៤២. ភទ្ទាលិវគ្គោ

១. ភទ្ទាលិត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘សុមេធោ នាម សម្ពុទ្ធោ, អគ្គោ ការុណិកោ មុនិ;

វិវេកកាមោ លោកគ្គោ, ហិមវន្តមុបាគមិ.

២. ‘‘អជ្ឈោគាហេត្វា ហិមវំ, សុមេធោ លោកនាយកោ;

បល្លង្កំ អាភុជិត្វាន, និសីទិ បុរិសុត្តមោ.

៣. ‘‘សមាធិំ សោ សមាបន្នោ, សុមេធោ លោកនាយកោ;

សត្តរត្តិន្ទិវំ ពុទ្ធោ, និសីទិ បុរិសុត្តមោ.

៤. ‘‘ខារិភារំ [ខារិកាជំ (សី.)] គហេត្វាន, វនមជ្ឈោគហិំ អហំ;

តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវំ.

៥. ‘‘សម្មជ្ជនិំ គហេត្វាន, សម្មជ្ជិត្វាន អស្សមំ;

ចតុទណ្ឌេ ឋបេត្វាន, អកាសិំ មណ្ឌបំ តទា.

៦. ‘‘សាលបុប្ផំ អាហរិត្វា, មណ្ឌបំ ឆាទយិំ អហំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, អភិវន្ទិំ តថាគតំ.

៧. ‘‘យំ វទន្តិ សុមេធោតិ, ភូរិបញ្ញំ សុមេធសំ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ.

៨. ‘‘‘ពុទ្ធស្ស គិរមញ្ញាយ, សព្ពេ ទេវា សមាគមុំ;

អសំសយំ ពុទ្ធសេដ្ឋោ, ធម្មំ ទេសេតិ ចក្ខុមា.

៩. ‘‘‘សុមេធោ នាម សម្ពុទ្ធោ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

ទេវសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ.

១០. ‘‘‘យោ មេ សត្តាហំ មណ្ឌបំ, ធារយី សាលឆាទិតំ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

១១. ‘‘‘ទេវភូតោ មនុស្សោ វា, ហេមវណ្ណោ ភវិស្សតិ;

បហូតភោគោ ហុត្វាន, កាមភោគី ភវិស្សតិ.

១២. ‘‘‘សដ្ឋិ នាគសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

សុវណ្ណកច្ឆា មាតង្គា, ហេមកប្បនវាសសា.

១៣. ‘‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេហិ, តោមរង្កុសបាណិភិ;

សាយំ បាតោ [សាយបាតោ (បី.)] ឧបដ្ឋានំ, អាគមិស្សន្តិមំ នរំ;

តេហិ នាគេហិ បរិវុតោ, រមិស្សតិ អយំ នរោ.

១៤. ‘‘‘សដ្ឋិ អស្សសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

អាជានីយាវ ជាតិយា, សិន្ធវា សីឃវាហិនោ.

១៥. ‘‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេហិ, ឥល្លិយាចាបធារិភិ;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

១៦. ‘‘‘សដ្ឋិ រថសហស្សានិ, សព្ពាលង្ការភូសិតា;

ទីបា អថោបិ វេយគ្ឃា, សន្នទ្ធា ឧស្សិតទ្ធជា.

១៧. ‘‘‘អារូឡ្ហា គាមណីយេហិ, ចាបហត្ថេហិ វម្មិភិ;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

១៨. ‘‘‘សដ្ឋិ គាមសហស្សានិ, បរិបុណ្ណានិ សព្ពសោ;

បហូតធនធញ្ញានិ, សុសមិទ្ធានិ សព្ពសោ;

សទា បាតុភវិស្សន្តិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

១៩. ‘‘‘ហត្ថី អស្សា រថា បត្តី, សេនា ច ចតុរង្គិនី;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

២០. ‘‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ;

សហស្សក្ខត្តុំ រាជា ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ.

២១. ‘‘‘សតានំ តីណិក្ខត្តុញ្ច, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ.

២២. ‘‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

២៣. ‘‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរិស្សតិនាសវោ’.

២៤. ‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ;

ឯត្ថន្តរមុបាទាយ, គវេសិំ អមតំ បទំ.

២៥. ‘‘លាភា មយ្ហំ សុលទ្ធំ មេ, យមហញ្ញាសិ សាសនំ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

២៦. ‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;

តវ ញាណំ បកិត្តេត្វា, បត្តោម្ហិ អចលំ បទំ.

២៧. ‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;

សព្ពត្ថ សុខិតោ ហោមិ, ផលំ មេ ញាណកិត្តនេ.

២៨. ‘‘ឥទំ បច្ឆិមកំ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

២៩. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

៣០. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, មម ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៣១. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ភទ្ទាលិត្ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ភទ្ទាលិត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. ឯកឆត្តិយត្ថេរអបទានំ

៣២. ‘‘ចន្ទភាគានទីតីរេ, អស្សមោ សុកតោ មម;

សុសុទ្ធបុលិនាកិណ្ណោ, បន្នសាលា សុមាបិតា.

៣៣. ‘‘ឧត្តានកូលា នទិកា, សុបតិត្ថា មនោរមា;

មច្ឆកច្ឆបសម្បន្នា [… សញ្ឆន្នា (ក.)], សុសុមារនិសេវិតា.

៣៤. ‘‘អច្ឆា ទីបី ច មយូរា, ករវីកា ច សាឡិកា;

កូជន្តិ សព្ពទា ឯតេ, សោភយន្តា មមស្សមំ.

៣៥. ‘‘កោកិលា មញ្ជុភាណី ច, ហំសា ច មធុរស្សរា;

អភិកូជន្តិ តេ តត្ថ, សោភយន្តា មមស្សមំ.

៣៦. ‘‘សីហា ព្យគ្ឃា វរាហា ច, អច្ឆ [វក (សី. បី.), ពកា (ស្យា.), វកា (ក.)] កោកតរច្ឆកា;

គិរិទុគ្គម្ហិ នាទេន្តិ, សោភយន្តា មមស្សមំ.

៣៧. ‘‘ឯណីមិគា ច សរភា, ភេរណ្ឌា សូករា ពហូ;

គិរិទុគ្គម្ហិ នាទេន្តិ, សោភយន្តា មមស្សមំ.

៣៨. ‘‘ឧទ្ទាលកា ចម្បកា ច, បាដលី សិន្ទុវារកា;

អតិមុត្តា អសោកា ច, សោភយន្តិ មមស្សមំ [បុប្ផន្តិ មម អស្សមេ (សី. បី.)].

៣៩. ‘‘អង្កោលា យូថិកា ចេវ, សត្តលី ពិម្ពិជាលិកា;

កណិការា ច បុប្ផន្តិ, សោភយន្តា មមស្សមំ [កណិកាកណិការា ច, បុប្ផន្តិ មម អស្សមេ (សី. ស្យា. បី.)].

៤០. ‘‘នាគា សាលា ច សឡលា, បុណ្ឌរីកេត្ថ បុប្ផិតា;

ទិព្ពគន្ធំ សម្បវន្តា, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៤១. ‘‘អជ្ជុនា អសនា ចេត្ថ, មហានាមា ច បុប្ផិតា;

សាលា ច កង្គុបុប្ផា ច, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៤២. ‘‘អម្ពា ជម្ពូ ច តិលកា, និម្ពា ច សាលកល្យាណី;

ទិព្ពគន្ធំ សម្បវន្តា, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៤៣. ‘‘អសោកា ច កបិដ្ឋា ច, គិរិមាលេត្ថ [ភគិនិមាលេត្ថ (សី. បី.), ភគិនិមាលា ច (ស្យា.)] បុប្ផិតា;

ទិព្ពគន្ធំ សម្បវន្តា, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៤៤. ‘‘កទម្ពា កទលី ចេវ, ឥសិមុគ្គា ច រោបិតា;

ធុវំ ផលានិ ធារេន្តិ, សោភយន្តា មមស្សមំ.

៤៥. ‘‘ហរីតកា អាមលកា, អម្ពជម្ពុវិភីតកា;

កោលា ភល្លាតកា ពិល្លា, ផលិនោ មម អស្សមេ.

៤៦. ‘‘អវិទូរេ បោក្ខរណី, សុបតិត្ថា មនោរមា;

មន្ទាលកេហិ សញ្ឆន្នា, បទុមុប្បលកេហិ ច.

៤៧. ‘‘គព្ភំ គណ្ហន្តិ បទុមា, អញ្ញេ បុប្ផន្តិ កេសរី;

ឱបត្តកណ្ណិកា ចេវ, បុប្ផន្តិ មម អស្សមេ.

៤៨. ‘‘បាឋីនា បាវុសា មច្ឆា, ពលជា មុញ្ជរោហិតា;

អច្ឆោទកម្ហិ វិចរំ, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៤៩. ‘‘នយិតា អម្ពគន្ធី ច, អនុកូលេ ច កេតកា;

ទិព្ពគន្ធំ សម្បវន្តា, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៥០. ‘‘មធុ ភិសម្ហា សវតិ, ខីរសប្បិ មុឡាលិភិ;

ទិព្ពគន្ធំ សម្បវន្តា, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៥១. ‘‘បុលិនា សោភនា តត្ថ, អាកិណ្ណា ជលសេវិតា;

ឱបុប្ផា បុប្ផិតា សេន្តិ, សោភយន្តា មមស្សមំ.

៥២. ‘‘ជដាភារេន ភរិតា, អជិនុត្តរវាសនា;

វាកចីរធរា សព្ពេ, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៥៣. ‘‘យុគមត្តមបេក្ខន្តា, និបកា សន្តវុត្តិនោ;

កាមភោគេ អនបេក្ខា, វសន្តិ មម អស្សមេ.

៥៤. ‘‘បរូឡ្ហកច្ឆនខលោមា, បង្កទន្តា រជស្សិរា;

រជោជល្លធរា សព្ពេ, វសន្តិ មម អស្សមេ.

៥៥. ‘‘អភិញ្ញាបារមិប្បត្តា, អន្តលិក្ខចរា ច តេ;

ឧគ្គច្ឆន្តា នភំ ឯតេ, សោភយន្តិ មមស្សមំ.

៥៦. ‘‘តេហិ សិស្សេហិ បរិវុតោ, វសាមិ វិបិនេ តទា;

រត្តិន្ទិវំ ន ជានាមិ, សទា ឈានសមប្បិតោ.

៥៧. ‘‘ភគវា តម្ហិ សមយេ, អត្ថទស្សី មហាមុនិ;

តមន្ធការំ នាសេន្តោ, ឧប្បជ្ជិ លោកនាយកោ.

៥៨. ‘‘អថ អញ្ញតរោ សិស្សោ, អាគច្ឆិ មម សន្តិកំ;

មន្តេ អជ្ឈេតុកាមោ សោ, ឆឡង្គំ នាម លក្ខណំ.

៥៩. ‘‘ពុទ្ធោ លោកេ សមុប្បន្នោ, អត្ថទស្សី មហាមុនិ;

ចតុសច្ចំ បកាសេន្តោ, ទេសេតិ អមតំ បទំ.

៦០. ‘‘តុដ្ឋហដ្ឋោ បមុទិតោ, ធម្មន្តរគតាសយោ;

អស្សមា អភិនិក្ខម្ម, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

៦១. ‘‘‘ពុទ្ធោ លោកេ សមុប្បន្នោ, ទ្វត្តិំសវរលក្ខណោ;

ឯថ សព្ពេ គមិស្សាម, សម្មាសម្ពុទ្ធសន្តិកំ’.

៦២. ‘‘ឱវាទបដិករា តេ, សធម្មេ បារមិំ គតា;

សាធូតិ សម្បដិច្ឆិំសុ, ឧត្តមត្ថគវេសកា.

៦៣. ‘‘ជដាភារភរិតា តេ [ជដាភារេន ភរិតា (ក.)], អជិនុត្តរវាសនា;

ឧត្តមត្ថំ គវេសន្តា, និក្ខមិំសុ វនា តទា.

៦៤. ‘‘ភគវា តម្ហិ សមយេ, អត្ថទស្សី មហាយសោ;

ចតុសច្ចំ បកាសេន្តោ, ទេសេតិ អមតំ បទំ.

៦៥. ‘‘សេតច្ឆត្តំ គហេត្វាន, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស ធារយិំ;

ឯកាហំ ធារយិត្វាន, ពុទ្ធសេដ្ឋំ អវន្ទហំ.

៦៦. ‘‘អត្ថទស្សី តុ ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ.

៦៧. ‘‘‘យោ មេ ឆត្តំ អធារេសិ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

៦៨. ‘‘‘ឥមស្ស ជាយមានស្ស, ទេវត្តេ អថ មានុសេ;

ធារេស្សតិ សទា ឆត្តំ, ឆត្តទានស្សិទំ ផលំ.

៦៩. ‘‘‘សត្តសត្តតិកប្បានិ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ;

សហស្សក្ខត្តុំ រាជា ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ.

៧០. ‘‘‘សត្តសត្តតិក្ខត្តុញ្ច, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ.

៧១. ‘‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, គោតមោ សក្យបុង្គវោ;

តមន្ធការំ នាសេន្តោ, ឧប្បជ្ជិស្សតិ ចក្ខុមា.

៧២. ‘‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;