៥៤. កច្ចាយនវគ្គោ

១. មហាកច្ចាយនត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, អនេជោ អជិតំ ជយោ;

សតសហស្សេ កប្បានំ, ឥតោ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

២. ‘‘វីរោ កមលបត្តក្ខោ, សសង្កវិមលាននោ;

កនកាចលសង្កាសោ [កញ្ចនតចសង្កាសោ (ស្យា.)], រវិទិត្តិសមប្បភោ.

៣. ‘‘សត្តនេត្តមនោហារី, វរលក្ខណភូសិតោ;

សព្ពវាក្យបថាតីតោ, មនុជាមរសក្កតោ.

៤. ‘‘សម្ពុទ្ធោ ពោធយំ សត្តេ, វាគីសោ មធុរស្សរោ;

ករុណានិពន្ធសន្តានោ, បរិសាសុ វិសារទោ.

៥. ‘‘ទេសេតិ មធុរំ ធម្មំ, ចតុសច្ចូបសំហិតំ;

និមុគ្គេ មោហបង្កម្ហិ, សមុទ្ធរតិ បាណិនេ.

៦. ‘‘តទា ឯកចរោ ហុត្វា, តាបសោ ហិមវាលយោ;

នភសា មានុសំ លោកំ, គច្ឆន្តោ ជិនមទ្ទសំ.

៧. ‘‘ឧបេច្ច សន្តិកំ តស្ស, អស្សោសិំ ធម្មទេសនំ;

វណ្ណយន្តស្ស វីរស្ស, សាវកស្ស មហាគុណំ.

៨. ‘‘សង្ខិត្តេន មយា វុត្តំ, វិត្ថារេន បកាសយំ;

បរិសំ មញ្ច តោសេតិ, យថា កច្ចាយនោ អយំ.

៩. ‘‘‘នាហំ ឯវមិធេកច្ចំ [ឯវំវិធំ កញ្ចិ (សី. បី.)], អញ្ញំ បស្សាមិ សាវកំ;

តស្មាតទគ្គេ [តស្មេតទគ្គេ (សី.)] ឯសគ្គោ, ឯវំ ធារេថ ភិក្ខវោ’.

១០. ‘‘តទាហំ វិម្ហិតោ ហុត្វា, សុត្វា វាក្យំ មនោរមំ;

ហិមវន្តំ គមិត្វាន, អាហិត្វា [អាហត្វា (សី. បី.)] បុប្ផសញ្ចយំ.

១១. ‘‘បូជេត្វា លោកសរណំ, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ;

តទា មមាសយំ ញត្វា, ព្យាកាសិ ស រណញ្ជហោ.

១២. ‘‘‘បស្សថេតំ ឥសិវរំ, និទ្ធន្តកនកត្តចំ;

ឧទ្ធគ្គលោមំ បីណំសំ, អចលំ បញ្ជលិំ ឋិតំ.

១៣. ‘‘‘ហាសំ សុបុណ្ណនយនំ, ពុទ្ធវណ្ណគតាសយំ;

ធម្មជំ ឧគ្គហទយំ [ធម្មំវ វិគ្គហវរំ (សី.), ធម្មបដិគ្គហវរំ (បី.)], អមតាសិត្តសន្និភំ’.

១៤. ‘‘កច្ចានស្ស គុណំ សុត្វា, តំ ឋានំ បត្ថយំ ឋិតោ;

អនាគតម្ហិ អទ្ធានេ, គោតមស្ស មហាមុនេ.

១៥. ‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

កច្ចានោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ.

១៦. ‘‘ពហុស្សុតោ មហាញាណី, អធិប្បាយវិទូ មុនេ;

បាបុណិស្សតិ តំ ឋានំ, យថាយំ ព្យាកតោ មយា.

១៧. ‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

១៨. ‘‘ទុវេ ភវេ សំសរាមិ, ទេវត្តេ អថ មានុសេ;

អញ្ញំ គតិំ ន គច្ឆាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

១៩. ‘‘ទុវេ កុលេ បជាយាមិ, ខត្តិយេ អថ ព្រាហ្មណេ;

នីចេ កុលេ ន ជាយាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

២០. ‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតោ ឧជ្ជេនិយំ បុរេ [ជាតោ, ឧជ្ជេនិយំ បុរេ រមេ (ស្យា.)];

បជ្ជោតស្ស ច ចណ្ឌស្ស, បុរោហិតទិជាធិនោ [បុរោហិតទិជាតិនោ (សី. បី.)].

២១. ‘‘បុត្តោ តិរិដិវច្ឆស្ស [តិរិដវច្ឆស្ស (សី.), តិបិតិវច្ឆស្ស (ស្យា.)], និបុណោ វេទបារគូ;

មាតា ច ចន្ទិមា នាម, កច្ចានោហំ វរត្តចោ.

២២. ‘‘វីមំសនត្ថំ ពុទ្ធស្ស, ភូមិបាលេន បេសិតោ;

ទិស្វា មោក្ខបុរទ្វារំ, នាយកំ គុណសញ្ចយំ.

២៣. ‘‘សុត្វា ច វិមលំ វាក្យំ, គតិបង្កវិសោសនំ;

បាបុណិំ អមតំ សន្តំ, សេសេហិ សហ សត្តហិ.

២៤. ‘‘អធិប្បាយវិទូ ជាតោ, សុគតស្ស មហាមតេ;

ឋបិតោ ឯតទគ្គេ ច, សុសមិទ្ធមនោរថោ.

២៥. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

២៦. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, មម ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ;

‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, មម ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ; តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

២៧. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

មហាកច្ចាយនត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. វក្កលិត្ថេរអបទានំ

២៨. ‘‘ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ;

អនោមនាមោ អមិតោ, នាមេន បទុមុត្តរោ.

២៩. ‘‘បទុមាការវទនោ, បទុមាមលសុច្ឆវី;

លោកេនានុបលិត្តោវ តោយេន បទុមំ យថា.

៣០. ‘‘វីរោ បទុមបត្តក្ខោ, កន្តោ ច បទុមំ យថា;

បទុមុត្តរគន្ធោវ, តស្មា សោ បទុមុត្តរោ.

៣១. ‘‘លោកជេដ្ឋោ ច និម្មានោ, អន្ធានំ នយនូបមោ;

សន្តវេសោ គុណនិធិ, ករុណាមតិសាគរោ.

៣២. ‘‘ស កទាចិ មហាវីរោ, ព្រហ្មាសុរសុរច្ចិតោ;

សទេវមនុជាកិណ្ណេ, ជនមជ្ឈេ ជិនុត្តមោ [ជនុត្តមោ (ស្យា. បី.), អនុត្តមោ (ក.) វង្គីសត្ថេរាបទានេបិ].

៣៣. ‘‘វទនេន សុគន្ធេន, មធុរេន រុតេន ច;

រញ្ជយំ បរិសំ សព្ពំ, សន្ថវី សាវកំ សកំ.

៣៤. ‘‘សទ្ធាធិមុត្តោ សុមតិ, មម ទស្សនលាលសោ [ទស្សនសាលយោ (ស្យា.)];

នត្ថិ ឯតាទិសោ អញ្ញោ, យថាយំ ភិក្ខុ វក្កលិ.

៣៥. ‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, នគរេ ព្រាហ្មណត្រជោ;

ហុត្វា សុត្វា ច តំ វាក្យំ, តំ ឋានមភិរោចយិំ.

៣៦. ‘‘សសាវកំ តំ វិមលំ, និមន្តេត្វា តថាគតំ;

សត្តាហំ ភោជយិត្វាន, ទុស្សេហច្ឆាទយិំ តទា.

៣៧. ‘‘និបច្ច សិរសា តស្ស, អនន្តគុណសាគរេ;

និមុគ្គោ បីតិសម្បុណ្ណោ, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

៣៨. ‘‘‘យោ សោ តយា សន្ថវិតោ, ឥតោ សត្តមកេ មុនិ [ឥធ សទ្ធាធិមុត្តោ ឥសិ (ស្យា.), ឥតោ សត្តមកេហនិ (សី. បី.)];

ភិក្ខុ សទ្ធាវតំ អគ្គោ, តាទិសោ ហោមហំ មុនេ’.

៣៩. ‘‘ឯវំ វុត្តេ មហាវីរោ, អនាវរណទស្សនោ;

ឥមំ វាក្យំ ឧទីរេសិ, បរិសាយ មហាមុនិ.

៤០. ‘‘‘បស្សថេតំ មាណវកំ, បីតមដ្ឋនិវាសនំ;

ហេមយញ្ញោបចិតង្គំ [ហេមយញ្ញោបវីតង្គំ (សី.)], ជននេត្តមនោហរំ.

៤១. ‘‘‘ឯសោ អនាគតទ្ធានេ, គោតមស្ស មហេសិនោ;

អគ្គោ សទ្ធាធិមុត្តានំ, សាវកោយំ ភវិស្សតិ.

៤២. ‘‘‘ទេវភូតោ មនុស្សោ វា, សព្ពសន្តាបវជ្ជិតោ;

សព្ពភោគបរិព្យូឡ្ហោ, សុខិតោ សំសរិស្សតិ.

៤៣. ‘‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៤៤. ‘‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

វក្កលិ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ’.

៤៥. ‘‘តេន កម្មវិសេសេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

៤៦. ‘‘សព្ពត្ថ សុខិតោ ហុត្វា, សំសរន្តោ ភវាភវេ;

សាវត្ថិយំ បុរេ ជាតោ, កុលេ អញ្ញតរេ អហំ.

៤៧. ‘‘នោនីតសុខុមាលំ មំ, ជាតបល្លវកោមលំ;

មន្ទំ ឧត្តានសយនំ, បិសាចភយតជ្ជិតា.

៤៨. ‘‘បាទមូលេ មហេសិស្ស, សាយេសុំ ទីនមានសា;

ឥមំ ទទាម តេ នាថ, សរណំ ហោហិ នាយក.

៤៩. ‘‘តទា បដិគ្គហិ សោ មំ, ភីតានំ សរណោ មុនិ;

ជាលិនា ចក្កង្កិតេន [សង្កលង្កេន (សី.)], មុទុកោមលបាណិនា.

៥០. ‘‘តទា បភុតិ តេនាហំ, អរក្ខេយ្យេន រក្ខិតោ;

សព្ពវេរវិនិមុត្តោ [សព្ពព្យាធិវិនិមុត្តោ (ស្យា.), សព្ពូបធិវិនិមុត្តោ (បី.)], សុខេន បរិវុទ្ធិតោ.

៥១. ‘‘សុគតេន វិនា ភូតោ, ឧក្កណ្ឋាមិ មុហុត្តកំ;

ជាតិយា សត្តវស្សោហំ, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

៥២. ‘‘សព្ពបារមិសម្ភូតំ, នីលក្ខិនយនំ [លង្កិនីលយនំ (សី.)] វរំ;

រូបំ សព្ពសុភាកិណ្ណំ, អតិត្តោ វិហរាមហំ [វិហយាមហំ (សី. បី.)].

៥៣. ‘‘ពុទ្ធរូបរតិំ [ពុទ្ធោ រូបរតិំ (សី.)] ញត្វា, តទា ឱវទិ មំ ជិនោ;

‘អលំ វក្កលិ កិំ រូបេ, រមសេ ពាលនន្ទិតេ.

៥៤. ‘‘‘យោ ហិ បស្សតិ សទ្ធម្មំ, សោ មំ បស្សតិ បណ្ឌិតោ;

អបស្សមានោ សទ្ធម្មំ, មំ បស្សម្បិ ន បស្សតិ.

៥៥. ‘‘‘អនន្តាទីនវោ កាយោ, វិសរុក្ខសមូបមោ;

អាវាសោ សព្ពរោគានំ, បុញ្ជោ ទុក្ខស្ស កេវលោ.

៥៦. ‘‘‘និព្ពិន្ទិយ តតោ រូបេ, ខន្ធានំ ឧទយព្ពយំ;

បស្ស ឧបក្កិលេសានំ, សុខេនន្តំ គមិស្សតិ’.

៥៧. ‘‘ឯវំ តេនានុសិដ្ឋោហំ, នាយកេន ហិតេសិនា;

គិជ្ឈកូដំ សមារុយ្ហ, ឈាយាមិ គិរិកន្ទរេ.

៥៨. ‘‘ឋិតោ បព្ពតបាទម្ហិ, អស្សាសយិ [មមាហសោ (សី.)] មហាមុនិ;

វក្កលីតិ ជិនោ វាចំ, តំ សុត្វា មុទិតោ អហំ.

៥៩. ‘‘បក្ខន្ទិំ សេលបព្ភារេ, អនេកសតបោរិសេ;

តទា ពុទ្ធានុភាវេន, សុខេនេវ មហិំ គតោ.

៦០. ‘‘បុនោបិ [បុនាបិ (ស្យា.), មុនិ មំ (ក.)] ធម្មំ ទេសេតិ, ខន្ធានំ ឧទយព្ពយំ;

តមហំ ធម្មមញ្ញាយ, អរហត្តមបាបុណិំ.

៦១. ‘‘សុមហាបរិសមជ្ឈេ, តទា មំ ចរណន្តគោ;

អគ្គំ សទ្ធាធិមុត្តានំ, បញ្ញបេសិ មហាមតិ.

៦២. ‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

៦៣. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… វិហរាមិ អនាសវោ.

៦៤. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៦៥. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា វក្កលិត្ថេរោ ឥមា គាថាយោ

អភាសិត្ថាតិ.

វក្កលិត្ថេរស្សាបទានំ ទុតិយំ.

៣. មហាកប្បិនត្ថេរអបទានំ

៦៦. ‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

ឧទិតោ អជដាកាសេ [ជគទាកាសេ (សី.), ជលទាកាសេ (បី.)], រវីវ សរទម្ពរេ.

៦៧. ‘‘វចនាភាយ ពោធេតិ, វេនេយ្យបទុមានិ សោ;

កិលេសបង្កំ សោសេតិ, មតិរំសីហិ នាយកោ.

៦៨. ‘‘តិត្ថិយានំ យសេ [យសោ (សី. បី.)] ហន្តិ, ខជ្ជោតាភា យថា រវិ;

សច្ចត្ថាភំ បកាសេតិ, រតនំវ ទិវាករោ.

៦៩. ‘‘គុណានំ អាយតិភូតោ, រតនានំវ សាគរោ;

បជ្ជុន្នោរិវ ភូតានិ, ធម្មមេឃេន វស្សតិ.

៧០. ‘‘អក្ខទស្សោ តទា អាសិំ, នគរេ ហំសសវ្ហយេ;

ឧបេច្ច ធម្មមស្សោសិំ, ជលជុត្តមនាមិនោ.

៧១. ‘‘ឱវាទកស្ស ភិក្ខូនំ, សាវកស្ស កតាវិនោ;

គុណំ បកាសយន្តស្ស, តប្បយន្តស្ស [តោសយន្តស្ស (សី.), ហាសយន្តស្ស (ស្យា.), វាសយន្តស្ស (បី.)] មេ មនំ.

៧២. ‘‘សុត្វា បតីតោ សុមនោ, និមន្តេត្វា តថាគតំ;