១២. ទ្វាទសកនិបាតោ

៤៦៤. ចូឡកុណាលជាតកំ (១)

១. លុទ្ធានំ [ខុទ្ទានំ (សី. ស្យា. បី.)] លហុចិត្តានំ, អកតញ្ញូន ទុព្ភិនំ;

នាទេវសត្តោ បុរិសោ, ថីនំ សទ្ធាតុមរហតិ.

២. ន តា បជានន្តិ កតំ ន កិច្ចំ, ន មាតរំ បិតរំ ភាតរំ វា;

អនរិយា សមតិក្កន្តធម្មា, សស្សេវ ចិត្តស្ស វសំ វជន្តិ.

៣. ចិរានុវុដ្ឋម្បិ [ចិរានុវុត្ថម្បិ (សី. បី.)] បិយំ មនាបំ, អនុកម្បកំ បាណសមម្បិ ភត្តុំ [សន្តំ (សី. ស្យា. បី.)];

អាវាសុ កិច្ចេសុ ច នំ ជហន្តិ, តស្មាហមិត្ថីនំ ន វិស្សសាមិ.

៤. ថីនញ្ហិ ចិត្តំ យថា វានរស្ស, កន្នប្បកន្នំ យថា រុក្ខឆាយា;

ចលាចលំ ហទយមិត្ថិយានំ, ចក្កស្ស នេមិ វិយ បរិវត្តតិ.

៥. យទា តា បស្សន្តិ សមេក្ខមានា, អាទេយ្យរូបំ បុរិសស្ស វិត្តំ;

សណ្ហាហិ វាចាហិ នយន្តិ មេនំ, កម្ពោជកា ជលជេនេវ អស្សំ.

៦. យទា ន បស្សន្តិ សមេក្ខមានា, អាទេយ្យរូបំ បុរិសស្ស វិត្តំ;

សមន្តតោ នំ បរិវជ្ជយន្តិ, តិណ្ណោ នទីបារគតោវ កុល្លំ.

៧. សិលេសូបមា សិខិរិវ សព្ពភក្ខា, តិក្ខមាយា នទីរិវ សីឃសោតា;

សេវន្តិ ហេតា បិយមប្បិយញ្ច, នាវា យថា ឱរកូលំ បរញ្ច.

៨. ន តា ឯកស្ស ន ទ្វិន្នំ, អាបណោវ បសារិតោ;

យោ តា មយ្ហន្តិ មញ្ញេយ្យ, វាតំ ជាលេន ពាធយេ [ពន្ធយេ (ស្យា. ក.)].

៩. យថា នទី ច បន្ថោ ច, បានាគារំ សភា បបា;

ឯវំ លោកិត្ថិយោ នាម, វេលា តាសំ ន វិជ្ជតិ [ឥមិស្សា គាថាយ បុព្ពទ្ធាបរទ្ធំ វិបរិយាយេន ទិស្សតិ (ក.)].

១០. ឃតាសនសមា ឯតា, កណ្ហសប្បសិរូបមា;

គាវោ ពហិតិណស្សេវ, ឱមសន្តិ វរំ វរំ.

១១. ឃតាសនំ កុញ្ជរំ កណ្ហសប្បំ, មុទ្ធាភិសិត្តំ បមទា ច សព្ពា;

ឯតេ នរោ និច្ចយតោ [និច្ចយត្តោ (សី. បី.)] ភជេថ, តេសំ ហវេ ទុព្ពិទុ សព្ពភាវោ [សច្ចភាវោ (ស្យា.)].

១២. នច្ចន្តវណ្ណា ន ពហូនំ កន្តា, ន ទក្ខិណា បមទា សេវិតព្ពា;

ន បរស្ស ភរិយា ន ធនស្ស ហេតុ, ឯតិត្ថិយោ បញ្ច ន សេវិតព្ពាតិ.

ចូឡកុណាលជាតកំ បឋមំ.

៤៦៥. ភទ្ទសាលជាតកំ (២)

១៣. កា ត្វំ សុទ្ធេហិ វត្ថេហិ, អឃេ វេហាយសំ [វេហាសយំ (សី. បី.)] ឋិតា;

កេន ត្យាស្សូនិ វត្តន្តិ, កុតោ តំ ភយមាគតំ.

១៤. តវេវ ទេវ វិជិតេ, ភទ្ទសាលោតិ មំ វិទូ;

សដ្ឋិ [សដ្ឋិំ (សី. បី.)] វស្សសហស្សានិ, តិដ្ឋតោ បូជិតស្ស មេ.

១៥. ការយន្តា នគរានិ, អគារេ ច ទិសម្បតិ;

វិវិធេ ចាបិ បាសាទេ, ន មំ តេ អច្ចមញ្ញិសុំ;

យថេវ មំ តេ បូជេសុំ, តថេវ ត្វម្បិ បូជយ.

១៦. តំ ឥវាហំ [តញ្ច អហំ (សី. ស្យា. បី.)] ន បស្សាមិ, ថូលំ កាយេន តេ ទុមំ;

អារោហបរិណាហេន, អភិរូបោសិ ជាតិយា.

១៧. បាសាទំ ការយិស្សាមិ, ឯកត្ថម្ភំ មនោរមំ;

តត្ថ តំ ឧបនេស្សាមិ, ចិរំ តេ យក្ខ ជីវិតំ.

១៨. ឯវំ ចិត្តំ ឧទបាទិ, សរីរេន វិនាភាវោ;

បុថុសោ មំ វិកន្តិត្វា, ខណ្ឌសោ អវកន្តថ.

១៩. អគ្គេ ច ឆេត្វា មជ្ឈេ ច, បច្ឆា មូលម្ហិ ឆិន្ទថ [មូលញ្ច ឆិន្ទថ (សី.), មូលំ វិឆិន្ទថ (បី.)];

ឯវំ មេ ឆិជ្ជមានស្ស, ន ទុក្ខំ មរណំ សិយា.

២០. ហត្ថបាទំ [ហត្ថបាទេ (ក.)] យថា ឆិន្ទេ [ឆិន្នេ (ក.)], កណ្ណនាសញ្ច ជីវតោ;

តតោ បច្ឆា សិរោ ឆិន្ទេ, តំ ទុក្ខំ មរណំ សិយា.

២១. សុខំ នុ ខណ្ឌសោ ឆិន្នំ, ភទ្ទសាលវនប្បតិ;

កិំ ហេតុ កិំ ឧបាទាយ, ខណ្ឌសោ ឆិន្នមិច្ឆសិ.

២២. យញ្ច ហេតុមុបាទាយ, ហេតុំ ធម្មូបសំហិតំ;

ខណ្ឌសោ ឆិន្នមិច្ឆាមិ, មហារាជ សុណោហិ មេ.

២៣. ញាតី មេ សុខសំវទ្ធា, មម បស្សេ និវាតជា;

តេបិហំ ឧបហិំសេយ្យំ, បរេសំ អសុខោចិតំ.

២៤. ចេតេយ្យរូបំ [ចេតព្ពរូបំ (សី. បី.)] ចេតេសិ, ភទ្ទសាលវនប្បតិ;

ហិតកាមោសិ ញាតីនំ, អភយំ សម្ម ទម្មិ តេតិ.

ភទ្ទសាលជាតកំ ទុតិយំ.

៤៦៦. សមុទ្ទវាណិជជាតកំ (៣)

២៥. កសន្តិ វបន្តិ តេ ជនា, មនុជា កម្មផលូបជីវិនោ;

នយិមស្ស ទីបកស្ស ភាគិនោ, ជម្ពុទីបា ឥទមេវ នោ វរំ.

២៦. តិបញ្ចរត្តូបគតម្ហិ ចន្ទេ, វេគោ មហា ហេហិតិ សាគរស្ស;

ឧប្លវិស្សំ ទីបមិមំ ឧឡារំ, មា វោ វធី គច្ឆថ លេណមញ្ញំ.

២៧. ន ជាតុយំ សាគរវារិវេគោ, ឧប្លវិស្សំ ទីបមិមំ ឧឡារំ;

តំ មេ និមិត្តេហិ ពហូហិ ទិដ្ឋំ, មា ភេថ កិំ សោចថ មោទថវ្ហោ [មោទថ វោ (ក.) ៦.៣៨ មោគ្គល្លានសុត្តំ បស្សិតព្ពំ].

២៨. បហូតភក្ខំ ពហុអន្នបានំ, បត្តត្ថ អាវាសមិមំ ឧឡារំ;

ន វោ ភយំ បដិបស្សាមិ កិញ្ចិ, អាបុត្តបុត្តេហិ បមោទថវ្ហោ.

២៩. យោ ទេវោយំ ទក្ខិណាយំ [ទក្ខិណស្សំ (សី.)] ទិសាយំ, ខេមន្តិ បក្កោសតិ តស្ស សច្ចំ;

ន ឧត្តរោ វេទិ ភយាភយស្ស, មា ភេថ កិំ សោចថ មោទថវ្ហោ.

៣០. យថា ឥមេ វិប្បវទន្តិ យក្ខា, ឯកោ ភយំ សំសតិ ខេមមេកោ;

តទិង្ឃ មយ្ហំ វចនំ សុណាថ, ខិប្បំ លហុំ មា វិនស្សិម្ហ សព្ពេ.

៣១. សព្ពេ សមាគម្ម ករោម នាវំ, ទោណិំ ទឡ្ហំ សព្ពយន្តូបបន្នំ;

សចេ អយំ ទក្ខិណោ សច្ចមាហ, មោឃំ បដិក្កោសតិ ឧត្តរោយំ;

សា ចេវ នោ ហេហិតិ អាបទត្ថា, ឥមញ្ច ទីបំ ន បរិច្ចជេម.

៣២. សចេ ច ខោ ឧត្តរោ សច្ចមាហ, មោឃំ បដិក្កោសតិ ទក្ខិណោយំ;

តមេវ នាវំ អភិរុយ្ហ សព្ពេ, ឯវំ មយំ សោត្ថិ តរេមុ បារំ.

៣៣. ន វេ សុគណ្ហំ បឋមេន សេដ្ឋំ, កនិដ្ឋមាបាថគតំ គហេត្វា;

យោ ចីធ តច្ឆំ [មជ្ឈំ (សី. ស្យា. បី.)] បវិចេយ្យ គណ្ហតិ [គណ្ហិ (ក.)], ស វេ នរោ សេដ្ឋមុបេតិ ឋានំ.

៣៤. យថាបិ តេ សាគរវារិមជ្ឈេ, សកម្មុនា សោត្ថិ វហិំសុ វាណិជា;

អនាគតត្ថំ បដិវិជ្ឈិយាន, អប្បម្បិ នាច្ចេតិ ស ភូរិបញ្ញោ.

៣៥. ពាលា ច មោហេន រសានុគិទ្ធា, អនាគតំ អប្បដិវិជ្ឈិយត្ថំ;

បច្ចុប្បន្នេ សីទន្តិ អត្ថជាតេ, សមុទ្ទមជ្ឈេ យថា តេ មនុស្សា.

៣៦. អនាគតំ បដិកយិរាថ កិច្ចំ, ‘‘មា មំ កិច្ចំ កិច្ចកាលេ ព្យធេសិ’’;

តំ តាទិសំ បដិកត [បដិកតំ (ក.), បដិគត (សី. អដ្ឋ.), បដិកច្ច (?)] កិច្ចការិំ, ន តំ កិច្ចំ កិច្ចកាលេ ព្យធេតីតិ.

សមុទ្ទវាណិជជាតកំ តតិយំ.

៤៦៧. កាមជាតកំ (៤)

៣៧. កាមំ កាមយមានស្ស, តស្ស ចេ តំ សមិជ្ឈតិ;

អទ្ធា បីតិមនោ ហោតិ, លទ្ធា មច្ចោ យទិច្ឆតិ.

៣៨. កាមំ កាមយមានស្ស, តស្ស ចេ តំ សមិជ្ឈតិ;

តតោ នំ អបរំ កាមេ, ធម្មេ តណ្ហំវ វិន្ទតិ.

៣៩. គវំវ សិង្គិនោ សិង្គំ, វឌ្ឍមានស្ស វឌ្ឍតិ;

ឯវំ មន្ទស្ស បោសស្ស, ពាលស្ស អវិជានតោ;

ភិយ្យោ តណ្ហា បិបាសា ច, វឌ្ឍមានស្ស វឌ្ឍតិ.

៤០. បថព្យា សាលិយវកំ, គវស្សំ [គវាសំ (សី. ស្យា. បី.)] ទាសបោរិសំ;

ទត្វា ច [ទត្វាបិ (សី. ស្យា.), ទត្វា វា (បី.)] នាលមេកស្ស, ឥតិ វិទ្វា [វិទ្ធា (ស្យា.)] សមំ ចរេ.

៤១. រាជា បសយ្ហ បថវិំ វិជិត្វា, សសាគរន្តំ មហិមាវសន្តោ;

ឱរំ សមុទ្ទស្ស អតិត្តរូបោ [អតិត្តិរូបោ (ក.)], បារំ សមុទ្ទស្សបិ បត្ថយេថ.

៤២. យាវ អនុស្សរំ កាមេ, មនសា តិត្តិ នាជ្ឈគា;

តតោ និវត្តា បដិកម្ម ទិស្វា, តេ វេ សុតិត្តា យេ [តិត្តា (សី. ស្យា. បី.)] បញ្ញាយ តិត្តា.

៤៣. បញ្ញាយ តិត្តិនំ [តិត្តីនំ (សី. ស្យា.)] សេដ្ឋំ, ន សោ កាមេហិ តប្បតិ;

បញ្ញាយ តិត្តំ បុរិសំ, តណ្ហា ន កុរុតេ វសំ.

៤៤. អបចិនេថេវ កាមានំ [កាមានិ (សី. ស្យា. បី.)], អប្បិច្ឆស្ស អលោលុបោ;

សមុទ្ទមត្តោ បុរិសោ, ន សោ កាមេហិ តប្បតិ.

៤៥. រថការោវ ចម្មស្ស, បរិកន្តំ ឧបាហនំ;

យំ យំ ចជតិ [ជហតិ (ស្យា. ក.)] កាមានំ, តំ តំ សម្បជ្ជតេ សុខំ;

សព្ពំ ចេ សុខមិច្ឆេយ្យ, សព្ពេ កាមេ បរិច្ចជេ.

៤៦. អដ្ឋ តេ ភាសិតា គាថា, សព្ពា ហោន្តិ សហស្សិយោ [សហស្សិយា (?) ឧបរិ សុតសោមជាតកេ តថា ទិស្សតិ];

បដិគណ្ហ មហាព្រហ្មេ, សាធេតំ តវ ភាសិតំ.

៤៧. ន មេ អត្ថោ សហស្សេហិ, សតេហិ នហុតេហិ វា;

បច្ឆិមំ ភាសតោ គាថំ, កាមេ មេ ន រតោ មនោ.

៤៨. ភទ្រកោ [សទ្ទោ (សី.)] វតាយំ មាណវកោ, សព្ពលោកវិទូ មុនិ;

យោ ឥមំ តណ្ហំ [យោ តណ្ហំ (សី. ស្យា.)] ទុក្ខជននិំ, បរិជានាតិ បណ្ឌិតោតិ.

កាមជាតកំ ចតុត្ថំ.

៤៦៨. ជនសន្ធជាតកំ (៥)

៤៩. ទស ខលុ ឥមានិ [ខលុមានិ (ស្យា.)] ឋានានិ, យានិ បុព្ពេ អករិត្វា;

ស បច្ឆា មនុតប្បតិ, ឥច្ចេវាហ [ឥច្ចាហ រាជា (សី. ស្យា. បី.)] ជនសន្ធោ.

៥០. អលទ្ធា វិត្តំ តប្បតិ, បុព្ពេ អសមុទានិតំ;

ន បុព្ពេ ធនមេសិស្សំ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥១. សក្យរូបំ បុរេ សន្តំ, មយា សិប្បំ ន សិក្ខិតំ;

កិច្ឆា វុត្តិ អសិប្បស្ស, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥២. កូដវេទី បុរេ អាសិំ, បិសុណោ បិដ្ឋិមំសិកោ;

ចណ្ឌោ ច ផរុសោ ចាបិ [ចាសិំ (សី. ស្យា. បី.)], ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥៣. បាណាតិបាតី បុរេ អាសិំ, លុទ្ទោ ចាបិ [ចាសិំ (សី. បី.)] អនារិយោ;

ភូតានំ នាបចាយិស្សំ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥៤. ពហូសុ វត សន្តីសុ, អនាបាទាសុ ឥត្ថិសុ;

បរទារំ អសេវិស្សំ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥៥. ពហុម្ហិ វត សន្តម្ហិ, អន្នបានេ ឧបដ្ឋិតេ;

ន បុព្ពេ អទទំ [អទទិំ (សី.)] ទានំ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥៦. មាតរំ បិតរញ្ចាបិ, ជិណ្ណកំ គតយោព្ពនំ [ជិណ្ណកេ គតយោព្ពនេ (សី. ស្យា. បី.)];

បហុ សន្តោ ន បោសិស្សំ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥៧. អាចរិយមនុសត្ថារំ, សព្ពកាមរសាហរំ;

បិតរំ អតិមញ្ញិស្សំ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥៨. សមណេ ព្រាហ្មណេ ចាបិ, សីលវន្តេ ពហុស្សុតេ;

ន បុព្ពេ បយិរុបាសិស្សំ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៥៩. សាធុ ហោតិ តបោ ចិណ្ណោ, សន្តោ ច បយិរុបាសិតោ;

ន ច បុព្ពេ តបោ ចិណ្ណោ, ឥតិ បច្ឆានុតប្បតិ.

៦០. យោ ច ឯតានិ ឋានានិ, យោនិសោ បដិបជ្ជតិ;

ករំ បុរិសកិច្ចានិ, ស បច្ឆា នានុតប្បតីតិ.

ជនសន្ធជាតកំ បញ្ចមំ.

៤៦៩. មហាកណ្ហជាតកំ (៦)

៦១. កណ្ហោ កណ្ហោ ច ឃោរោ ច, សុក្កទាឋោ បភាសវា [បតាបវា (សី. ស្យា. បី.)];

ពទ្ធោ បញ្ចហិ រជ្ជូហិ, កិំ រវិ [ធីរ (សី. បី.), វីរ (ស្យា.)] សុនខោ តវ.

៦២. នាយំ មិគានមត្ថាយ, ឧសីនក [ឧសីនរ (សី. បី.), ឧសីន្នរ (ស្យា.)] ភវិស្សតិ;

មនុស្សានំ អនយោ ហុត្វា, តទា កណ្ហោ បមោក្ខតិ.

៦៣. បត្តហត្ថា សមណកា, មុណ្ឌា សង្ឃាដិបារុតា;

នង្គលេហិ កសិស្សន្តិ, តទា កណ្ហោ បមោក្ខតិ.

៦៤. តបស្សិនិយោ [តបនីយា (ក.) ទុតិយន្តបទានិ ហេតានិ] បព្ពជិតា, មុណ្ឌា សង្ឃាដិបារុតា;

យទា លោកេ គមិស្សន្តិ, តទា កណ្ហោ បមោក្ខតិ.

៦៥. ទីឃោត្តរោដ្ឋា ជដិលា, បង្កទន្តា រជស្សិរា;

ឥណំ ចោទាយ [វោទាយ (សី. បី.), ចោទយ (ស្យា.)] គច្ឆន្តិ, តទា កណ្ហោ បមោក្ខតិ.

៦៦. អធិច្ច វេទេ [វេទំ (ក.)] សាវិត្តិំ, យញ្ញតន្តញ្ច [តន្ត្រញ្ច (សី. ស្យា. បី.)] ព្រាហ្មណា;

ភតិកាយ យជិស្សន្តិ, តទា កណ្ហោ បមោក្ខតិ.

៦៧. មាតរំ បិតរញ្ចាបិ, ជិណ្ណកំ គតយោព្ពនំ;

បហូ សន្តោ [សន្តា (សី.)] ន ភរន្តិ, តទា កណ្ហោ បមោក្ខតិ.