១. បឋមវគ្គោ

១. ទុក្ខវិហារសុត្តំ

២៨. (ទ្វេ ធម្មេ អនុក្កដិ) [( ) ស្យាមបោត្ថកេ នត្ថិ] វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទ្វីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ វិហរតិ សវិឃាតំ សឧបាយាសំ សបរិឡាហំ; កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា. កតមេហិ ទ្វីហិ? ឥន្ទ្រិយេសុ អគុត្តទ្វារតាយ [អគុត្តទ្វារោ (អដ្ឋ.)] ច, ភោជនេ អមត្តញ្ញុតាយ [អមត្តញ្ញូ (អដ្ឋ.)] ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខំ វិហរតិ សវិធាតំ សឧបាយាសំ សបរិឡាហំ; កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ទុគ្គតិ បាដិកង្ខា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘ចក្ខុ សោតញ្ច ឃានញ្ច, ជិវ្ហា កាយោ តថា មនោ;

ឯតានិ យស្ស ទ្វារានិ, អគុត្តានិធ [អគុត្តានិ ច (ស្យា.)] ភិក្ខុនោ.

‘‘ភោជនម្ហិ អមត្តញ្ញូ, ឥន្ទ្រិយេសុ អសំវុតោ;

កាយទុក្ខំ ចេតោទុក្ខំ, ទុក្ខំ សោ អធិគច្ឆតិ.

‘‘ឌយ្ហមានេន កាយេន, ឌយ្ហមានេន ចេតសា;

ទិវា វា យទិ វា រត្តិំ, ទុក្ខំ វិហរតិ តាទិសោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បឋមំ.

២. សុខវិហារសុត្តំ

២៩. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទ្វីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សុខំ វិហរតិ អវិឃាតំ អនុបាយាសំ អបរិឡាហំ; កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិ បាដិកង្ខា. កតមេហិ ទ្វីហិ? ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតាយ ច, ភោជនេ មត្តញ្ញុតាយ ច. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សុខំ វិហរតិ អវិឃាតំ អនុបាយាសំ អបរិឡាហំ; កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិ បាដិកង្ខា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘ចក្ខុ សោតញ្ច ឃានញ្ច, ជិវ្ហា កាយោ តថា [អថោ (សី. ស្យា. ក.)] មនោ;

ឯតានិ យស្ស ទ្វារានិ, សុគុត្តានិធ ភិក្ខុនោ.

‘‘ភោជនម្ហិ ច មត្តញ្ញូ, ឥន្ទ្រិយេសុ ច សំវុតោ;

កាយសុខំ ចេតោសុខំ, សុខំ សោ អធិគច្ឆតិ.

‘‘អឌយ្ហមានេន កាយេន, អឌយ្ហមានេន ចេតសា;

ទិវា វា យទិ វា រត្តិំ, សុខំ វិហរតិ តាទិសោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទុតិយំ.

៣. តបនីយសុត្តំ

៣០. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា តបនីយា. កតមេ ទ្វេ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ អកតកល្យាណោ ហោតិ, អកតកុសលោ, អកតភីរុត្តាណោ, កតបាបោ, កតលុទ្ទោ, កតកិព្ពិសោ. សោ ‘អកតំ មេ កល្យាណ’ន្តិបិ តប្បតិ, ‘កតំ មេ បាប’ន្តិបិ តប្បតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ ធម្មា តបនីយា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘កាយទុច្ចរិតំ កត្វា, វចីទុច្ចរិតានិ ច;

មនោទុច្ចរិតំ កត្វា, យញ្ចញ្ញំ ទោសសញ្ហិតំ.

‘‘អកត្វា កុសលំ កម្មំ, កត្វានាកុសលំ ពហុំ;

កាយស្ស ភេទា ទុប្បញ្ញោ, និរយំ សោបបជ្ជតី’’តិ [និរយំ សោ ឧបបជ្ជតីតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)].

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. តតិយំ.

៤. អតបនីយសុត្តំ

៣១. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា អតបនីយា. កតមេ ទ្វេ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ឯកច្ចោ កតកល្យាណោ ហោតិ, កតកុសលោ, កតភីរុត្តាណោ, អកតបាបោ, អកតលុទ្ទោ, អកតកិព្ពិសោ. សោ ‘កតំ មេ កល្យាណ’ន្តិបិ ន តប្បតិ, ‘អកតំ មេ បាប’ន្តិបិ ន តប្បតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ ធម្មា អតបនីយា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘កាយទុច្ចរិតំ ហិត្វា, វចីទុច្ចរិតានិ ច;

មនោទុច្ចរិតំ ហិត្វា, យញ្ចញ្ញំ ទោសសញ្ហិតំ.

‘‘អកត្វាកុសលំ កម្មំ, កត្វាន កុសលំ ពហុំ;

កាយស្ស ភេទា សប្បញ្ញោ, សគ្គំ សោ ឧបបជ្ជតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមសីលសុត្តំ

៣២. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទ្វីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ទ្វីហិ? បាបកេន ច សីលេន, បាបិកាយ ច ទិដ្ឋិយា. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘បាបកេន ច សីលេន, បាបិកាយ ច ទិដ្ឋិយា;

ឯតេហិ ទ្វីហិ ធម្មេហិ, យោ សមន្នាគតោ នរោ;

កាយស្ស ភេទា ទុប្បញ្ញោ, និរយំ សោបបជ្ជតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយសីលសុត្តំ

៣៣. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទ្វីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ. កតមេហិ ទ្វីហិ? ភទ្ទកេន ច សីលេន, ភទ្ទិកាយ ច ទិដ្ឋិយា. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ សគ្គេ’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘ភទ្ទកេន ច សីលេន, ភទ្ទិកាយ ច ទិដ្ឋិយា;

ឯតេហិ ទ្វីហិ ធម្មេហិ, យោ សមន្នាគតោ នរោ;

កាយស្ស ភេទា សប្បញ្ញោ, សគ្គំ សោ ឧបបជ្ជតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អាតាបីសុត្តំ

៣៤. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘អនាតាបី, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនោត្តាបី [អនោត្តប្បី (ពហូសុ) អដ្ឋកថា បស្សិតព្ពា] អភព្ពោ សម្ពោធាយ, អភព្ពោ និព្ពានាយ, អភព្ពោ អនុត្តរស្ស យោគក្ខេមស្ស អធិគមាយ. អាតាបី ច ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឱត្តាបី [ឱត្តប្បី (ពហូសុ)] ភព្ពោ សម្ពោធាយ, ភព្ពោ និព្ពានាយ, ភព្ពោ អនុត្តរស្ស យោគក្ខេមស្ស អធិគមាយា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘អនាតាបី អនោត្តាបី, កុសីតោ ហីនវីរិយោ;

យោ ថីនមិទ្ធពហុលោ, អហិរីកោ អនាទរោ;

អភព្ពោ តាទិសោ ភិក្ខុ, ផុដ្ឋុំ សម្ពោធិមុត្តមំ.

‘‘យោ ច សតិមា និបកោ ឈាយី, អាតាបី ឱត្តាបី ច អប្បមត្តោ;

សំយោជនំ ជាតិជរាយ ឆេត្វា, ឥធេវ សម្ពោធិមនុត្តរំ ផុសេ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. សត្តមំ.

៨. បឋមនកុហនសុត្តំ

៣៥. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘នយិទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ ជនកុហនត្ថំ, ន ជនលបនត្ថំ, ន លាភសក្ការសិលោកានិសំសត្ថំ, ន ‘ឥតិ មំ ជនោ ជានាតូ’តិ. អថ ខោ ឥទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ សំវរត្ថញ្ចេវ បហានត្ថញ្ចា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សំវរត្ថំ បហានត្ថំ, ព្រហ្មចរិយំ អនីតិហំ;

អទេសយិ សោ ភគវា, និព្ពានោគធគាមិនំ.

‘‘ឯស មគ្គោ មហត្តេហិ [មហន្តេហិ (សី. ក.), មហត្ថេហិ (ស្យា.)], អនុយាតោ មហេសិភិ [មហេសិនោ (សី. ក.)];

យេ យេ តំ បដិបជ្ជន្តិ, យថា ពុទ្ធេន ទេសិតំ;

ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ, សត្ថុសាសនការិនោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ទុតិយនកុហនសុត្តំ

៣៦. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘នយិទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ ជនកុហនត្ថំ, ន ជនលបនត្ថំ, ន លាភសក្ការសិលោកានិសំសត្ថំ, ន ‘ឥតិ មំ ជនោ ជានាតូ’តិ. អថ ខោ ឥទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ អភិញ្ញត្ថញ្ចេវ បរិញ្ញត្ថញ្ចា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘អភិញ្ញត្ថំ បរិញ្ញត្ថំ, ព្រហ្មចរិយំ អនីតិហំ;

អទេសយិ សោ ភគវា, និព្ពានោគធគាមិនំ.

‘‘ឯស មគ្គោ មហត្តេហិ, អនុយាតោ មហេសិភិ;

យេ យេ តំ បដិបជ្ជន្តិ, យថា ពុទ្ធេន ទេសិតំ;

ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ, សត្ថុសាសនការិនោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. នវមំ.

១០. សោមនស្សសុត្តំ

៣៧. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទ្វីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សុខសោមនស្សពហុលោ វិហរតិ, យោនិ ចស្ស [យោនិសោ (សី. ស្យា. បី.), យោនិស្ស (ក.)] អារទ្ធា ហោតិ អាសវានំ ខយាយ. កតមេហិ ទ្វីហិ? សំវេជនីយេសុ ឋានេសុ សំវេជនេន, សំវិគ្គស្ស ច យោនិសោ បធានេន. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សុខសោមនស្សពហុលោ វិហរតិ, យោនិ ចស្ស អារទ្ធា ហោតិ អាសវានំ ខយាយា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សំវេជនីយដ្ឋានេសុ [សំវេជនីយេសុ ឋានេសុ (ស្យា. បី.)], សំវិជ្ជេថេវ បណ្ឌិតោ;

អាតាបី និបកោ ភិក្ខុ, បញ្ញាយ សមវេក្ខិយ.

‘‘ឯវំ វិហារី អាតាបី, សន្តវុត្តិ អនុទ្ធតោ;

ចេតោសមថមនុយុត្តោ, ខយំ ទុក្ខស្ស បាបុណេ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទសមំ.

បឋមោ វគ្គោ និដ្ឋិតោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទ្វេ ច ភិក្ខូ តបនីយា, តបនីយា បរត្ថេហិ;

អាតាបី [ទ្វេ បាទា (ក.), ទ្វេ អាតាបី (សី.)] នកុហនា ទ្វេ [ន កុហនា ច (សព្ពត្ថ)], សោមនស្សេន តេ ទសាតិ.