៤០. បិលិន្ទវច្ឆវគ្គោ

១. បិលិន្ទវច្ឆត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘នគរេ ហំសវតិយា, អាសិំ ទោវារិកោ អហំ;

អក្ខោភំ អមិតំ ភោគំ, ឃរេ សន្និចិតំ មម.

២. ‘‘រហោគតោ និសីទិត្វា, បហំសិត្វាន មានសំ [សម្បហំសិត្វ មានសំ (សី.)];

និសជ្ជ បាសាទវរេ, ឯវំ ចិន្តេសហំ តទា.

(ចិន្តនាការោ)

៣. ‘‘‘ពហូ មេធិគតា ភោគា, ផីតំ អន្តេបុរំ មម;

រាជាបិ [រាជិសិ (ក.)] សន្និមន្តេសិ, អានន្ទោ បថវិស្សរោ.

៤. ‘‘‘អយញ្ច ពុទ្ធោ ឧប្បន្នោ, អធិច្ចុប្បត្តិកោ មុនិ;

សំវិជ្ជន្តិ ច មេ ភោគា, ទានំ ទស្សាមិ សត្ថុនោ.

៥. ‘‘‘បទុមេន រាជបុត្តេន, ទិន្នំ ទានវរំ ជិនេ;

ហត្ថិនាគេ ច បល្លង្កេ, អបស្សេនញ្ចនប្បកំ.

៦. ‘‘‘អហម្បិ ទានំ ទស្សាមិ, សង្ឃេ គណវរុត្តមេ;

អទិន្នបុព្ពមញ្ញេសំ, ភវិស្សំ អាទិកម្មិកោ.

៧. ‘‘‘ចិន្តេត្វាហំ ពហុវិធំ, យាគេ យស្ស សុខំផលំ;

បរិក្ខារទានមទ្ទក្ខិំ, មម សង្កប្បបូរណំ.

៨. ‘‘‘បរិក្ខារានិ ទស្សាមិ, សង្ឃេ គណវរុត្តមេ;

អទិន្នបុព្ពមញ្ញេសំ, ភវិស្សំ អាទិកម្មិកោ’.

(ទានវត្ថុសម្បាទនំ)

៩. ‘‘នឡការេ ឧបាគម្ម, ឆត្តំ ការេសិ តាវទេ;

ឆត្តសតសហស្សានិ, ឯកតោ សន្និបាតយិំ.

១០. ‘‘ទុស្សសតសហស្សានិ, ឯកតោ សន្និបាតយិំ;

បត្តសតសហស្សានិ, ឯកតោ សន្និបាតយិំ.

១១. ‘‘វាសិយោ សត្ថកេ ចាបិ, សូចិយោ នខឆេទនេ;

ហេដ្ឋាឆត្តេ ឋបាបេសិំ, ការេត្វា តទនុច្ឆវេ.

១២. ‘‘វិធូបនេ តាលវណ្ដេ, មោរហត្ថេ ច ចាមរេ;

បរិស្សាវនេ តេលធារេ [តេលធរេ (សី.)], ការយិំ តទនុច្ឆវេ.

១៣. ‘‘សូចិឃរេ អំសពទ្ធេ, អថោបិ កាយពន្ធនេ;

អាធារកេ ច សុកតេ, ការយិំ តទនុច្ឆវេ.

១៤. ‘‘បរិភោគភាជនេ ច, អថោបិ លោហថាលកេ;

ភេសជ្ជេ បូរយិត្វាន, ហេដ្ឋាឆត្តេ ឋបេសហំ.

១៥. ‘‘វចំ ឧសីរំ លដ្ឋិមធុំ, បិប្ផលី មរិចានិ ច;

ហរីតកិំ សិង្គីវេរំ, សព្ពំ បូរេសិ ភាជនេ.

១៦. ‘‘ឧបាហនា បាទុកាយោ, អថោ ឧទកបុញ្ឆនេ;

កត្តរទណ្ឌេ សុកតេ, ការយិំ តទនុច្ឆវេ.

១៧. ‘‘ឱសធញ្ជននាឡី ច [ឱសធំ អញ្ជនាបិច (ស្យា.)], សលាកា ធម្មកុត្តរា;

កុញ្ចិកា បញ្ចវណ្ណេហិ, សិព្ពិតេ កុញ្ចិកាឃរេ.

១៨. ‘‘អាយោគេ ធូមនេត្តេ ច, អថោបិ ទីបធារកេ;

តុម្ពកេ ច ករណ្ឌេ ច, ការយិំ តទនុច្ឆវេ.

១៩. ‘‘សណ្ឌាសេ បិប្ផលេ ចេវ, អថោបិ មលហារកេ;

ភេសជ្ជថវិកេ ចេវ, ការយិំ តទនុច្ឆវេ.

២០. ‘‘អាសន្ទិយោ បីឋកេ ច, បល្លង្កេ ចតុរោមយេ;

តទនុច្ឆវេ ការយិត្វា, ហេដ្ឋាឆត្តេ ឋបេសហំ.

២១. ‘‘ឧណ្ណាភិសី តូលភិសី, អថោបិ បីឋិកាភិសី [បីឋកាភិសី (ស្យា. ក.)];

ពិម្ពោហនេ [ពិព្ពោហនេ (ស្យា. ក.)] ច សុកតេ, ការយិំ តទនុច្ឆវេ.

២២. ‘‘កុរុវិន្ទេ មធុសិត្ថេ, តេលំ ហត្ថប្បតាបកំ;

សិបាដិផលកេ សុចី, មញ្ចំ អត្ថរណេន ច.

២៣. ‘‘សេនាសនេ បាទបុញ្ឆេ, សយនាសនទណ្ឌកេ;

ទន្តបោណេ ច អាដលី [កថលិំ (ស្យា.)], សីសាលេបនគន្ធកេ.

២៤. ‘‘អរណី ផលបីឋេ [បលាលបីឋេ (សី.)] ច, បត្តបិធានថាលកេ;

ឧទកស្ស កដច្ឆូ ច, ចុណ្ណកំ រជនម្ពណំ [រជនម្មណំ (សី.)].

២៥. ‘‘សម្មជ្ជនំ [សម្មុញ្ជនំ (ស្យា.), សម្មជ្ជនិំ, សម្មុញ្ជនិំ (?)] ឧទបត្តំ, តថា វស្សិកសាដិកំ;

និសីទនំ កណ្ឌុច្ឆាទិ, អថ អន្តរវាសកំ.

២៦. ‘‘ឧត្តរាសង្គសង្ឃាដី, នត្ថុកំ មុខសោធនំ;

ពិឡង្គលោណំ បហូតញ្ច [លោណភូតញ្ច (ក.)], មធុញ្ច ទធិបានកំ.

២៧. ‘‘ធូបំ [ធូមំ (ក.)] សិត្ថំ បិលោតិញ្ច, មុខបុញ្ឆនសុត្តកំ;

ទាតព្ពំ នាម យំ អត្ថិ, យញ្ច កប្បតិ សត្ថុនោ.

២៨. ‘‘សព្ពមេតំ សមានេត្វា, អានន្ទំ ឧបសង្កមិំ;

ឧបសង្កម្ម រាជានំ, ជនេតារំ មហេសិនោ [មហេសិនំ (សី.), មហាយសំ (ស្យា.), មហិស្សរំ (ក.)];

សិរសា អភិវាទេត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

(ទានោកាសយាចនា)

២៩. ‘‘‘ឯកតោ ជាតសំវទ្ធា, ឧភិន្នំ ឯកតោ មនំ [យសោ (ស្យា.), មនោ (?)];

សាធារណា សុខទុក្ខេ, ឧភោ ច អនុវត្តកា.

៣០. ‘‘‘អត្ថិ ចេតសិកំ ទុក្ខំ, តវាធេយ្យំ អរិន្ទម;

យទិ សក្កោសិ តំ ទុក្ខំ, វិនោទេយ្យាសិ ខត្តិយ.

៣១. ‘‘‘តវ ទុក្ខំ មម ទុក្ខំ, ឧភិន្នំ ឯកតោ មនោ [មនំ (សី. ស្យា.)];

និដ្ឋិតន្តិ វិជានាហិ, មមាធេយ្យំ សចេ តុវំ.

៣២. ‘‘‘ជានាហិ ខោ មហារាជ, ទុក្ខំ មេ ទុព្ពិនោទយំ;

បហុ សមានោ គជ្ជសុ, ឯកំ តេ ទុច្ចជំ វរំ.

៣៣. ‘‘‘យាវតា វិជិតេ អត្ថិ, យាវតា មម ជីវិតំ;

ឯតេហិ យទិ តេ អត្ថោ, ទស្សាមិ អវិកម្បិតោ.

៣៤. ‘‘‘គជ្ជិតំ ខោ តយា ទេវ, មិច្ឆា តំ ពហុ គជ្ជិតំ;

ជានិស្សាមិ តុវំ អជ្ជ, សព្ពធម្មេ [សច្ចធម្មេ (?)] បតិដ្ឋិតំ.

៣៥. ‘‘‘អតិពាឡ្ហំ និបីឡេសិ, ទទមានស្ស មេ សតោ;

កិំ តេ មេ បីឡិតេនត្ថោ, បត្ថិតំ តេ កថេហិ មេ.

៣៦. ‘‘‘ឥច្ឆាមហំ មហារាជ, ពុទ្ធសេដ្ឋំ អនុត្តរំ;

ភោជយិស្សាមិ សម្ពុទ្ធំ, វជ្ជំ [វញ្ចុំ (?)] មេ មាហុ ជីវិតំ.

៣៧. ‘‘‘អញ្ញំ តេហំ វរំ ទម្មិ, មា យាចិត្ថោ តថាគតំ [អយាចិតោ តថាគតោ (ស្យា. ក.)];

អទេយ្យោ កស្សចិ ពុទ្ធោ, មណិ ជោតិរសោ យថា.

៣៨. ‘‘‘ននុ តេ គជ្ជិតំ ទេវ, យាវ ជីវិតមត្តនោ [វិជិតមត្ថិតំ (ក.), ជីវិតមត្ថិកំ (ស្យា.)];

ជីវិតំ [វិជិតំ (ក.)] ទទមានេន, យុត្តំ ទាតុំ តថាគតំ.

៣៩. ‘‘‘ឋបនីយោ មហាវីរោ, អទេយ្យោ កស្សចិ ជិនោ;

ន មេ បដិស្សុតោ ពុទ្ធោ, វរស្សុ អមិតំ ធនំ.

៤០. ‘‘‘វិនិច្ឆយំ បាបុណាម, បុច្ឆិស្សាម វិនិច្ឆយេ;

យថាសណ្ឋំ [យថាសន្តំ (សី.)] កថេស្សន្តិ, បដិបុច្ឆាម តំ តថា.

៤១. ‘‘‘រញ្ញោ ហត្ថេ គហេត្វាន, អគមាសិំ វិនិច្ឆយំ;

បុរតោ អក្ខទស្សានំ, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

៤២. ‘‘‘សុណន្តុ មេ អក្ខទស្សា, រាជា វរមទាសិ មេ;

ន កិញ្ចិ ឋបយិត្វាន, ជីវិតម្បិ [វិជិតំបិ (ក.)] បវារយិ.

៤៣. ‘‘‘តស្ស មេ វរទិន្នស្ស, ពុទ្ធសេដ្ឋំ វរិំ អហំ;

សុទិន្នោ ហោតិ មេ ពុទ្ធោ, ឆិន្ទថ សំសយំ មម.

៤៤. ‘‘‘សោស្សាម តវ វចនំ, ភូមិបាលស្ស រាជិនោ;

ឧភិន្នំ វចនំ សុត្វា, ឆិន្ទិស្សាមេត្ថ សំសយំ.

៤៥. ‘‘‘សព្ពំ ទេវ តយា ទិន្នំ, ឥមស្ស សព្ពគាហិកំ [សព្ពគាហិតំ (ស្យា. ក.)];

ន កិញ្ចិ ឋបយិត្វាន, ជីវិតម្បិ បវារយិ.

៤៦. ‘‘‘កិច្ឆប្បត្តោវ ហុត្វាន, យាចី វរមនុត្តរំ [យាវជីវមនុត្តរំ (ស្យា. ក.)];

ឥមំ សុទុក្ខិតំ ញត្វា, អទាសិំ សព្ពគាហិកំ.

៤៧. ‘‘‘បរាជយោ តុវំ [តវំ (សី.)] ទេវ, អស្ស ទេយ្យោ តថាគតោ;

ឧភិន្នំ សំសយោ ឆិន្នោ, យថាសណ្ឋម្ហិ [យថាសន្តម្ហិ (សី.)] តិដ្ឋថ.

៤៨. ‘‘‘រាជា តត្ថេវ ឋត្វាន, អក្ខទស្សេតទព្រវិ;

សម្មា មយ្ហម្បិ ទេយ្យាថ, បុន ពុទ្ធំ លភាមហំ.

៤៩. ‘‘‘បូរេត្វា តវ សង្កប្បំ, ភោជយិត្វា តថាគតំ;

បុន ទេយ្យាសិ [ទេយ្យាថ (ក.)] សម្ពុទ្ធំ, អានន្ទស្ស យសស្សិនោ’.

(និមន្តនកថា)

៥០. ‘‘អក្ខទស្សេភិវាទេត្វា, អានន្ទញ្ចាបិ ខត្តិយំ;

តុដ្ឋោ បមុទិតោ ហុត្វា, សម្ពុទ្ធមុបសង្កមិំ.

៥១. ‘‘ឧបសង្កម្ម សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវំ;

សិរសា អភិវាទេត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

៥២. ‘វសីសតសហស្សេហិ, អធិវាសេហិ ចក្ខុម;

ហាសយន្តោ មម ចិត្តំ, និវេសនមុបេហិ មេ’.

៥៣. ‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, អធិវាសេសិ ចក្ខុមា.

៥៤. ‘‘អធិវាសនមញ្ញាយ, អភិវាទិយ សត្ថុនោ;

ហដ្ឋោ ឧទគ្គចិត្តោហំ, និវេសនមុបាគមិំ.

(ទានបដិយាទនំ)

៥៥. ‘‘មិត្តាមច្ចេ សមានេត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិំ;

‘សុទុល្លភោ មយា លទ្ធោ, មណិ ជោតិរសោ យថា.

៥៦. ‘‘‘កេន តំ បូជយិស្សាម, អប្បមេយ្យោ អនូបមោ;

អតុលោ អសមោ ធីរោ, ជិនោ អប្បដិបុគ្គលោ.

៥៧. ‘‘‘តថាសមសមោ ចេវ, អទុតិយោ នរាសភោ;

ទុក្ករំ អធិការញ្ហិ, ពុទ្ធានុច្ឆវិកំ មយា.

៥៨. ‘‘‘នានាបុប្ផេ សមានេត្វា, ករោម បុប្ផមណ្ឌបំ;

ពុទ្ធានុច្ឆវិកំ ឯតំ, សព្ពបូជា ភវិស្សតិ’.

៥៩. ‘‘ឧប្បលំ បទុមំ វាបិ, វស្សិកំ អធិមុត្តកំ [អតិមុត្តកំ (?)];

ចម្បកំ [ចន្ទនំ (ក.)] នាគបុប្ផញ្ច, មណ្ឌបំ ការយិំ អហំ.

៦០. ‘‘សតាសនសហស្សានិ, ឆត្តច្ឆាយាយ បញ្ញបិំ;

បច្ឆិមំ អាសនំ មយ្ហំ, អធិកំ សតមគ្ឃតិ.

៦១. ‘‘សតាសនសហស្សានិ, ឆត្តច្ឆាយាយ បញ្ញបិំ;

បដិយាទេត្វា អន្នបានំ, កាលំ អារោចយិំ អហំ.

៦២. ‘‘អារោចិតម្ហិ កាលម្ហិ, បទុមុត្តរោ មហាមុនិ;

វសីសតសហស្សេហិ, និវេសនមុបេសិ មេ.

៦៣. ‘‘ធារេន្តំ ឧបរិច្ឆត្តំ [ធារេន្តមុបរិច្ឆត្តេ (សី.)], សុផុល្លបុប្ផមណ្ឌបេ;

វសីសតសហស្សេហិ, និសីទិ បុរិសុត្តមោ.

៦៤. ‘‘‘ឆត្តសតសហស្សានិ, សតសហស្សមាសនំ;

កប្បិយំ អនវជ្ជញ្ច, បដិគណ្ហាហិ ចក្ខុម’.

៦៥. ‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

មមំ តារេតុកាមោ សោ, សម្បដិច្ឆិ មហាមុនិ.

(ទានកថា)

៦៦. ‘‘ភិក្ខុនោ ឯកមេកស្ស, បច្ចេកំ បត្តមទាសហំ;

ជហិំសុ សុម្ភកំ [បុព្ពកំ (សី.), សម្ភតំ (ស្យា.), មត្តិកំ (?)] បត្តំ, លោហបត្តំ អធារយុំ.

៦៧. ‘‘សត្តរត្តិន្ទិវំ ពុទ្ធោ, និសីទិ បុប្ផមណ្ឌបេ;

ពោធយន្តោ ពហូ សត្តេ, ធម្មចក្កំ បវត្តយិ.

៦៨. ‘‘ធម្មចក្កំ បវត្តេន្តោ, ហេដ្ឋតោ បុប្ផមណ្ឌបេ;

ចុល្លាសីតិសហស្សានំ, ធម្មាភិសមយោ អហុ.

៦៩. ‘‘សត្តមេ ទិវសេ បត្តេ, បទុមុត្តរោ មហាមុនិ;

ឆត្តច្ឆាយាយមាសីនោ, ឥមា គាថា អភាសថ.

(ព្យាករណំ)

៧០. ‘‘‘អនូនកំ ទានវរំ, យោ មេ បាទាសិ មាណវោ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.