៥៥. ភទ្ទិយវគ្គោ

១. លកុណ្ឌភទ្ទិយត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

២. ‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, សេដ្ឋិបុត្តោ មហទ្ធនោ;

ជង្ឃាវិហារំ វិចរំ, សង្ឃារាមំ អគច្ឆហំ.

៣. ‘‘តទា សោ លោកបជ្ជោតោ, ធម្មំ ទេសេសិ នាយកោ;

មញ្ជុស្សរានំ បវរំ, សាវកំ អភិកិត្តយិ.

៤. ‘‘តំ សុត្វា មុទិតោ ហុត្វា, ការំ កត្វា មហេសិនោ;

វន្ទិត្វា សត្ថុនោ បាទេ, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ.

៥. ‘‘តទា ពុទ្ធោ វិយាកាសិ, សង្ឃមជ្ឈេ វិនាយកោ;

‘អនាគតម្ហិ អទ្ធានេ, លច្ឆសេ តំ មនោរថំ.

៦. ‘‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៧. ‘‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

ភទ្ទិយោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ’.

៨. ‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

៩. ‘‘ទ្វេនវុតេ ឥតោ កប្បេ, ផុស្សោ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ;

ទុរាសទោ ទុប្បសហោ, សព្ពលោកុត្តមោ ជិនោ.

១០. ‘‘ចរណេន ច សម្បន្នោ, ព្រហា ឧជុ បតាបវា;

ហិតេសី សព្ពសត្តានំ [សព្ពបាណីនំ (សី.)], ពហុំ មោចេសិ ពន្ធនា.

១១. ‘‘នន្ទារាមវនេ តស្ស, អហោសិំ ផុស្សកោកិលោ [បុស្សកោកិលោ (សី. ស្យា.)];

គន្ធកុដិសមាសន្នេ, អម្ពរុក្ខេ វសាមហំ.

១២. ‘‘តទា បិណ្ឌាយ គច្ឆន្តំ, ទក្ខិណេយ្យំ ជិនុត្តមំ;

ទិស្វា ចិត្តំ បសាទេត្វា, មញ្ជុនាភិនិកូជហំ [មញ្ជុនាទេន កូជហំ (សី. បី.)].

១៣. ‘‘រាជុយ្យានំ តទា គន្ត្វា, សុបក្កំ កនកត្តចំ;

អម្ពបិណ្ឌំ គហេត្វាន, សម្ពុទ្ធស្សោបនាមយិំ.

១៤. ‘‘តទា មេ ចិត្តមញ្ញាយ, មហាការុណិកោ ជិនោ;

ឧបដ្ឋាកស្ស ហត្ថតោ, បត្តំ បគ្គណ្ហិ នាយកោ.

១៥. ‘‘អទាសិំ ហដ្ឋចិត្តោហំ [តុដ្ឋចិត្តោហំ (សី.)], អម្ពបិណ្ឌំ មហាមុនេ;

បត្តេ បក្ខិប្ប បក្ខេហិ, បញ្ជលិំ [បក្ខេហញ្ជលិំ (សី.)] កត្វាន មញ្ជុនា.

១៦. ‘‘សរេន រជនីយេន, សវនីយេន វគ្គុនា;

វស្សន្តោ ពុទ្ធបូជត្ថំ, នីឡំ [និទ្ទំ (ស្យា. បី.)] គន្ត្វា និបជ្ជហំ.

១៧. ‘‘តទា មុទិតចិត្តំ មំ, ពុទ្ធបេមគតាសយំ;

សកុណគ្ឃិ ឧបាគន្ត្វា, ឃាតយី ទុដ្ឋមានសោ.

១៨. ‘‘តតោ ចុតោហំ តុសិតេ, អនុភោត្វា មហាសុខំ;

មនុស្សយោនិមាគច្ឆិំ, តស្ស កម្មស្ស វាហសា.

១៩. ‘‘ឥមម្ហិ ភទ្ទកេ កប្បេ, ព្រហ្មពន្ធុ មហាយសោ;

កស្សបោ នាម គោត្តេន, ឧប្បជ្ជិ វទតំ វរោ.

២០. ‘‘សាសនំ ជោតយិត្វា សោ, អភិភុយ្យ កុតិត្ថិយេ;

វិនយិត្វាន វេនេយ្យេ, និព្ពុតោ សោ សសាវកោ.

២១. ‘‘និព្ពុតេ តម្ហិ លោកគ្គេ, បសន្នា ជនតា ពហូ;

បូជនត្ថាយ ពុទ្ធស្ស, ថូបំ កុព្ពន្តិ សត្ថុនោ.

២២. ‘‘‘សត្តយោជនិកំ ថូបំ, សត្តរតនភូសិតំ;

ករិស្សាម មហេសិស្ស’, ឥច្ចេវំ មន្តយន្តិ តេ.

២៣. ‘‘កិកិនោ កាសិរាជស្ស, តទា សេនាយ នាយកោ;

ហុត្វាហំ អប្បមាណស្ស, បមាណំ ចេតិយេ វទិំ.

២៤. ‘‘តទា តេ មម វាក្យេន, ចេតិយំ យោជនុគ្គតំ;

អកំសុ នរវីរស្ស, នានារតនភូសិតំ.

២៥. ‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

២៦. ‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតោ សេដ្ឋិកុលេ អហំ;

សាវត្ថិយំ បុរវរេ, ឥទ្ធេ ផីតេ មហទ្ធនេ.

២៧. ‘‘បុរប្បវេសេ សុគតំ, ទិស្វា វិម្ហិតមានសោ;

បព្ពជិត្វាន ន ចិរំ, អរហត្តមបាបុណិំ.

២៨. ‘‘ចេតិយស្ស បមាណំ យំ, អករិំ តេន កម្មុនា;

លកុណ្ឌកសរីរោហំ, ជាតោ បរិភវារហោ.

២៩. ‘‘សរេន មធុរេនាហំ, បូជិត្វា ឥសិសត្តមំ;

មញ្ជុស្សរានំ ភិក្ខូនំ, អគ្គត្តមនុបាបុណិំ.

៣០. ‘‘ផលទានេន ពុទ្ធស្ស, គុណានុស្សរណេន ច;

សាមញ្ញផលសម្បន្នោ, វិហរាមិ អនាសវោ.

៣១. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

៣២. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សន្តិកេ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៣៣. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា លកុណ្ឌភទ្ទិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

លកុណ្ឌភទ្ទិយត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. កង្ខារេវតត្ថេរអបទានំ

៣៤. ‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

៣៥. ‘‘សីហហនុ ព្រហ្មគិរោ, ហំសទុន្ទុភិនិស្សនោ [ហំសទុន្ទុភិនិស្សរោ (សី.) … និស្សវនោ (បី.) … សាវនោ (ស្យា.)];

នាគវិក្កន្តគមនោ, ចន្ទសូរាទិកប្បភោ.

៣៦. ‘‘មហាមតី មហាវីរោ, មហាឈាយី មហាពលោ [មហាគតិ (ស្យា.), មហាហិតោ (បី.)];

មហាការុណិកោ នាថោ, មហាតមបនូទនោ [មហាតមវិធំសនោ (ស្យា.), មហាតមនិសូទនោ (បី.)].

៣៧. ‘‘ស កទាចិ តិលោកគ្គោ, វេនេយ្យំ វិនយំ ពហុំ [វេនេយ្យេ វិនិយំ ពហូ (សី.)];

ធម្មំ ទេសេសិ សម្ពុទ្ធោ, សត្តាសយវិទូ មុនិ.

៣៨. ‘‘ឈាយិំ ឈានរតំ វីរំ, ឧបសន្តំ អនាវិលំ;

វណ្ណយន្តោ បរិសតិំ, តោសេសិ [តោសេតិ (ស្យា. បី. ក.)] ជនតំ ជិនោ.

៣៩. ‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, ព្រាហ្មណោ វេទបារគូ;

ធម្មំ សុត្វាន មុទិតោ, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ.

៤០. ‘‘តទា ជិនោ វិយាកាសិ, សង្ឃមជ្ឈេ វិនាយកោ;

‘មុទិតោ ហោហិ ត្វំ ព្រហ្មេ, លច្ឆសេ តំ មនោរថំ.

៤១. ‘‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៤២. ‘‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

រេវតោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ’.

៤៣. ‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

៤៤. ‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតោហំ កោលិយេ បុរេ;

ខត្តិយេ កុលសម្បន្នេ, ឥទ្ធេ ផីតេ មហទ្ធនេ.

៤៥. ‘‘យទា កបិលវត្ថុស្មិំ, ពុទ្ធោ ធម្មមទេសយិ;

តទា បសន្នោ សុគតេ, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

៤៦. ‘‘កង្ខា មេ ពហុលា អាសិ, កប្បាកប្បេ តហិំ តហិំ;

សព្ពំ តំ វិនយី ពុទ្ធោ, ទេសេត្វា ធម្មមុត្តមំ.

៤៧. ‘‘តតោហំ តិណ្ណសំសារោ, សទា ឈានសុខេ រតោ;

វិហរាមិ តទា ពុទ្ធោ, មំ ទិស្វា ឯតទព្រវិ.

៤៨. ‘‘‘យា កាចិ កង្ខា ឥធ វា ហុរំ វា, សកវេទិយា វា បរវេទិយា វា;

យេ ឈាយិនោ តា បជហន្តិ សព្ពា, អាតាបិនោ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តា’.

៤៩. ‘‘សតសហស្សេ កតំ កម្មំ, ផលំ ទស្សេសិ មេ ឥធ;

សុមុត្តោ សរវេគោវ កិលេសេ ឈាបយិំ មម.

៥០. ‘‘តតោ ឈានរតំ ទិស្វា, ពុទ្ធោ លោកន្តគូ មុនិ;

ឈាយីនំ ភិក្ខូនំ អគ្គោ, បញ្ញាបេតិ មហាមតិ.

៥១. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

៥២. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៥៣. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា កង្ខារេវតោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

កង្ខារេវតត្ថេរស្សាបទានំ ទុតិយំ.

៣. សីវលិត្ថេរអបទានំ

៥៤. ‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

៥៥. ‘‘សីលំ តស្ស អសង្ខេយ្យំ, សមាធិ វជិរូបមោ;

អសង្ខេយ្យំ ញាណវរំ, វិមុត្តិ ច អនោបមា.

៥៦. ‘‘មនុជាមរនាគានំ, ព្រហ្មានញ្ច សមាគមេ;

សមណព្រាហ្មណាកិណ្ណេ, ធម្មំ ទេសេសិ នាយកោ.

៥៧. ‘‘សសាវកំ មហាលាភិំ, បុញ្ញវន្តំ ជុតិន្ធរំ;

ឋបេសិ ឯតទគ្គម្ហិ, បរិសាសុ វិសារទោ.

៥៨. ‘‘តទាហំ ខត្តិយោ អាសិំ, នគរេ ហំសសវ្ហយេ;

សុត្វា ជិនស្ស តំ វាក្យំ, សាវកស្ស គុណំ ពហុំ.

៥៩. ‘‘និមន្តយិត្វា សត្តាហំ, ភោជយិត្វា សសាវកំ;

មហាទានំ ទទិត្វាន, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ.

៦០. ‘‘តទា មំ វិនតំ បាទេ, ទិស្វាន បុរិសាសភោ;

សរេន មហតា វីរោ [សុស្សរេន មហាវីរោ (សី. បី.)], ឥទំ វចនមព្រវិ.

៦១. ‘‘‘តតោ ជិនស្ស វចនំ, សោតុកាមា មហាជនា;

ទេវទានវគន្ធព្ពា, ព្រហ្មានោ ច មហិទ្ធិកា’.

៦២. ‘‘សមណព្រាហ្មណា ចេវ, នមស្សិំសុ កតញ្ជលី;

‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម.

៦៣. ‘‘‘ខត្តិយេន មហាទានំ, ទិន្នំ សត្តាហិកម្បិ វោ [សត្តហិកំ មិ វោ (សី.), សត្តហិកាធិកំ (ស្យា.), សត្តហិកំ វិភោ (បី.)];

សោតុកាមា ផលំ តស្ស, ព្យាករោហិ មហាមុនេ’.

៦៤. ‘‘តតោ អវោច ភគវា, ‘សុណាថ មម ភាសិតំ;

អប្បមេយ្យម្ហិ ពុទ្ធម្ហិ, សសង្ឃម្ហិ បតិដ្ឋិតា [សំឃម្ហិ សុប្បតិដ្ឋិតា (សី. បី.)].

៦៥. ‘‘‘ទក្ខិណា តាយ [ទក្ខិណាទាយ (ស្យា. បី.)] កោ វត្តា, អប្បមេយ្យផលា ហិ សា;

អបិ ចេ ស មហាភោគោ, ឋានំ បត្ថេតិ ឧត្តមំ.

៦៦. ‘‘‘លាភី វិបុលលាភានំ, យថា ភិក្ខុ សុទស្សនោ;

តថាហម្បិ ភវេយ្យន្តិ, លច្ឆសេ តំ អនាគតេ.

៦៧. ‘‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៦៨. ‘‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

សីវលិ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ’.

៦៩. ‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសូបគោ អហំ.

៧០. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, វិបស្សី លោកនាយកោ;

ឧប្បជ្ជិ ចារុទស្សនោ, សព្ពធម្មវិបស្សកោ.

៧១. ‘‘តទាហំ ពន្ធុមតិយំ, កុលស្សញ្ញតរស្ស ច;

ទយិតោ បស្សិតោ ចេវ, អាសិំ កម្មន្តវាវដោ [កម្មន្តព្យាវដោ (សី. ស្យា. ក.)].

៧២. ‘‘តទា អញ្ញតរោ បូគោ, វិបស្សិស្ស មហេសិនោ;