៤. ចតុក្កនិបាតោ

១. ព្រាហ្មណធម្មយាគសុត្តំ

១០០. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘អហមស្មិ, ភិក្ខវេ, ព្រាហ្មណោ យាចយោគោ សទា បយតបាណិ [បយតបាណី (សី. ស្យា.)] អន្តិមទេហធរោ អនុត្តរោ ភិសក្កោ សល្លកត្តោ. តស្ស មេ តុម្ហេ បុត្តា ឱរសា មុខតោ ជាតា ធម្មជា ធម្មនិម្មិតា ធម្មទាយាទា, នោ អាមិសទាយាទា.

‘‘ទ្វេមានិ, ភិក្ខវេ, ទានានិ – អាមិសទានញ្ច ធម្មទានញ្ច. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ទ្វិន្នំ ទានានំ យទិទំ – ធម្មទានំ.

‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, សំវិភាគា – អាមិសសំវិភាគោ ច ធម្មសំវិភាគោ ច. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ទ្វិន្នំ សំវិភាគានំ យទិទំ – ធម្មសំវិភាគោ.

‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, អនុគ្គហា – អាមិសានុគ្គហោ ច ធម្មានុគ្គហោ ច. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ទ្វិន្នំ អនុគ្គហានំ យទិទំ – ធម្មានុគ្គហោ.

‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, យាគា – អាមិសយាគោ ច ធម្មយាគោ ច. ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ទ្វិន្នំ យាគានំ យទិទំ – ធម្មយាគោ’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘យោ ធម្មយាគំ អយជី អមច្ឆរី, តថាគតោ សព្ពភូតានុកម្បី [សព្ពសត្តានុកម្បី (ស្យា.) អដ្ឋកថាយម្បិ];

តំ តាទិសំ ទេវមនុស្សសេដ្ឋំ, សត្តា នមស្សន្តិ ភវស្ស បារគុ’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បឋមំ.

២. សុលភសុត្តំ

១០១. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អប្បានិ ចេវ សុលភានិ ច, តានិ ច អនវជ្ជានិ. កតមានិ ចត្តារិ? បំសុកូលំ, ភិក្ខវេ, ចីវរានំ អប្បញ្ច សុលភញ្ច, តញ្ច អនវជ្ជំ. បិណ្ឌិយាលោបោ, ភិក្ខវេ, ភោជនានំ អប្បញ្ច សុលភញ្ច, តញ្ច អនវជ្ជំ. រុក្ខមូលំ, ភិក្ខវេ, សេនាសនានំ អប្បញ្ច សុលភញ្ច, តញ្ច អនវជ្ជំ. បូតិមុត្តំ, ភិក្ខវេ, ភេសជ្ជានំ អប្បញ្ច សុលភញ្ច តញ្ច អនវជ្ជំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អប្បានិ ចេវ សុលភានិ ច, តានិ ច អនវជ្ជានិ. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អប្បេន ច តុដ្ឋោ ហោតិ សុលភេន ច (អនវជ្ជេន ច) [(…) នត្ថិ សី. បី. ក. បោត្ថកេសុ ច អង្គុត្តរេ ច], ឥមស្សាហំ អញ្ញតរំ សាមញ្ញង្គន្តិ វទាមី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘អនវជ្ជេន តុដ្ឋស្ស, អប្បេន សុលភេន ច;

ន សេនាសនមារព្ភ, ចីវរំ បានភោជនំ;

វិឃាតោ ហោតិ ចិត្តស្ស, ទិសា នប្បដិហញ្ញតិ.

‘‘យេ ចស្ស [យេបស្ស (ស្យា.)] ធម្មា អក្ខាតា, សាមញ្ញស្សានុលោមិកា;

អធិគ្គហិតា តុដ្ឋស្ស, អប្បមត្តស្ស ភិក្ខុនោ’’តិ [សិក្ខតោតិ (សី. ក.)].

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទុតិយំ.

៣. អាសវក្ខយសុត្តំ

១០២. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ជានតោហំ, ភិក្ខវេ, បស្សតោ អាសវានំ ខយំ វទាមិ, នោ អជានតោ នោ អបស្សតោ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ជានតោ, កិំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ? ឥទំ ទុក្ខន្តិ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ. អយំ ទុក្ខសមុទយោតិ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ. អយំ ទុក្ខនិរោធោតិ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ. អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សេខស្ស សិក្ខមានស្ស, ឧជុមគ្គានុសារិនោ;

ខយស្មិំ បឋមំ ញាណំ, តតោ អញ្ញា អនន្តរា.

‘‘តតោ អញ្ញា វិមុត្តស្ស, វិមុត្តិញាណមុត្តមំ;

ឧប្បជ្ជតិ ខយេ ញាណំ, ខីណា សំយោជនា ឥតិ.

‘‘ន ត្វេវិទំ កុសីតេន, ពាលេនមវិជានតា;

និព្ពានំ អធិគន្តព្ពំ, សព្ពគន្ថប្បមោចន’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. តតិយំ.

៤. សមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១០៣. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ; ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ – ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា, ន ច បនេតេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានន្តិ; ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ – តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា, តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘យេ ទុក្ខំ នប្បជានន្តិ, អថោ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

យត្ថ ច សព្ពសោ ទុក្ខំ, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

តញ្ច មគ្គំ ន ជានន្តិ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ.

‘‘ចេតោវិមុត្តិហីនា តេ, អថោ បញ្ញាវិមុត្តិយា;

អភព្ពា តេ អន្តកិរិយាយ, តេ វេ ជាតិជរូបគា.

‘‘យេ ច ទុក្ខំ បជានន្តិ, អថោ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

យត្ថ ច សព្ពសោ ទុក្ខំ, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

តញ្ច មគ្គំ បជានន្តិ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ.

‘‘ចេតោវិមុត្តិសម្បន្នា, អថោ បញ្ញាវិមុត្តិយា;

ភព្ពា តេ អន្តកិរិយាយ, ន តេ ជាតិជរូបគា’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. សីលសម្បន្នសុត្តំ

១០៤. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘យេ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សីលសម្បន្នា សមាធិសម្បន្នា បញ្ញាសម្បន្នា វិមុត្តិសម្បន្នា វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នា ឱវាទកា វិញ្ញាបកា សន្ទស្សកា សមាទបកា សមុត្តេជកា សម្បហំសកា អលំសមក្ខាតារោ សទ្ធម្មស្ស ទស្សនម្បហំ, ភិក្ខវេ, តេសំ ភិក្ខូនំ ពហូបការំ វទាមិ; សវនម្បហំ, ភិក្ខវេ, តេសំ ភិក្ខូនំ ពហូបការំ វទាមិ; ឧបសង្កមនម្បហំ, ភិក្ខវេ, តេសំ ភិក្ខូនំ ពហូបការំ វទាមិ; បយិរុបាសនម្បហំ, ភិក្ខវេ, តេសំ ភិក្ខូនំ ពហូបការំ វទាមិ; អនុស្សរណម្បហំ, ភិក្ខវេ, តេសំ ភិក្ខូនំ ពហូបការំ វទាមិ; អនុបព្ពជ្ជម្បហំ [អនុស្សតិម្បហំ (ស្យា.)], ភិក្ខវេ, តេសំ ភិក្ខូនំ ពហូបការំ វទាមិ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថារូបេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ អបរិបូរោបិ សីលក្ខន្ធោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ, អបរិបូរោបិ សមាធិក្ខន្ធោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ, អបរិបូរោបិ បញ្ញាក្ខន្ធោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ, អបរិបូរោបិ វិមុត្តិក្ខន្ធោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ, អបរិបូរោបិ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ. ឯវរូបា ច តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សត្ថារោតិបិ វុច្ចន្តិ, សត្ថវាហាតិបិ វុច្ចន្តិ, រណញ្ជហាតិបិ វុច្ចន្តិ, តមោនុទាតិបិ វុច្ចន្តិ, អាលោកករាតិបិ វុច្ចន្តិ, ឱភាសករាតិបិ វុច្ចន្តិ, បជ្ជោតករាតិបិ វុច្ចន្តិ, ឧក្កាធារាតិបិ វុច្ចន្តិ, បភង្ករាតិបិ វុច្ចន្តិ, អរិយាតិបិ វុច្ចន្តិ, ចក្ខុមន្តោតិបិ វុច្ចន្តី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘បាមោជ្ជករណំ ឋានំ [… ករណឋានំ (សី. ស្យា.)], ឯតំ ហោតិ វិជានតំ;

យទិទំ ភាវិតត្តានំ, អរិយានំ ធម្មជីវិនំ.

‘‘តេ ជោតយន្តិ សទ្ធម្មំ, ភាសយន្តិ បភង្ករា;

អាលោកករណា ធីរា, ចក្ខុមន្តោ រណញ្ជហា.

‘‘យេសំ វេ សាសនំ សុត្វា, សម្មទញ្ញាយ បណ្ឌិតា;

ជាតិក្ខយមភិញ្ញាយ, នាគច្ឆន្តិ បុនព្ភវ’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. តណ្ហុប្បាទសុត្តំ

១០៥. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, តណ្ហុប្បាទា, យត្ថ ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. កតមេ ចត្តារោ? ចីវរហេតុ វា, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ; បិណ្ឌបាតហេតុ វា, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ; សេនាសនហេតុ វា, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ; ឥតិភវាភវហេតុ វា, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ តណ្ហុប្បាទា យត្ថ ភិក្ខុនោ តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘តណ្ហាទុតិយោ បុរិសោ, ទីឃមទ្ធាន សំសរំ;

ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវំ, សំសារំ នាតិវត្តតិ.

‘‘ឯតមាទីនវំ ញត្វា, តណ្ហំ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

វីតតណ្ហោ អនាទានោ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សព្រហ្មកសុត្តំ

១០៦. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘សព្រហ្មកានិ, ភិក្ខវេ, តានិ កុលានិ យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ. សបុព្ពទេវតានិ, ភិក្ខវេ, តានិ កុលានិ យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ. សបុព្ពាចរិយកានិ, ភិក្ខវេ, តានិ កុលានិ យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ. សាហុនេយ្យកានិ, ភិក្ខវេ, តានិ កុលានិ យេសំ បុត្តានំ មាតាបិតរោ អជ្ឈាគារេ បូជិតា ហោន្តិ.

‘‘‘ព្រហ្មា’តិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចនំ. ‘បុព្ពទេវតា’តិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចនំ. ‘បុព្ពាចរិយា’តិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចនំ. ‘អាហុនេយ្យា’តិ, ភិក្ខវេ, មាតាបិតូនំ ឯតំ អធិវចនំ. តំ កិស្ស ហេតុ? ពហុការា, ភិក្ខវេ, មាតាបិតរោ បុត្តានំ អាបាទកា បោសកា ឥមស្ស លោកស្ស ទស្សេតារោ’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘ព្រហ្មាតិ មាតាបិតរោ, បុព្ពាចរិយាតិ វុច្ចរេ;

អាហុនេយ្យា ច បុត្តានំ, បជាយ អនុកម្បកា.

‘‘តស្មា ហិ នេ នមស្សេយ្យ, សក្ករេយ្យ ច បណ្ឌិតោ;

អន្នេន អថ បានេន, វត្ថេន សយនេន ច;

ឧច្ឆាទនេន ន្ហាបនេន [នហាបនេន (សី.)], បាទានំ ធោវនេន ច.

‘‘តាយ នំ បារិចរិយាយ, មាតាបិតូសុ បណ្ឌិតា;

ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. សត្តមំ.

៨. ពហុការសុត្តំ

១០៧. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ពហុការា [ពហូបការា (សី. បី.)], ភិក្ខវេ, ព្រាហ្មណគហបតិកា តុម្ហាកំ យេ វោ [យេ តេ (សព្ពត្ថ)] បច្ចុបដ្ឋិតា ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេហិ. តុម្ហេបិ, ភិក្ខវេ, ពហុការា ព្រាហ្មណគហបតិកានំ យំ [យេ (?)] នេសំ ធម្មំ ទេសេថ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេថ. ឯវមិទំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញមញ្ញំ និស្សាយ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ ឱឃស្ស និត្ថរណត្ថាយ សម្មា ទុក្ខស្ស អន្តកិរិយាយា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សាគារា អនគារា ច, ឧភោ អញ្ញោញ្ញនិស្សិតា;

អារាធយន្តិ សទ្ធម្មំ, យោគក្ខេមំ អនុត្តរំ.

‘‘សាគារេសុ ច ចីវរំ, បច្ចយំ សយនាសនំ;

អនគារា បដិច្ឆន្តិ, បរិស្សយវិនោទនំ.

‘‘សុគតំ [បុគ្គលំ (សី. ក.)] បន និស្សាយ, គហដ្ឋា ឃរមេសិនោ;

សទ្ទហានា អរហតំ, អរិយបញ្ញាយ ឈាយិនោ.

‘‘ឥធ ធម្មំ ចរិត្វាន, មគ្គំ សុគតិគាមិនំ;

នន្ទិនោ ទេវលោកស្មិំ, មោទន្តិ កាមកាមិនោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. កុហសុត្តំ

១០៨. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ កុហា ថទ្ធា លបា សិង្គី ឧន្នឡា អសមាហិតា, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ មាមកា. អបគតា ច តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឥមស្មា ធម្មវិនយា; ន ច តេ [ន ច តេ ភិក្ខវេ ភិក្ខូ (សី. បី. ក.)] ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជន្តិ. យេ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ និក្កុហា និល្លបា ធីរា អត្ថទ្ធា សុសមាហិតា, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ មាមកា. អនបគតា ច តេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឥមស្មា ធម្មវិនយា; តេ ច ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ [ឥមស្មិំ ច តេ ធម្មវិនយេ (ស្យា.), តេ ភិក្ខវេ ភិក្ខូ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ (ក.)] វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជន្តី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘កុហា ថទ្ធា លបា សិង្គី, ឧន្នឡា អសមាហិតា;

ន តេ ធម្មេ វិរូហន្តិ, សម្មាសម្ពុទ្ធទេសិតេ.

‘‘និក្កុហា និល្លបា ធីរា, អត្ថទ្ធា សុសមាហិតា;

តេ វេ ធម្មេ វិរូហន្តិ, សម្មាសម្ពុទ្ធទេសិតេ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. នវមំ.

១០. នទីសោតសុត្តំ

១០៩. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ នទិយា សោតេន ឱវុយ្ហេយ្យ បិយរូបសាតរូបេន. តមេនំ ចក្ខុមា បុរិសោ តីរេ ឋិតោ ទិស្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘កិញ្ចាបិ ខោ ត្វំ, អម្ភោ បុរិស, នទិយា សោតេន ឱវុយ្ហសិ បិយរូបសាតរូបេន, អត្ថិ ចេត្ថ ហេដ្ឋា រហទោ សឩមិ សាវដ្ដោ សគហោ សរក្ខសោ យំ ត្វំ, អម្ភោ បុរិស, រហទំ បាបុណិត្វា មរណំ វា និគច្ឆសិ មរណមត្តំ វា ទុក្ខ’ន្តិ. អថ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ តស្ស បុរិសស្ស សទ្ទំ សុត្វា ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច បដិសោតំ វាយមេយ្យ.

‘‘ឧបមា ខោ មេ អយំ, ភិក្ខវេ, កតា អត្ថស្ស វិញ្ញាបនាយ. អយំ ចេត្ថ [អយំ ចេវេត្ថ (ស្យា.)] អត្ថោ – ‘នទិយា សោតោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, តណ្ហាយេតំ អធិវចនំ.

‘‘‘បិយរូបំ សាតរូប’ន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆន្នេតំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អធិវចនំ.

‘‘‘ហេដ្ឋា រហទោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ អធិវចនំ;

‘‘‘ឩមិភយ’ន្តិ ខោ [សញីមីតិ ខោ (ពហូសុ)], ភិក្ខវេ, កោធុបាយាសស្សេតំ អធិវចនំ;

‘‘‘អាវដ្ដ’ន្តិ ខោ [សាវដ្ដោតិ ខោ (ពហូសុ)], ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចនំ;

‘‘‘គហរក្ខសោ’តិ ខោ [សគហោ សរក្ខសោតិ ខោ (ពហូសុ)], ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្សេតំ អធិវចនំ;

‘‘‘បដិសោតោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, នេក្ខម្មស្សេតំ អធិវចនំ;

‘‘‘ហត្ថេហិ ច បាទេហិ ច វាយាមោ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, វីរិយារម្ភស្សេតំ អធិវចនំ;

‘‘‘ចក្ខុមា បុរិសោ តីរេ ឋិតោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្សេតំ អធិវចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្សា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សហាបិ ទុក្ខេន ជហេយ្យ កាមេ, យោគក្ខេមំ អាយតិំ បត្ថយានោ;

សម្មប្បជានោ សុវិមុត្តចិត្តោ, វិមុត្តិយា ផស្សយេ តត្ថ តត្ថ;

ស វេទគូ វូសិតព្រហ្មចរិយោ, លោកន្តគូ បារគតោតិ វុច្ចតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទសមំ.

១១. ចរសុត្តំ

១១០. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ចរតោ ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អធិវាសេតិ នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ [ព្យន្តិករោតិ (សី. បី.), ព្យន្តំ ករោតិ (ក.)] អនភាវំ គមេតិ. ចរម្បិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អនាតាបី អនោត្តាបី [អនោត្តប្បី (សព្ពត្ថ) ទុកនិបាតេ, អង្គុត្តរេ ១.៤.១១ បស្សិតព្ពំ] សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោតិ វុច្ចតិ.

‘‘ឋិតស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អធិវាសេតិ នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ ន អនភាវំ គមេតិ. ឋិតោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អនាតាបី អនោត្តាបី សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោតិ វុច្ចតិ.

‘‘និសិន្នស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អធិវាសេតិ នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ ន អនភាវំ គមេតិ. និសិន្នោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អនាតាបី អនោត្តាបី សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោតិ វុច្ចតិ.

‘‘សយានស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជាគរស្ស ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អធិវាសេតិ នប្បជហតិ ន វិនោទេតិ ន ព្យន្តីករោតិ ន អនភាវំ គមេតិ. សយានោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជាគរោ ឯវំភូតោ អនាតាបី អនោត្តាបី សតតំ សមិតំ កុសីតោ ហីនវីរិយោតិ វុច្ចតិ.

‘‘ចរតោ ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. ចរម្បិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី [ឱត្តប្បី (សព្ពត្ថ)] សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតិ.

‘‘ឋិតស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. ឋិតោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតិ.

‘‘និសិន្នស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. និសិន្នោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតិ.

‘‘សយានស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជាគរស្ស ឧប្បជ្ជតិ កាមវិតក្កោ វា ព្យាបាទវិតក្កោ វា វិហិំសាវិតក្កោ វា. តញ្ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. សយានោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជាគរោ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘ចរំ វា យទិ វា តិដ្ឋំ, និសិន្នោ ឧទ វា សយំ;

យោ វិតក្កំ វិតក្កេតិ, បាបកំ គេហនិស្សិតំ.

‘‘កុម្មគ្គំ បដិបន្នោ [កុម្មគ្គប្បដិបន្នោ (អ. និ. ៤.១១)] សោ, មោហនេយ្យេសុ មុច្ឆិតោ;

អភព្ពោ តាទិសោ ភិក្ខុ, ផុដ្ឋុំ សម្ពោធិមុត្តមំ.

‘‘យោ ច ចរំ វា តិដ្ឋំ វា [យោ ចរំ វា យទិ វា តិដ្ឋំ (ស្យា.), យោ ចរំ វាថ តិដ្ឋំ វា (សី. ក.)], និសិន្នោ ឧទ វា សយំ;

វិតក្កំ សមយិត្វាន, វិតក្កូបសមេ រតោ;

ភព្ពោ សោ តាទិសោ ភិក្ខុ, ផុដ្ឋុំ សម្ពោធិមុត្តម’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ឯកាទសមំ.

១២. សម្បន្នសីលសុត្តំ

១១១. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘សម្បន្នសីលា, ភិក្ខវេ, វិហរថ [ហោថ (ស្យា.)] សម្បន្នបាតិមោក្ខា; បាតិមោក្ខសំវរសំវុតា វិហរថ អាចារគោចរសម្បន្នា អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវិនោ; សមាទាយ សិក្ខថ សិក្ខាបទេសុ.

‘‘សម្បន្នសីលានំ វោ, ភិក្ខវេ, វិហរតំ [ភវតំ (ស្យា.)] សម្បន្នបាតិមោក្ខានំ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតានំ វិហរតំ អាចារគោចរសម្បន្នានំ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវីនំ សមាទាយ សិក្ខតំ សិក្ខាបទេសុ កិមស្ស ឧត្តរិ ករណីយំ [កិមស្ស ភិក្ខវេ ឧត្តរិ ករណីយំ (សព្ពត្ថ)]?

‘‘ចរតោ ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ [អភិជ្ឈា ព្យាបាទោ វិគតោ (អ. និ. ៤.១២) អដ្ឋកថាយ សមេតិ] ភិជ្ឈា វិគតា [អភិជ្ឈា ព្យាបាទោ វិគតោ (អ. និ. ៤.១២) អដកថាយ សមេតិ] ហោតិ, ព្យាបាទោ វិគតោ ហោតិ [ថិនមិទ្ធំ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ វិចិកិច្ឆា (អ. និ. ៤.១២)], ថិនមិទ្ធំ វិគតំ ហោតិ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ វិគតំ ហោតិ, វិចិកិច្ឆា [ថិនមិទ្ធំ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ វិចិកិច្ចា (អ. និ. ៤.១២)] បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា [អប្បមុដ្ឋា (ស្យា.)], បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ. ចរម្បិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតិ.

‘‘ឋិតស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អភិជ្ឈា វិគតា ហោតិ ព្យាបាទោ…បេ… ថិនមិទ្ធំ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ… វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ. ឋិតោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតិ.

‘‘និសិន្នស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អភិជ្ឈា វិគតា ហោតិ, ព្យាបាទោ…បេ… ថិនមិទ្ធំ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ… វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ. និសិន្នោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតិ.

‘‘សយានស្ស ចេបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ជាគរស្ស អភិជ្ឈា វិគតា ហោតិ ព្យាបាទោ…បេ… ថិនមិទ្ធំ… ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ… វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ, អារទ្ធំ ហោតិ វីរិយំ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា, បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ. សយានោបិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ជាគរោ ឯវំភូតោ អាតាបី ឱត្តាបី សតតំ សមិតំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោតិ វុច្ចតី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘យតំ ចរេ យតំ តិដ្ឋេ, យតំ អច្ឆេ យតំ សយេ;

យតំ សមិញ្ជយេ [សម្មិញ្ជយេ (សី. ស្យា.)] ភិក្ខុ, យតមេនំ បសារយេ.

‘‘ឧទ្ធំ តិរិយំ អបាចីនំ, យាវតា ជគតោ គតិ;

សមវេក្ខិតា ច ធម្មានំ, ខន្ធានំ ឧទយព្ពយំ.

‘‘ឯវំ វិហារិមាតាបិំ, សន្តវុត្តិមនុទ្ធតំ;

ចេតោសមថសាមីចិំ, សិក្ខមានំ សទា សតំ;

សតតំ បហិតត្តោតិ, អាហុ ភិក្ខុំ តថាវិធ’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទ្វាទសមំ.

១៣. លោកសុត្តំ

១១២. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘លោកោ, ភិក្ខវេ, តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធោः លោកស្មា តថាគតោ វិសំយុត្តោ. លោកសមុទយោ, ភិក្ខវេ, តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធោ ः លោកសមុទយោ តថាគតស្ស បហីនោ. លោកនិរោធោ, ភិក្ខវេ, តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធោः លោកនិរោធោ តថាគតស្ស សច្ឆិកតោ. លោកនិរោធគាមិនី បដិបទា, ភិក្ខវេ, តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធាः លោកនិរោធគាមិនី បដិបទា តថាគតស្ស ភាវិតា.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, សទេវកស្ស លោកស្ស សមារកស្ស សព្រហ្មកស្ស សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា យស្មា តំ តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធំ, តស្មា តថាគតោតិ វុច្ចតិ.

‘‘យញ្ច, ភិក្ខវេ, រត្តិំ តថាគតោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈតិ, យញ្ច រត្តិំ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយតិ, យំ ឯតស្មិំ អន្តរេ ភាសតិ លបតិ និទ្ទិសតិ, សព្ពំ តំ តថេវ ហោតិ នោ អញ្ញថា, តស្មា តថាគតោតិ វុច្ចតិ.