុត្តា កយវិក្កយេ;

ឱជទានពលីការេ, ស កោសេន វិរុជ្ឈតិ.

១៧៨. ‘‘បហារវរខេត្តញ្ញូ, សង្គាមេ កតនិស្សមេ [កតនិយមេ (ក.)];

ឧស្សិតេ ហិំសយំ រាជា, ស ពលេន វិរុជ្ឈតិ.

១៧៩. ‘‘តថេវ ឥសយោ ហិំសំ, សញ្ញតេ [សំយមេ (ស្យា. ក.)] ព្រហ្មចារិយោ [ព្រហ្មចារិនោ (សី.)];

អធម្មចារី ខត្តិយោ, សោ សគ្គេន វិរុជ្ឈតិ.

១៨០. ‘‘យោ ច រាជា អធម្មដ្ឋោ, ភរិយំ ហន្តិ អទូសិកំ;

លុទ្ទំ បសវតេ ឋានំ [បាបំ (សី.)], បុត្តេហិ ច វិរុជ្ឈតិ.

១៨១. ‘‘ធម្មំ ចរេ ជានបទេ, នេគមេសុ [និគមេសុ (សី.)] ពលេសុ ច;

ឥសយោ ច ន ហិំសេយ្យ, បុត្តទារេ សមំ ចរេ.

១៨២. ‘‘ស តាទិសោ ភូមិបតិ, រដ្ឋបាលោ អកោធនោ;

សបត្តេ [សាមន្តេ (សី. ស្យា. បី.)] សម្បកម្បេតិ, ឥន្ទោវ អសុរាធិបោ’’តិ.

មហាពោធិជាតកំ តតិយំ.

បណ្ណាសនិបាតំ និដ្ឋិតំ.